Reportage \/ De SP en de kritiek<\/p>\n
Op de eerste zaterdag van november was het een gezellige boel in de grote hal van de Tweede Kamer. Er waren rode banieren, ballonnen en gratis koffie, Bob Fosko zong het campagnelied \u2018Een mens is meer\u2019, en Jan Marijnissen signeerde zijn nieuwste boek. De kennismakingsdag voor nieuwe leden van de Socialistische Partij was een groot succes: bijna vijfhonderd kersverse SP\u2019ers uit het hele land waren naar Den Haag gekomen. Het NOS Journaal deed er \u2019s avonds opgewekt verslag van, zonder lastige vragen. Maar het hartverwarmende samenzijn, zorgvuldig geregisseerd door de partijtop, kon niet verhullen dat de SP de laatste maanden in grote problemen verkeert. \u2018U bent lid geworden van een van de snelst groeiende partijen van Nederland,\u2019 zei Jan Marijnissen in zijn slottoespraak. De SP heeft de laatste jaren inderdaad een stormachtige ontwikkeling doorgemaakt, in vier jaar van 25.000 naar 50.000 leden. Maar wat de partijleider n\u00edet vertelde is dat de SP in 2007 voor het eerst in twee decennia afkoerst op een ledenverlies. In de eerste maanden van 2007 steeg het aantal leden van de SP nog, van 50740 in januari naar 52074 in april. Sindsdien is het ledental gestaag gedaald naar 50390 half november: een verlies van bijna zeventienhonderd leden in zeven maanden. Hans van Heijningen, algemeen secretaris van de SP: \u2018Dit jaar koersen wij inderdaad af op een kleine min.\u2019<\/p>\n
Gewone mensen<\/p>\n
Dat bericht zal hard aankomen bij de gewone SP-leden, denkt SP-Watcher Gerrit Voerman van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen in Groningen. \u2018De ledengroei gebruiken ze bij de SP altijd om de andere politieke partijen een spiegel voor te houden: wij zijn nog w\u00e9l een partij van de gewone mensen. Dit jaar kunnen ze voor het eerst niet zeggen dat ze weer zijn gegroeid.\u2019?Alles in de partij is gericht op groei: de Mao\u00efstische splintergroep die de SP in de jaren zeventig nog was, moet de grootste linkse partij van Nederland worden. Nu stokt de aanwas. De SP legt de oorzaak bij de rel rond het Overijsselse Statenlid D\u00fczg\u00fcn Yildirim, eind mei. Yildirim kreeg voorkeurstemmen van zijn fractiegenoten en maakte aanspraak op een zetel in de Eerste Kamer. Volgens het partijbestuur schond Yildirim daarmee een eerder gemaakte afspraak dat hij de zetel niet zou claimen. Yildirim beriep zich op de kieswet. De Zwolse politicus, oorspronkelijk afkomstig uit Koerdistan, werd gesteund door kritische SP\u2019ers die vonden dat hij door de partijtop als vuil werd behandeld. Het regende verwijten en verdachtmakingen over en weer. Yildirim zou alleen maar aan zichzelf denken, het partijbestuur zou er dictatoriale praktijken op nahouden. Verschillende Statenleden die op Yildirim hadden gestemd, voelden zich door het partijbestuur z\u00f3 geschoffeerd, dat ze hun zetel opgaven en bedankten voor hun partijlidmaatschap. Toen in juli ook nog eens Elma Verhey, hoofdredacteur van het partijblad De Tribune, werd geschorst omdat ze een volgens het partijbestuur \u2018eenzijdig\u2019 artikel wilde publiceren over de ophef die de kwestie-Yildirim bij de SP in Zwolle had veroorzaakt, vlamde de discussie over de partijleiding van de SP in alle hevigheid op.<\/p>\n
D\u00fczg\u00fcn Yildirim hield vast aan zijn zetel, op 12 juni werd hij be\u00ebdigd. Hij deed een beroep op de Partijraad, die hem in het ongelijk stelde, een uitspraak die door de beroepscommissie van de SP werd bekrachtigd. In september werd Yildirim als lid geroyeerd omdat hij zijn zetel niet wilde afstaan \u2013 tot grote verontwaardiging van zijn sympathisanten in Overijssel. Uit solidariteit stapte ook bijna het halve partijbestuur in Emmen op, onder aanvoering van afdelingsvoorzitter en oud-hoofdbestuurslid Rick Denkers.<\/p>\n
Sinds de gemeenteraadsverkiezingen in 2006 hebben zes Statenleden en zevenentwintig raadsleden de SP verlaten en zijn tientallen bestuurders in de partijafdelingen opgestapt. Daarbij speelt ook het groeiend verzet tegen de afdrachtregeling een rol: sommige SP-politici hebben er moeite mee dat ze het grootste deel van hun inkomen moeten overmaken aan de partij.?Jan Marijnissen zat bij Nova, EenVandaag en Pauw & Witteman om uit te leggen dat het oproer bij de SP \u2018ontzettend marginaal\u2019 is. Maar om de haverklap dient zich een nieuwe affaire aan. De meest recente kwestie: het dreigende royement van Toine van Bergen, rebels Statenlid in Gelderland. Onlangs werd bekend dat hij aan de vooravond van het SP-congres op 24 november door het Nijmeegse SP-bestuur uit de partij zou worden gezet omdat hij niet meer in de fractie zit, maar weigert zijn zetel op te geven. Volgens kritische SP\u2019ers wordt het Toine van Bergen zo onmogelijk gemaakt om vragen te stellen op het congres. Het bestuur van de SP heeft heel wat uit te leggen als de partij aanstaande zaterdag bijeen komt in de voormalige Van Nellefabriek in Rotterdam. Hoe heeft de kwestie-Yildirim zo uit de hand kunnen lopen? Is het waar dat kritiek in de SP stelselmatig wordt gesmoord door het partijbestuur? Hoe ondemocratisch is de SP?<\/p>\n
Ge\u00efntimideerd<\/p>\n
Tot een paar maanden geleden was Margriet Twisterling dag en nacht in touw voor de SP. Nu zit ze thuis, op haar tot kantoor verbouwde zolder in de Zwolse binnenstad en zegt: \u2018Ik wil niks meer met de SP te maken hebben.\u2019 Jarenlang was Margriet Twisterling fractievoorzitter van de SP in Zwolle. Daar leerde ze D\u00fczg\u00fcn Yildirim kennen. Ze kregen een relatie, en een dochtertje. Maar in september, toen haar man als lid geroyeerd werd, stapte Twisterling uit de partij. \u2018Ik heb van niemand in de partijtop iets gehoord. Geen mailtje, geen telefoontje, niks. Dat is dan de menselijke maat van de SP. We hebben keihard gewerkt voor de SP. En dan word je op zo\u2019n botte manier aan de kant gezet. De visie van de SP is prachtig: menselijke waardigheid, solidariteit. Maar als het erop aankomt, l\u00falt de partijtop er alleen maar over.\u2019<\/p>\n
Een treurig dieptepunt was de be\u00ebdiging van Yildirim, half juni in de Eerste Kamer. \u2018Ik ben met mijn dochtertje naar Den Haag gegaan. Toen ik binnenkwam in de Eerste Kamer zag ik oude bekenden van de SP staan. Zodra ze me zagen, keerden ze zich van me af, alsof ik een besmettelijke ziekte had. Van Tiny Kox heb ik nog een bos bloemen gekregen. De rest wilde me opeens niet meer kennen.\u2019<\/p>\n
Even later verschijnt D\u00fczg\u00fcn Yildirim zelf aan tafel. Hij zegt dat hij pas besloot aanspraak op de zetel te maken toen een dag na de verkiezingen bleek dat het partijbestuur zijn integriteit in twijfel trok, alsof zijn verkiezing afgesproken werk was. Dat zijn fractiegenoten door het partijbestuur werden ge\u00efntimideerd en onder druk gezet om afstand van hem te nemen. En dat er met de partijtop niet over een oplossing te praten viel.<\/p>\n
Dat bleek al kort na de verkiezingen, zegt Yildirim, toen Tiny Kox, voorzitter van de SP-fractie in de Eerste Kamer, en partijsecretaris Hans van Heijningen in Zwolle met hem kwamen praten. \u2018De enige boodschap was: je moet je zetel opgeven, ander word je geroyeerd. Volgens Yildirim zou Tiny Kox zelfs gedreigd hebben: als hij vasthield aan zijn zetel, zou hij nergens meer aan de bak komen. Aanvankelijk zegt Yildirim tegen Vrij Nederland dat hij het dreigement op band heeft staan, later blijkt dat hij de opname niet kan laten horen. Joris de Koning, oud-afdelingsvoorzitter van de SP in Zwolle, die ook bij het gesprek aanwezig was, kan zich van zo\u2019n dreigement niks herinneren. En Tiny Kox zegt nu: \u2018Ik zei: als je vasthoudt aan je zetel, trek je zelf uiteindelijk aan het kortste eind. Dan is er geen plek meer voor je in de partij, en zit je straks in je eentje in de Eerste Kamer. Volgens mij moet je dat niet willen.\u2019<\/p>\n
Volgens Kox heeft het partijbestuur juist z\u2019n uiterste best gedaan Yildirim tot rede te brengen maar viel er geen land met hem te bezeilen. \u2018Yildirim wist dat het niet de bedoeling was dat hij de zetel zou claimen. Hij heeft zelf jaren in de partijraad gezeten, hij weet precies hoe het bij verkiezingen gaat. Hij heeft, als lid van het partijbestuur en van de partijraad, zonder \u00e9\u00e9n enkele opmerking ingestemd met de twaalf mensen die voor de SP in de Eerste Kamer zouden komen. Op geen enkel moment heeft hij aangegeven dat hij zelf in de running was. Hij had z\u00e9lf zijn fractiegenoten duidelijk moeten instrueren dat het niet de bedoeling was dat ze een voorkeurstem zouden uitbrengen op wie dan ook. Dat heeft hij niet gedaan. Het lijkt er sterk op dat hij heel bewust zijn kans heeft gegrepen om in de Eerste Kamer te komen, tegen het democratische besluit van de partijraad in.\u2019<\/p>\n
Geschoffeerd<\/p>\n
Maar er is meer aan de hand dan een conflict met een ambitieus partijlid, zoals de partijtop het de afgelopen maanden wil doen voorkomen. De kring SP\u2019ers om Yildirim heen voelt zich geschoffeerd door de partijleiding. Jelma Wiegersma, fractiegenoot van Yildirim in de Provinciale Staten, stapte om die reden uit de partij. \u2018Kort na de verkiezingen las ik in de Volkskrant dat Hans van Heijningen had gezegd dat wij tegen het stemadvies in hadden gehandeld,\u2019 zegt Wiegersma. \u2018Onze integriteit werd in twijfel getrokken, terwijl wij helemaal niks wisten van een stemadvies. Het enige dat wij te horen hadden gekregen was dat we vooral SP moesten stemmen. Over voorkeurstemmen is niks gezegd. Toch werden wij neergezet alsof we niet loyaal waren. Dat heeft me echt gestoken. En dat Jan Marijnissen vervolgens op televisie zei dat het allemaal maar marginaal gedoe is, vind ik echt vreselijk. Het gevoel dat onze afdeling er niet toe deed kreeg ik helemaal toen het stuk in De Tribune werd geweigerd, het artikel waarin onze meningen en gevoelens nou juist heel helder waren beschreven. Ik stem niet meer op de SP.\u2019<\/p>\n
Ook Statenlid Frances Leusink is uit de partij gestapt. \u2018Het heeft me vooral gestoord hoe de mensen die een voorkeurstem op Yildirim hadden uitgebracht, door de partijleiding werden neergezet als \u201cdeloyaal\u201d, alsof wij van de verkiezingen een tombola zouden hebben gemaakt. Voor mij is het SP-boek nu dicht.\u2019<\/p>\n
Statenlid Eric Smeenk werd op de avond van de verkiezingen gebeld door Vincent Mulder, voorzitter van de SP in Hengelo, regiobestuurder en lid van het hoofdbestuur, die wilde uitzoeken wat er mis was gegaan met de voorkeurstemmen. Smeenk had als kersvers Statenlid per volmacht een voorkeurstem op Yildirim uitgebracht. \u2018Ik had geen flauw idee dat dat niet mocht,\u2019 zegt Smeenk. \u2018Vincent Mulder was erg boos. Ik was totaal overrompeld. Hij eiste dat ik een mail zou sturen aan Yildirim waarin ik hem vroeg zijn zetel terug te geven. Dat heb ik gedaan. Maar hij eiste ook dat ik per brief mijn excuses aan het partijbestuur zou aanbieden. Dat ging me veel te ver.\u2019<\/p>\n
Mulder ontkent in een reactie dat hij ge\u00ebist zou hebben dat Smeenk zijn excuses zou aanbieden, maar Smeenk zegt: \u2018Hij heeft het toch echt gezegd. Ik heb er zelfs aantekeningen van.\u2019<\/p>\n
Maanden later is Smeenk nog steeds geschokt door de toon die tegen hem werd aangeslagen. \u2018Vincent Mulder weet dat ik alle tijd die ik heb aan de partij besteed. Om iemand dan z\u00f3 onderuit te trappen, dat is geen manier van doen.\u2019 Toch besloot hij bij de partij te blijven, \u2018ik ben geen wegloper.\u2019 Daarvoor werd hij later door Hans van Heijningen in een hartelijke mail bedankt. Van Vincent Mulder heeft hij niks meer gehoord.<\/p>\n
Hans van Heijningen geeft toe dat er net na de verkiezingen \u2018te grote woorden\u2019 zijn gebruikt door het partijbestuur. \u2018Het is triest dat er verschillende mensen tussen de raderen zijn gekomen. Dat had anders gekund.\u2019 Individueel heeft hij de Statenleden zijn excuses aangeboden voor de harde woorden van die eerste dagen.<\/p>\n
Rick Denkers, onlangs opgestapt als afdelingsvoorzitter van de SP in Emmen, heeft geen goed woord over voor het optreden van de partijleiding. \u2018Vanuit de afdeling Emmen heb ik met een paar medestanders vanaf het begin aangedrongen op bemiddeling tussen D\u00fczg\u00fcn Yildirim en het partijbestuur. Onze brieven werden niet eens beantwoord. Sterker nog: Hans van Heijningen beweerde dat hij onze brieven niet had ontvangen, en Jan Marijnissen zei in Nova glashard dat hij nooit was gevraagd om in het conflict te bemiddelen. Dat was gewoon gelogen.\u2019<\/p>\n
Hans van Heijningen in een reactie. \u2018Wij hebben talloze verzoeken tot bemiddeling en mediation gekregen, maar er was al snel duidelijk dat bemiddeling geen enkele zin had, gezien de houding van Yildirim. Ook de partijraad in juli heeft dat zo beoordeeld.\u2019<\/p>\n
Daarover zegt Yildirim op zijn beurt dat hij Marijnissen in een brief persoonlijk om bemiddeling heeft gevraagd, en dat hij wel degelijk bereid was de zetel op te geven als het partijbestuur zijn excuses zou aanbieden aan de Overijsselse Statenleden en een commissie in het leven zou roepen om de SP te democratiseren. Tiny Kox heeft een hele andere lezing: \u2018Yildirim zou zich laten installeren als Eerste Kamerlid, onder de toezegging dat hij plaats zou maken als de Partijraad dat zou beslissen. Maar daar hield hij zich niet aan.\u2019<\/p>\n
Volgens Rick Denkers is het probleem dat de partijtop van de SP te krampachtig met kritiek omgaat. Lastige brieven worden niet beantwoord, de websites van de partij worden stelselmatig gecensureerd, kritische leden wordt de voet dwars gezet. Dat merkte Denkers zelf bij de partijraad in juni, waar hij Yildirim kwam verdedigen. \u2018Ik had maar twee minuten spreektijd. En ik werd verschillende keren door de voorzitter ge\u00efnterrumpeerd. Kamerlid Jan de Wit mocht vier minuten lang ongehinderd het standpunt van de partijtop verdedigen. Zo gaat dat bij de SP. De partij boven alles, dat is de mentaliteit.\u2019<\/p>\n
Onbehoorlijk<\/p>\n
Elizabeth Bakker, actief SP-lid in Amster\u00addam, medeoprichter van het \u2018Comit\u00e9 Demo\u00adcratisering SP\u2019 en medewerker van de website SPanders.nl, heeft ook ervaren hoe de SP met kritiek omgaat. Eind juni plaatste ze een bericht op de weblog van D\u00fczg\u00fcn Yildirim, waarin ze opriep tot een discussie over democratisering. \u2018We waren heel beschaafd bezig. We spoorden elkaar aan om vooral lid van de SP te blijven. Maar de volgende morgen was de weblog al uit de lucht gehaald.\u2019<\/p>\n
Volgens het partijbestuur was de eigenlijke reden van het ingrijpen dat er op de weblog beledigingen werden geuit aan het adres van Ineke Palm, de kandidate voor de Eerste Kamer die van haar twaalfde plaats werd verdrongen door D\u00fczg\u00fcn Yildirim.<\/p>\n
Begin juli stuurde Elizabeth Bakker met enkele andere verontruste SP\u2019ers een brief aan het partijbestuur over de kwestie-Yildirim. \u2018Er kwam geen antwoord. Maar we werden tijdens onze eigen kerngroepvergadering wel meteen op het matje geroepen door de Amsterdamse afdelingsvoorzitter, Laurens Ivens. Die vond het onbehoorlijk dat we buiten hem om zomaar een brief aan het partijbestuur hadden geschreven. We werden zo onplezierig behandeld dat we op een gegeven moment maar zijn weggegaan.\u2019<\/p>\n
Onderwijl houdt de partijtop vol dat de SP juist een open partij is waar iedere discussie gevoerd kan worden. Totdat er een partijstandpunt is natuurlijk, want dan dienen de rijen zich te sluiten. Tweede Kamerlid Ronald van Raak wijst, als het hierover gaat, graag naar de buren: bij de PvdA wordt altijd eerst een standpunt bepaald waarna de partij vechtend over straat rolt, terwijl de SP eerst discussieert en zich daarna eensgezind achter het partijstandpunt schaart. Jelma Wiegersma, opgestapt SP-Statenlid, weet na de laatste maanden niet meer zo zeker of die mentaliteit wel zo heilzaam is. \u2018Misschien is een open discussie toch beter,\u2019 zegt ze. \u2018Dan kan kritiek tenminste worden uitgesproken.\u2019<\/p>\n
Tiny Kox, de fractievoorzitter in de senaat, denkt dat de partij het ten opzichte van Yildirim niet veel beter had kunnen doen, omdat de Zwolse SP\u2019er volgens hem vanaf het begin onwrikbaar aan zijn zetel vasthield. \u2018Maar het is tragisch dat er zoveel andere goede mensen de dupe zijn geworden van het conflict. Daar moeten we zorgvuldiger mee omgaan. We moeten niet meer denken: als we het goed bedoelen, dan komt het wel goed. Omdat we de afgelopen jaren zo snel zijn gegroeid, zitten we in een steeds ingewikkelder positie. Daarom moeten we alles op alles zetten om onze fundamenten te versterken. We moeten onze kaderleden beter selecteren, beter scholen, \u00e9n beter begeleiden. Dat is de inzet van ons congres.\u2019?Verstandige woorden. Maar volgens de critici zit het probleem niet in het voornemen, maar in de uitvoering. \u2018Het antwoord van de partijtop is altijd geweest: het versterken van de greep van de partijtop op de partij,\u2019 zegt Rick Denkers uit Emmen. \u2018Dat dreigt nu ook weer te gebeuren. Aan de partijdemocratie wordt niks gedaan.\u2019<\/p>\n
Degenen onder de critici die in de SP gebleven zijn hebben nu hun hoop gevestigd op het partijcongres van aanstaande zaterdag, waar ze na een succesvolle handtekeningenactie moties kunnen indienen over, bijvoorbeeld, het scheiden van de functies van fractievoorzitter en partijvoorzitter. Maar er is weinig kans dat zulke voorstellen tot verandering erdoor komen. Elizabeth Bakker van het Comit\u00e9 Democratisering SP houdt graag de moed erin, maar heeft bij lezing van de congresstukken wel de indruk gekregen dat het congres voor het overgrote deel al is dichtgetimmerd. \u2018Kritische geluiden op eerdere regiocongressen zijn nauwelijks tot de congresstukken doorgedrongen.\u2019<\/p>\n
Tiny Kox zegt dat er door de leden tweehonderdvijftig wijzigingsvoorstellen zijn ingediend, maar ook dat hij een \u2018grote eensgezindheid\u2019 in de partij bespeurt. Dat moet het traditionele groepsgevoel zijn waar de SP groot mee is geworden. Eric Smeenk, Statenlid uit Overijssel: \u2018Weet je wat ik denk? Dat iedereen elkaar na de speech van Jan Marijnissen weer emotioneel in de armen valt.\u2019 Maar of dat vertoon van eendracht weer nieuwe leden zal trekken is de vraag. Misschien heeft de SP zijn plafond wel bereikt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jan Marijnissen doet al maanden alsof er niks aan de hand is in zijn partij. Maar iedere week dient zich wel weer een nieuwe affaire aan. En het ledenaantal loopt terug. Het partijbestuur van de SP heeft heel wat uit te leggen op het partijcongres aanstaande zaterdag. Hoe ondemocratisch is de SP?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[171,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Thijs Broer","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/111997"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=111997"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/111997\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Thijs Broer","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=111997"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=111997"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=111997"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}