Beschouwing<\/p>\n
Behoort een boekbespreking in de krant tot het domein van de journalistiek? Natuurlijk, zullen de lezers zeggen, want recensies bieden nieuws over boeken. En dus moet een recensent betrouwbaar zijn, net zoals de commentator van een politiek debat geacht wordt niet op de man te spelen, niet vooringenomen te zijn en zich te houden aan andere codes die de pers zich in de loop der eeuwen eigen heeft gemaakt. Het recenseren is onder die vlag ooit begonnen. De redactie van het Journal litt\u00e9raire de la Haye (1713-1723) schreef zijn medewerkers al voor dat ze boeken van vrienden niet mochten bespreken en publicaties die de recensent op voorhand al tegenstonden, moesten aan een collega overgelaten worden. Om elke persoonlijke aanval verpakt in een recensie te voorkomen, werd de kopij tijdens redactievergaderingen voorgelezen en zo nodig geredigeerd. In de negentiende eeuw recenseerde men anoniem, zodat de criticus zich vrij kon voelen om ook mensen die hij kende te bespreken.<\/p>\n
Schrijvers van boekbesprekingen in onze tijd zien hun rol anders. De ene waant zich eerder kunstenaar dan journalist, de andere voelt zich in zijn comfortabele machtspositie een celebrity die ver boven het gerecenseerde schrijversvolk verheven is. Ook zijn er de besprekers die vanuit een voor de lezer onbekend belang recenseren. Die laatste categorie kent vele varianten: de relatiebespreker, de gelegenheidsbespreker of de bespreker die eenvoudigweg een uitgever ter wille wil zijn. Maar er zijn ook eerlijke recensenten, zoals de voormalige boekbespreker van het dagblad Trouw T. van Deel. Toen hem ooit door een interviewer voor de voeten werd geworpen dat hij zijn hele vriendenschare trakteerde op jubelende recensies, antwoordde hij droogjes dat hij nu eenmaal niet bevriend kan zijn met slecht schrijvende auteurs.<\/p>\n
vriendjespolitiek<\/p>\n
Terwijl in de Franse en de Angelsaksische wereld studies verschijnen over recensiepraktijken in journalistieke media, blijft de Nederlandse lezer van gedegen onderzoek naar de recensies op fictie en non-fictie verstoken. Een paar jaar geleden publiceerden Philippe Cohen en Pierre P\u00e9an La face cach\u00e9e du Monde; Du contre-pouvoir aux abus de pouvoir, een boek waarin overtuigend wordt blootgelegd hoe critici van Le Monde boekbesprekingen gebruiken om hun vrienden vooruit te helpen, een vaste plek als televisiecommentator te krijgen of om een vakgroep van een concurrerende universiteit de nek om te draaien. En onlangs publiceerde Gail Pool een onthullende studie over de wereld achter het recenseren van boeken in Amerikaanse kranten. Gail Pool was zelf jarenlang boekenredacteur bij The Boston Review. Het beeld dat zij van de Amerikaanse boekbesprekingen schetst, is niet rooskleurig. Op The New Yorker en The New York Review of Books na, publiceren Amerikaanse bladen duizenden recensies van slecht betaalde medewerkers die in het gunstigste geval onder druk van hun chefs en van uitgevers veel te positieve stukken schrijven over matige boeken. Lezers voelen zich bekocht als ze zo\u2019n hemelhoog geprezen boek gaan lezen en vervolgens niet snappen waarom middelmaat als geniaal wordt verkocht. Critici in Amerika verliezen daarom, volgens Pool, in razendsnel tempo hun gezag.<\/p>\n
Vaak, zo illustreert Pool met vele voorbeelden, spelen vriendjespolitiek of persoonlijke afkeer van een schrijver een rol om bepaalde boeken te prijzen of juist af te kraken. Daarbij komt ook nog eens dat veel kranten steeds minder of zelfs helemaal geen ruimte reserveren voor recensies. Op krantenredacties is een tendens ingezet om luchtige of drempelverlagende aandacht voor boeken te genereren; daarmee wordt bedoeld dat de ruimte die voor recensies was gereserveerd steeds meer gevuld wordt met nieuwtjes over boekpresentaties, personeelswijzigingen op uitgeverijen of andere \u2018formats\u2019 die het niet meer noodzakelijk maken het zojuist verschenen boek ook werkelijk te l\u00e9zen.<\/p>\n
Rushdies ex<\/p>\n
Gail Pool geeft in haar boek Faint Praise een mooi historisch overzicht van wat recenseren in de loop van de tijd voor problemen heeft opgeleverd. Gek genoeg haalt ze daarbij een recenter geval niet aan: de kwestie Marianne Wiggins. In 2005 bood de redactie van The Washington Post haar excuses aan de lezers aan omdat Wiggins een boek van John Irving had besproken. Dat was tegen de gedragscode van The Washington Post waarin staat dat je geen boeken mag bespreken van personen met wie je een persoonlijke band hebt, want Wiggins is de voormalige echtgenote van Irvings vriend Salman Rushdie.<\/p>\n
Faint Praise eindigt met vrome wensen over hoe boekbesprekingen te verbeteren. In navolging van de National Book Critics Circle wil Pool prijzen voor critici, opleidingen voor boekbesprekers en uitleg van redacties aan hun lezers waarom het ene boek wel en het andere niet besproken wordt. Een beetje terloops stelt Pool ook voor meer werk te maken van gedragscodes voor recensenten. In Nederland zijn we niet bekend met dit fenomeen, gerenommeerde Amerikaanse en Engelse kranten wel. The New York Times bijvoorbeeld heeft een voor iedereen op het internet te lezen gedragscode waarin duidelijke voorschriften zijn opgenomen waar critici en boekenredacteuren zich aan hebben te houden. Zo mogen recensenten van The New York Times niet in jury\u2019s van prijzen zitten waarin ze oordelen over mensen die ze ook al in de krant bespreken, en is het verboden prijzen te accepteren (critici zijn vaak zelf ook auteurs van boeken) van diegenen over wie ze mogelijkerwijs nog moeten schrijven. Promotieactiviteiten, betaald of niet, voor welk boek dan ook, is verboden als je regelmatig voor The Times recenseert. Elke opmerking in de krant over auteurs waar een recensent een zakelijke of vriendschappelijke relatie mee onderhoudt, is uit den boze. Natuurlijk kan niet alles gecontroleerd worden, maar in de code staat duidelijk dat in geval van twijfel de krant op de hoogte gesteld dient te worden.<\/p>\n
Je vraagt je af of het in Nederland niet ook tijd wordt voor een gedragscode. Gekrakeel over boekrecensies zal er altijd blijven, maar je kunt vastleggen dat het niet de bedoeling is een boek te bespreken van iemand die je directe baas is of met wie je samen op vakantie gaat, of een studie te recenseren waarbij je eigen naam op de titelpagina staat. Niemand zal dergelijke regels betwisten, en als recensenten er zich ook nog aan moeten houden, is dat voor het aanzien van het journalistieke bedrijf een zegen.<\/p>\n
Gail Pool: \u2018Faint Praise; The Plight of Book Reviewing in America\u2019, University of Missouri Press, 171 pagina\u2019s, \u20ac 27,35<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Een historisch goed overzicht van de literatuurkritiek eindigt met vrome wensen voor een betere kritiek. Toch vindt Hans Renders een gedragscode voor recensenten zo gek nog niet.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Hans Renders","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/111857"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=111857"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/111857\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Hans Renders","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=111857"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=111857"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=111857"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}