Reportage \/ Moslims weten niet wat ze eten<\/p>\n
Een mohammedaan besluit te gaan handelen in \u2018honderd procent halal auto\u2019s\u2019. Geintje, van?de schrijver Ab\u00addel\u00adkader Benali in zijn roman De Langverwachte. Want zelfs een fundamentalistische moslim zit niet te wachten op een \u2018reine\u2019 tweedehands auto van wie de eerste eigenaar \u2018gegarandeerd moslim\u2019 was.<\/p>\n
Wel een raak geintje, als je bedenkt dat in Nederland achthonderdvijftigduizend moslimconsumenten wonen. Waarvan de meeste de diepgevoelde behoefte zouden hebben om rein voedsel te eten en in huizen te wonen tegen reine, renteloze leningen.<\/p>\n
Die vraag moet er zijn, zou je denken, en groeiende. \u2018Met veertig procent per jaar wereldwijd, hoor ik van Maleisische marktanalisten,\u2019 zegt Joost van Boxtel, general manager van snackfabrikant Favory in Deurne. Hij merkt er in Nederland niet veel van. De bulk van zijn halalsnacks produceert hij voor buitenlandse private labels en verscheept hij naar bijvoorbeeld Engeland, waar de winkels van Tesco veel ruimte bieden aan halal. \u2018Hollandse grootgrutters moeten het niet.\u2019?Hoe verzekert de Hollandse moslim zich dan van halal? In toko\u2019s en bazaarwinkeltjes liggen tandpasta\u2019s en vitaminesupplementen zonder gelatine van gemalen varkensbot. De Rabobank heeft plannen voor een halal-hypotheek. Eentje zonder rente, rein dus, maar t\u00f3ch aftrekbaar. En er is Heineken, dat al jaren twijfelt of het zijn Egyptische moslimbiertje Fayrouz in Holland zal introduceren.<\/p>\n
\u2018Dat is allemaal n\u00edet wat moslims willen,\u2019 denkt Tarik Yousif, Marokkaans-Nederlandse AT5-presentator en oprichter van internetmagazine Halalonline, dat inmiddels ter ziele is. Er bleken nauwelijks serieuze halal-initiatieven om over te berichten. \u2018De halalmarkt is een heel moeilijke. Slechts een paar procent van de moslims in Nederland is zo fundamentalistisch dat ze zeer hoge eisen aan halal stellen. Maar juist z\u00edj zullen daar nooit een premiumprijs voor betalen aan Rabobank of Heineken.\u2019<\/p>\n
Schizofrenie<\/p>\n
Wat nou, \u2018Islam als Big Business\u2019, zoals het blad Intermediair laatst kopte. \u2018Alsof moslims zo makkelijk te vangen zijn in \u00e9\u00e9n segment en dan hun portemonnee trekken,\u2019 lacht Yousif. Ondernemers denken volgens hem: als er maar \u2018100% halal\u2019 op staat, dan vreten ze het wel. Maar die moslimmamma op straat, met al haar kinderen en tassen, is geen simpel te bewerken massamarkt. Ook geen niche. Ze ontbreekt in alle economische statistieken, van die van het CBS tot die van het Erasmus Food Management Institute. En ze komt al helemaal niet voor in een uitgekiende marketingpropositie van voedingsfabrikanten als Unilever of Procter & Gamble. Ze bestaat niet in de bedrijfseconomie.<\/p>\n
Want na elke teleurstellende producttest onder moslims ontdekken westerse marketingjongens steeds weer: stom van ons, halal is oosters. Halal is kleinschalig. Halal gaat niet, zoals marketeers gewend zijn, over grote groepen voorspelbare consumenten, maar over een onnavolgbaar individu op straat.<\/p>\n
Zo stelt die moslimmamma namens Allah speciale eisen aan de wijze waarop een lam is geslacht. Onverdoofd, met de kop richting Mekka, twee aders in \u00e9\u00e9n meshaal. Maar daarin vertrouwt ze blind op de reebruine ogen van haar slager om de hoek. Per slot van rekening weet ze uit de Koran: Allahs toorn treft niet haar, maar h\u00e9m als hij haar stiekem haram \u2013 niet-halal \u2013 verkoopt. Als ze Nederlands kan lezen, speurt ze overigens wel persoonlijk elke verpakking af op E-422 (gelatine) en andere dierlijke vetten. Maar de dag erna smeekt haar man toch huilend om vergiffenis in de moskee. Wat bleek: haar halallamsgerecht stond op dezelfde tafel waar kort daarvoor een beker cola van McDonald\u2019s van een van de kinderen had rondgeslingerd, en is dus mogelijk indirect in contact is geweest met een haramhamburger van varkensvlees.<\/p>\n
Ze is principieel \u00e9n onverschillig. Dan weer streng in de leer als een calviniste, dan zo nonchalant als een roomse die rekent op aflaat. Een schizofrenie, die zelfs de meest briljante marketeer tot wanhoop drijft.<\/p>\n
Albert Cuyp<\/p>\n
Hoe attractief is een markt met achthonderdvijftigduizend onberekenbare consumenten, die niet tot de rijksten van het land behoren? Neem vlees. In kilo\u2019s eet een Turks of Marokkaans gezin jaarlijks twee keer zoveel vlees als een Hollands gezin. Vlees betekent heel veel voor ze. Het staat elke dag centraal bij de maaltijd, en gastvrij als ze zijn, nodigen ze vaak extra eters uit. Bedenk dat het Hollandse gezin alle binnenlandse varkensvleesconsumptie voor haar rekening neemt, maar liefst vijftig procent van de totale vleesberg. Moslims eten dus relatief veel van de rest van de veestapel op.<\/p>\n
Maar ondanks het enorme volume in kilo\u2019s besteden moslims in harde euro\u2019s nauwelijks meer aan hun vleesberg dan autochtonen. Want ze rekenen rund, lam en kip nooit af in onvoordelige grammen, altijd in enorme stukken. Dat doen ze bij de slager om de hoek. Omdat hij hun broeder is, maar vooral: omdat hij goedkoop is.<\/p>\n
\u2018Ik ben moslim, ik geloof in Allah en dat Mohammed zijn boodschapper is, en ik bezoek regelmatig een moskee,\u2019 zegt Yousif. \u2018Ik wil halal eten, maar ik koop mijn kippenvlees vreemd genoeg toch bij Albert Heijn. Uit gemakzucht denk ik. Maar mijn lamskoteletten haal ik juist weer niet bij de Appie, die zijn daar z\u00f3 vies, die haal ik bij een Marokkaanse slager op de Albert Cuyp. Niet alleen omdat hij beweert dat die van hem halal zijn, maar vooral omdat ik ze lekker vind en omdat ze weinig kosten. Ik ben niet erg principieel nee, in mijn halalconsumptie.\u2019 We moeten van hem aannemen, zegt Yousif, dat tachtig procent van de moslims net zo opportunistisch consumeert als hij.<\/p>\n
In de oren van Hollandse retailers, die hun flinterdunne marges op vlees uit de bio-industrie moeten goedmaken door enorme volumes om te zetten, klinkt dat als een hopeloze markt. Al die eisen die moslims aan halal stellen, maar van prijs-kwaliteitsverhouding hebben ze nog nooit gehoord. En dus staan de speciale halal-gecertificeerde opslagloodsen in de speciaal halal-gecertificeerde Rotterdamse haven droevig leeg. Halal stagneert.<\/p>\n
Hoe kan het toch? Op Europese schaal is en blijft de halalmarkt met dertig miljoen moslims opwindend groot. Het Maleisische businessblad The Halal Journal schat de wereldwijde handel in halalproducten dit jaar op zo\u2019n vijfhonderd miljard dollar. En het groeit onstuimig, volgens hen zo\u2019n twintig procent per jaar. In het Mekka van de westerse halal, Frankrijk, hebben ze dat al langer door. In dit land, waar de meeste Europese moslims wonen \u2013 zeven miljoen \u2013 toonden Mekka Cola en Beurger King Muslim al met succes aan dat het onverenigbare wel degelijk verenigbaar is. Als er maar schaalgrootte is.<\/p>\n
\u2018En als er maar een landelijke autoriteit is die eenheid brengt in de talloze verdeelde, kleinschalige marktjes,\u2019 verklaart Ben Ali Salah, Tunesisch-Nederlandse halalkeur\u00admeester te Leiden. \u2018In Frankrijk heerst de Mosque de Paris, het hoogste moslimorgaan. Zij brengt de rust en regulering die wij in Nederland ontberen.\u2019<\/p>\n
Salah bezoekt elk jaar de Paris Halal Exhi\u00adbition, de grootste Europese halal-beurs. Waarom kan dit nou niet bij ons? vraagt hij zich dan steeds af. Omdat Nederlandse consumenten niet de garantie eisen dat halal werkelijk halal is,\u2019 denkt hij. \u2018Waarom precies, dat snap ik ook niet goed. Ze leggen zich er bij neer dat die garantie vaak niet te geven is. In Frank\u00adrijk kan dat wel, omdat daar de halal\u00adkeuring centraal is geregeld. Hier gaat het er chaotisch aan toe. En het politieke klimaat hier is negatiever. Het onbegrip voor halal is groot.\u2019<\/p>\n
Halsslagader<\/p>\n
Zij aan zij met de dierenartsen van de Voedsel- en Warenautoriteit (VWA) keuren de vijf keurmeesters van Salahs eigen keurmerk Halal Correct elke dag het slachtproces in een tiental Nederlandse slachthuizen. Overheid en religie: nergens in dit seculiere land zie je ze zo dicht op elkaar werken. De VWA stempelt elk levend dier en karkas af op \u2018volksgezondheid\u2019, waarna de heren van Halal Correct bekijken of alle regels van Allah worden gehandhaafd.<\/p>\n
Hoewel elke imam anders denkt over de grens tussen halal en haram \u2013 z\u00edjn grens is heel helder, vindt Salah. Hij heeft ze getoetst aan de Jeddah, de hoogste moslimorganisatie ter wereld, en aan de Nederlandse Vereniging van Imams.<\/p>\n
Het door de VWA gezond verklaarde rund is aan de beurt. De slachters van Halal Correct zonderen het af van de andere dieren, stellen het gerust, fixeren het met de kop richting Mekka, verdoven het dan liever niet, maar als het moet: met een stroomstoot. \u2018Als er maar g\u00e9\u00e9n schietmasker aan te pas komt, want dat levert letsel op,\u2019 zegt Salah. Het mes mag niet voor het dier zichtbaar zijn. Na het gebed snijdt de slachter in \u00e9\u00e9n vloeiende beweging de halsslagader door, zodat het bloed snel uit de kop wegvloeit en het dier binnen enkele seconden het bewustzijn verliest. Stempel erop, volgende.<\/p>\n
Samen met zijn concurrent Halal Tayyib certificeert Salah vijftien procent van de markt. De twee bedrijfjes proberen hun grote concurrent Halal Office al jarenlang te bewegen gezamenlijk een landelijke halal-autoriteit op te zetten. Die heeft daar geen oren naar. Halal Office was de eerste in de halalkeuringsmarkt en heeft naar verluid vijftig procent in handen. Het bureau wordt geleid door de ereconsul van Syri\u00eb, Al Chaman Abdul Munim. Hij reageert niet op berichten van de verslaggever. Hij schijnt \u00e9\u00e9n man in dienst te hebben, van wie onduidelijk is of dit een keurmeester is. Die moet dus elke dag in zijn eentje tonnen en tonnen halalvlees keuren.<\/p>\n
\u2018Tegen ons zegt hij: ik heb niet de goedkeuring nodig van religieuze instituten,\u2019 vertelt Salah. \u2018Hij zegt: ik ben moslim, dat is genoeg om te bepalen wat halal is en wat niet.\u2019<\/p>\n
Salah weigert de drie grootste halalslachthuizen van Nederland te certificeren omdat ze dieren daar met een schietmasker doden. Typisch een klusje dus voor Halal Office, denkt Salah. En hij zal nog eens wat vertellen. Dit jaar nam hij in een kippenslachthuis op de Veluwe de keuring over van Halal Office. De slachtmachine leek hem bij inspectie wel in orde, maar toen zag hij de wand achter de machine. Er hingen ingelijste Koranteksten. \u2018In de naam van God, de Almachtige. God is Groots.\u2019 Daaroverheen: een palet aan bloed, poep, water, veren. \u2018Een opvallende manier van certificeren,\u2019 dacht hij. \u2018Halal Office vond dat blijkbaar goed. Maar Koranteksten zijn heilig, zo mag je daar niet mee omgaan. Ze horen thuis op een schone plek.\u2019<\/p>\n
Naast de grote spelers keuren vele anonieme groothandeltjes en slagers zelf hun vlees en voorzien het van niet-geaccrediteerde stempels als \u2018100% Halal\u2019. \u2018Zo komt het dat vijfentachtig procent van het halalvlees van onduidelijke oorsprong is,\u2019 zegt Salah. \u2018Dat leidt tot maffiose praktijken zoals de vele d\u00f6ner kebabs in ons land die anoniem vlees halen uit Duitsland en dat presenteren als halal. Ik las al verschillende rapporten van laboratoria over varkensvlees dat in halaleindproducten wordt verwerkt. Zo is nu de situatie. De consument is onwetend, durft zijn slager niet te vragen of het echt halal is. Maar je moest eens weten wat het met een moslim doet als hij achteraf ontdekt dat hij varkensvlees at. Hij voelt zich heel naakt, schuldig. Is zijn gebed wel gehoord?\u2019<\/p>\n
Al Islaam<\/p>\n
Moest je tien jaar geleden als ritueel slachter een verklaring voor eigen gebruik hebben, nu hoeft dat niet meer. De melding \u2018ik ga ritueel slachten\u2019 volstaat. \u2018Sindsdien is in die sector het wilde westen uitgebroken,\u2019 zegt Harm Evert Waalkens, PvdA-Kamerlid en ecologisch veeboer. Hij hoorde de verhalen aan van diverse islamitische slagers. \u2018Een halalcertificaat koop je voor honderd euro. De halal-consument wordt verneukt waar hij bij staat. Van de gekke, dit gaat een keer fout.\u2019<\/p>\n
Wat gaat er dan fout? Worden moslims zo ellendig van alle haram dat ze massaal in bed gaan liggen? Breekt er opstand uit? \u2018Dat wil ik nu ook weer niet suggereren,\u2019 zegt Waal\u00adkens. \u2018Maar ik heb het productschap van Vee en Vlees wel gevraagd stappen te ondernemen tegen het gebrek aan transparantie. Tevergeefs. Ik denk dat ik nu de minister hierop ga aanspreken.\u2019 Salah sluit \u2018Deense toestanden\u2019 niet uit. \u2018Iemand kan de zaak opstoken via tv-zender Al Jazeera. Dat leidt tot schade aan de Nederlandse exportpositie. Extremisten kunnen dit onrecht aangrijpen om hun wantrouwen jegens het Westen te rechtvaardigen.\u2019<\/p>\n
De VWA, onderdeel van het ministerie van Landbouw, stelt zich op het standpunt dat ze niks afweet van religie. Op die manier hield de overheid zich lang afzijdig. Totdat vorig jaar de Partij voor de Dieren de aanval opende op het onverdoofd slachten. Beelden kwamen tot ons van runderen die aan hun poten waren opgehangen, alleen de hals nog op de grond, volledig bij bewustzijn. Wetenschappers meldden dat de perfecte halssnede inderdaad tot een snelle dood k\u00e1n leiden, maar dat even zo goed de aderen kunnen dichtslibben of de longen vollopen met bloed waardoor het dier zes minuten lang pogingen blijft ondernemen om op te staan.<\/p>\n
Waalkens nam het onlangs op voor de vele allochtone stemmers op zijn partij. \u2018De Partij voor de Dieren hanteert valse sentimenten, geen feiten,\u2019 schreef hij in Trouw. Hij verwees daarbij naar resultaten van de \u2018faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit van Hannover\u2019. Een dier lijdt volgens hem bij onverdoofde slacht juist m\u00ednder pijn en is eerder bewusteloos dan door een pin tussen de ogen. \u2018Als er maar dubbel wordt aangesneden, in beide halsslagaders, dan valt de bloeddruk meteen weg en is het dier binnen een paar tellen buiten bewustzijn.\u2019<\/p>\n
Onderzoek van bureau Rechten Voor Al Wat Leeft wijst uit dat Waalkens zich losjes baseert op de islamitische website Al Islaam, die op haar beurt de resultaten van Duitse onderzoekers verhaspelt. De diergeneeskundige faculteit in Hannover blijkt niet te bestaan, maar de Tier\u00e4rtzliche Hochschule aldaar en de Federation of Veterinarians of Europe melden desgevraagd dat het fixeren, het kantelen en het vroeg of laat zien van het mes vermoedelijk veel paniek en angst veroorzaken bij een dier. En: een schietmasker schakelt de hersens juist direct uit, waardoor het ervaren van langdurige pijn onwaarschijnlijk is.<\/p>\n
\u2018Ongelukkig, zoals ik mij op onduidelijke bronnen baseerde,\u2019 geeft Waalkens nu toe. \u2018Wat moest ik anders? Al jaren komt het door het CDA gedomineerde ministerie van Landbouw haar belofte van onderzoek naar de \u201cdiervriendelijkheid\u201d van de diverse dodingsmethoden niet na. Maar accepteren we na goed onderzoek en debat onverdoofde slacht door moslims niet langer in Nederland? Dan natuurlijk ook geen koosjere slacht door joden meer.\u2019<\/p>\n
Politici roepen wat, burgers snappen er niks van, maar het handelsklimaat is Hollands en vrij. \u2018In dit schimmige landschap zouden grote Nederlandse ondernemingen een voorbeeld kunnen stellen, maar juist zij dolen doelloos rond,\u2019 zegt Salah.<\/p>\n
Kippenstront<\/p>\n
Numico ziet desgevraagd niets in halal-babyvoeding, \u2018omdat andere segmenten nog voldoende groei bieden\u2019. Unilever bracht onlangs de Unox kip-rookworst voor hindoes. Daar bleek rundvleesextract in te zitten. En Heineken vroeg Salah of hij zijn Halal Correct-stempel wilde zetten op het alcoholvrije Fayrouz moslimbier, zodat ze het eindelijk hier op de markt konden brengen. Hij weigerde. \u2018Ik wil mijn keurmerk niet lenen aan iets waar Heineken op staat,\u2019 zegt Salah. \u2018Dat beetje alcohol in Fayrouz is nog altijd niet halal. Zo simpel zijn onze werelden niet verenigbaar.\u2019<\/p>\n
De KLM biedt in de lucht w\u00e9l halal aan, maar niet als zodanig gecertificeerd. \u2018Ik vroeg eens waar ze hun halalvlees vandaan halen. Ze hadden geen idee,\u2019 zegt Salah. \u2018Als ik vlieg, kies ik voor vegetarisch of vis.\u2019 De cateraar van KLM is volgens hem nu wel van plan kritischer in te kopen. \u2018Maar dat zal niet meevallen. Zelfs een maatschappij als Turkish Airlines, die vanuit Turkije ongetwijfeld goedgekeurd halalvlees serveert, zal op Schiphol bij gebrek aan beter voedsel inladen waar misschien varkensvlees tussen zit.\u2019<\/p>\n
Van de Nederlandse supermarktketens maken alleen Jumbo, Vomar en Albert Heijn (AH) enig werk van halal. Na de introductie vorig jaar van een flinke koelingkast met onverdoofd geslacht halalvlees ontstond weliswaar flinke ophef onder aanvoering van dierenbeschermers, maar toen AH dat razendsnel verving door verdoofd geslacht vlees, verstomde die kritiek. Daarvoor in ruil kreeg ze de toorn van de Nederlandse Moslim Raad over zich heen \u2013 verdoofd vlees is niet halal \u00ad maar vooralsnog liggen nu in 58 AH-filialen 23 soorten halalproducten.<\/p>\n
De kip van AH komt van InterChicken te Bodegraven, rund en lam van van Deen-Hobu te Naarden. Om vragen van moslims voor te zijn, meldt AH op haar website dat beide zijn gecertificeerd door halal-keuringsinstanties: Halal Quality Control (HQC) en Halal International Control (HIC). Navraag leert dat HQC een van de bv\u2019s is van de Syrische consul, Al Chaman Abdul Munim, de eigenaar van Halal Office. Hetzelfde bedrijf dat volgens Salah dit jaar de kippenstront, de bloedspatten en de veren op de gebedsteksten aan de wand van een Veluws kippenslachthuis toestond.<\/p>\n
De andere keuringsinstantie van AH Halal, HIC, is volgens Salah zelfs helemaal geen keuringsinsteling, maar gewoon een groothandel die met hulp van een Surinaamse imam haar eigen producten keurt. \u2018Ik keur trouwens ook een deel van de slacht van runderen en schapen voor HIC,\u2019 zegt Salah, \u2018dat HIC vervolgens zelf verder verwerkt tot gesneden vlees. Maar ik heb geen idee waar de rest van het vlees van Deen-Hobu vandaan komt.\u2019<\/p>\n
Wahid Ramdzan, directeur van HIC, reageert gestoken. \u2018Ben Ali Salah wil gewoon meer keuren voor AH, want hij wil meer geld verdienen. Maar AH betaalt mij geen cent keuringskosten, want ik wil halalvlees betaalbaar houden voor de consument. De rest zal me worst wezen.\u2019<\/p>\n
Salah: \u2018Ik wil geen onrust stoken. Waarom zou ik, ik verdien ook aan AH. Ik vraag me alleen af waarom ze bij haar inkoop totaal vertrouwt op \u00e9\u00e9n persoon, op Wahid. Ze zijn leken. Ze zijn al lang blij met een mooi logo op hun bakjes vlees, afkomstig van \u00e9\u00e9n overzichtelijke bron. Althans, dat denken ze. Buiten hun gezichtsveld wordt vlees van links en rechts bij elkaar geplukt. Ze zouden de gehele keten onafhankelijk moeten laten keuren. Want als de halalconsument hier achter komt, denkt die: dus dieren mogen van AH niet te veel lijden, maar moslims wel?\u2019<\/p>\n
Wahid vindt dit een \u2018lulverhaal\u2019. \u2018De waarheid is dat ondernemers als Ben en ik helemaal niet op onafhankelijke keuring zitten te wachten. Noch op ketenbeheersing, noch op een nationaal keurmerk. Want dan verliezen wij onze keuringsbusiness.\u2019<\/p>\n
Katholieken<\/p>\n
Dan bedienen we de overgevoelige maag van de moslim maar n\u00ed\u00e9t, denken veel Hollandse fastmovers. De Rabobank en de gemeente Amsterdam staan echter w\u00e9l te popelen om hem non-food te bedienen: met een halal-hypotheek. Een eigen huis voor moslims, die nu veelal noodgedwongen huren, zou hun buurt een oppepper geven. Maar hoewel de Rabobank beweert dat tweehonderdduizend moslims interesse hebben in islamitisch bankieren, wacht ze tot ze groen licht krijgt van minister Bos. Deze beloofde zich hiervoor in te spannen, maar blijkt bij navraag niets te doen. Hij wacht op de Belastingdienst. Die weigert op haar beurt de aftrekbaarheid van het enige concrete initiatief op dit gebied, de halal-hypotheek van Bilaa-Riba Islamic Finance.<\/p>\n
Bilaa-Riba te Leiden wordt geleid door Piet Bloemink, beter bekend van Legiolease, de constructie waaraan kort geleden veel mensen geld verloren. Zijn idee: de woningbezitter betaalt maandelijks een bedrag dat de bank hem als winstopslag in rekening brengt terwijl de belastinginspecteur het als rente kwalificeert.<\/p>\n
\u2018Wie beledigen Bos en Bloemink nu het meest: Allah of de moslims?\u2019 vraagt Yousif zich af. \u2018Antwoord: Allah. Want moslims lijken nogal op katholieken. Ze spelen verstoppertje. Ik was laatst in Koeweit, en daar zag ik wat mannen zuipend onder een parasol staan. Ik zeg: mag ik meedoen? Ja hoor, want zo kan Allah ons niet zien.\u2019<\/p>\n
Yousif is al twee keer bij de Rabobank geweest om een inspirerend praatje te houden. \u2018Ik hield ze voor hoe halal veertienhonderd jaar geleden eigenlijk bedoeld was: tegen mensonwaardige en dieronwaardige uitwassen in het economisch verkeer. Die gedachte past goed in de duurzaamheidstrend van nu. Doe d\u00e1\u00e1r nou eens wat mee, hield ik het zaaltje managers voor. Maar zij wilden alleen maar horen hoeveel halal-hypotheken ze konden verkopen, net als die nieuwe halalbank in Londen. Ik zei: die belegt niet in wapens en milieuschadelijke bedrijven. En jullie? Na de ontvangst van een flesje wijn \u2013 niet halal \u2013 kon ik weer vertrekken.\u2019<\/p>\n
De meeste supermarktketens negeren halal liever, maar hogerop in de keten staan de overslaghuizen in de Rotterdamse haven al ruim een jaar in de startblokken hen te leveren. Vat Logistics en Eurofrigo reserveerden hun koel- en vriescellen voor importhalal, werden \u2018halal-gecertificeerd\u2019 \u2013 kostte geen enkele moeite, goederen separeren is hun core business \u2013 en verzamelden op beurzen in Indonesi\u00eb en Maleisi\u00eb handenwrijvend stapels visitekaartjes van exporteurs.<\/p>\n
\u2018En nu staan onze loodsen vol, maar niet met halal,\u2019 zegt Derk van Mackelenbergh, directeur van Eurofrigo. Branchegenoten noemen hem Mister Halal. Het beetje wat er op zijn pallets ligt, is voor toko\u2019s bestemd, niet voor de meeste supermarkten. \u2018Die zijn doodsbenauwd dat ze Geert Wilders en Marianne Thieme over zich heen krijgen. Begrijpelijk. Toen ik aan dit avontuur begon, dacht ik: in de ogen van mijn moslimvrienden ben ik uiteindelijk toch een christenhond. Het tegendeel is waar. Ze verzekeren me steeds weer dat ze liever met professionals als wij in zee gaan, dan met de vage Ali\u2019s die maar wat aan rotzooien.\u2019<\/p>\n
De geringe vraag van retailers is \u00e9\u00e9n verklaring voor de kabbelende halal-doorvoer, het afwachtende aanbod een andere. \u2018Exporteurs verschepen pas als ze hun spullen verkocht hebben, niet eerder. Ze zijn mede zo argwanend, omdat ze zelf hun wirwar aan halal-normen niet overzien. Maleisi\u00eb staat ons toe dat we goed verpakt rund of kip dat \u2018haram\u2019 is geslacht, pal naast halalvlees stallen. Indonesi\u00eb accepteert dat niet. Maar hoe goed wij ook ons best doen, n\u00e1 ons in de keten komen de transporteurs. Dan hoor ik ze zeggen: \u2018O ja, in onze wagens hebben laatst varkens gehangen, weten wij veel.\u2019<\/p>\n
Na een ware kruistocht van voorlichtingsavonden in de verladersketen door de Halal Auditing Committee hanteert Eurofrigo nu de norm dat tot drie transporten terug er geen haram producten in de wagens hebben mogen zitten, zo meldde Van Mackelenbergh laatst trots op een lezing in Maleisi\u00eb. \u2018Kapittelt een hotemetoot me daar publiekelijk: \u201cNiet genoeg, wij eisen zeven!\u201d Is het dan nooit genoeg? Worden jullie het eerst maar onderling eens over de standaard, denk ik dan.\u2019<\/p>\n
Ach, Van Mackelenbergh cre\u00ebert toch wel zijn eigen halalmarkt, hoopt hij. Zo liet hij speciale stempels maken om afnemers gerust te stellen dat er in elk geval bij Eurofrigo geen contaminatie plaatsvindt. \u2018En ik heb mijn leveranciers in Zuid-Amerika bijna zo ver alle rundvlees en kip voortaan halal bij mij af te leveren. Want halal heeft een meerwaarde. Je kan er alle kanten mee op. Voor de \u00e9\u00e9n is het een must, voor de ander is het \u201cmooi meegenomen\u201d. Dus met dat predikaat ben je flexibel. De vraag is alleen: waar blijft de vraag?\u2019<\/p>\n
Halalfrikandel<\/p>\n
Die vraag komt uit het buitenland. Favory Convenience Food Group te Deurne verdient naar eigen zeggen goed met export van halalfrikandellen en halalkroketten. Die produceert ze niet onder eigen merk, maar voor private labels als Tahira, dat ruim voorradig is in de winkelschappen van het Britse Tesco. \u2018Voor ons is halal zeker geen marginale business,\u2019 zegt Joost van Boxtel van Favory. Snacks en moslims, is dat wel een product-marktcombinatie? \u2018Een Turkse vriend vertelde me dat zijn vader onze frikandellen graag eet, de kroketten niet. Daarin zit gelatine, en daarvan weet je nooit of er geen varkensbot in zit. Daarom ontwikkelden we een speciale receptuur zonder gelatine.\u2019<\/p>\n
Waarom maakt hij geen halalsnacks onder eigen, binnenlands label \u2013 Halal Lekkers van Beckers? \u2018Dat zou een zeer onbetrouwbare propositie zijn,\u2019 zegt hij. \u2018Voor zowel onze bestaande klanten als voor moslims.\u2019 Ook de introductie van een nieuw binnenlands halalmerk vindt hij te riskant. \u2018Neem alleen al de verpakking. Het product moet herkenbaar zijn voor moslims, en onherkenbaar voor anderen zodat zij er geen aanstoot aan nemen. Het mag niet naast een haramproduct in de schappen liggen. En moslims willen altijd weten wie de eigenaar is. Het is \u2018ons kent ons\u2019 in halal. Dat is ook het mooie ervan, die persoonsgebondenheid. Het betekent wel dat halal zich in de productlevenscyclus nog altijd in de primitieve fase bevindt. Onderontwikkeld.\u2019<\/p>\n
Ben Ali Salah voert met zijn Halal Correct vliegende controles uit op enkele halal-productielijnen van Favory. \u2018Over persoonsgebondenheid gesproken: twee van mijn medewerkers zijn z\u00f3 close met Salah dat ze hem bij onraad eerder inseinen dan mij,\u2019 vertelt Van Boxtel. \u2018Ben vergewist zich dan persoonlijk van de juiste halalgrondstoffen voordat hij de producten vrijgeeft.\u2019 Salah: \u2018Zo bewijst Favory dat halal en grootschaligheid best samengaan. Ze bouwden zelfs een aparte gebedsruimte. Klein, maar toch leuk van ze. Wel jammer dat ze ook produceren voor groothandels, die het niet zo nauw nemen met halal. Die hebben er het geld niet voor over om door mij te worden gekeurd.\u2019<\/p>\n
Kebab met sambal<\/p>\n
Is halal in Nederland rendabel te maken? Ren\u00e9 Romer, directeur van marketingbureau TransCity buigt zich elke dag over die vraag. \u2018We moeten niet kijken naar Frankrijk of Amerika. Daar bestaat een minderheidsdoelgroep uit miljoenen afnemers, waardoor etnische merken snel rendabel te maken zijn. Zo hebben we hier te maken met maximaal driehonderdzeventigduizend Turken: een kleine, zeer diverse groep mensen die hun eigenwaarde aan iets anders ontlenen dan bijvoorbeeld Marokkanen. De helft ervan kun je gerust afschrijven als gebruiker van halal.\u2019<\/p>\n
Een verkokerde doelgroepenaanpak zoals die van de Rabobank of Heineken werkt dus niet, denkt hij. \u2018Onze steden kennen toch ook geen compleet Chinese wijken? Wel straten met zeventig nationaliteiten. Die drinken allemaal blikjes Fernandez bij de Turk, en eten d\u00f6ner kebab met sambal.\u2019<\/p>\n
Kan halal wat met dat inzicht? Die van de Hollandse oplossing, de gemeenschappelijke waarden? Is bijvoorbeeld de oorspronkelijke spiritualiteit en kwaliteit van halal te verbinden aan de nationale zucht naar duurzaamheid en dierenwelzijn? \u2018Ik heb plannen voor een duurzaam halallabel,\u2019 zegt Salah. \u2018Want als een product is goedgekeurd door Halal Correct, is het eigenlijk nog maar half halal in mijn ogen. Het voldoet aan religieuze waarden, maar nog niet aan die van milieu en dierenwelzijn. Duurzame halal is toekomstmuziek. Voorlopig heb ik mijn handen vol om gangbaar halal netjes op de markt te krijgen.\u2019<\/p>\n
Salah blijft zoeken. Tussen de heilige principes van halal en de praktijk van het zakendoen. \u2018Laatst bezocht ik een Marokkaans-Italiaanse ondernemer in Genua,\u2019 zegt hij. \u2018In zijn groothandel en restaurants draait alles om halal. In een van zijn prachtige traditionele pizzeria\u2019s aten we wat halalhapjes, totdat ik achterin de zaak een bar zag. Aan de tafels werd ook gewoon wijn geschonken. \u2018De drank doe ik niet hoor,\u2019 verdedigde hij zich, \u2018en ik heb er ook geen aandelen in.\u2019 Maar je ontvangt dus wel huur uit andermans haramopbrengsten, dacht ik. Maar ik begrijp het ook wel. Geld en halal zijn als water en vuur.\u2019V<\/p>\n
Halal<\/p>\n
Moslims mogen alleen vlees eten dat halal is. Halal is Arabisch voor rein, toegestaan. Dat wil zeggen volgens Wikipedia: ritueel geslacht vlees dat snel is uitgebloed \u2013 moslims vrezen bacteri\u00ebn in bloed \u2013 van doorgaans rund, geit, schaap en kip. Ook zijn halal: antilopen, bizons, buffels, duiven, frankolijnen, ganzen, gazellen, geiten, hazen, herten, hoenders, hoppen, kamelen, karbouwen, kippen, koeien, konijnen, kwartels, lama\u2019s, lammeren, leeuweriken, mussen, nachtegalen, ooievaars, paarden, papegaaien, patrijzen, pauwen, reigers, runderen, schapen, spreeuwen, sprinkhanen, struisvogels en alles wat uit de zee komt.<\/p>\n
Haram<\/p>\n
Haram is het tegenovergestelde van halal: onrein, verboden te eten. Het gaat vooral om varkens, maar ook om dieren die spontaan gestorven zijn, zogende jongen hebben en zogende jongen zelf. Over garnalen en muildieren bestaat volgens Wikipedia onenigheid. Haram zijn verder: aasgieren, apen, beren, cheetahs, eekhoorns, egels, gieren, hagedissen, haviken, honden, hyena\u2019s, jakhalzen, jerboa\u2019s, katten, kevers, kiekendieven, krokodillen, leeuwen, luipaarden, marters, muizen, muskieten, olifanten, panters, paling, ratten, schildpadden, schorpioenen, slangen, spinnen, tamme ezels, tijgers, valken, varkens, vleermuizen, vliegen, vossen, wespen, wezels, wolven, zwijnen. Voor sommige moslims is alleen wijn haram, voor anderen alle alcoholische dranken. Tot slot is in islamitisch bankieren het vragen of betalen van rente verboden, evenals gokken, het handelen in financi\u00eble risico\u2019s en het beleggen in zaken als casino\u2019s, varkensvlees, alcohol, pornografie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
De Hollandse halalmarkt is een chaos. De profeet Mohammed stelt dan wel strenge eisen aan voedsel en bankzaken, maar consumenten zijn onwetend, allochtone ondernemers rommelen wat aan, westerse producenten houden zich er verre van, de overheid kijkt weg en islamitische keurmeesters vechten elkaar de tent uit. \u2018De halal-consument wordt verneukt waar hij bij staat\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[151,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"jeroen siebelink","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/111817"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=111817"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/111817\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"jeroen siebelink","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=111817"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=111817"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=111817"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}