Column<\/p>\n
Zodra het in Amanda Kluvelds boek Pijn (Arbeiderspers) over schrijvers of kunstenaars gaat, slaak ik vanzelf een zucht van verlichting, als in een reflex. Ovidius, Montaigne, Daudet, Flaubert en Leopardi maakten er tenminste nog iets van zodra de pijn verdwenen was of draaglijk was geworden. De pijn ging bij hen niet vrijuit, maar kreeg te maken met hun tegenactie, een aanval van creativiteit die de herinnering aan de pijn radicaal uitwiste \u2013 tot hij weer terugkwam. Maar er was zoete wraak genomen.<\/p>\n
Wie geen schrijver of kunstenaar is, zal blij zijn dat de pijn verdwenen is, maar daar blijft het dan bij. De enige wraak is een goed humeur. Pijn is meestal nergens goed voor. Het kan mensen voor korte of langere tijd iets bescheidener maken omdat ze herinnerd worden aan hun kwetsbaarheid. Door pijn kunnen ze ineens met beide benen op de grond getrokken worden. Iemand die een tijd flink pijn heeft geleden, zal voorzichtiger worden. Maar dat is toch vooral een pragmatische voorzichtigheid, omdat hij anders niet meer kan doen wat hij wil doen. Als het goed is, worden zijn plannen en ambities er juist niet minder op.<\/p>\n
Dat pijn nergens goed voor zou zijn, is niet bepaald de strekking van Kluvelds boek. Hoe verbazingwekkend ook, Kluveld beweert dat mensen die niet dagelijks pijn lijden jaloers zijn op pijnlijders. Die zouden iets ervaren waartoe zij geen toegang hebben: \u2018Zij voelen zich daardoor tekortgedaan, misleid en verdoofd. Zij willen erbij horen. Zij willen pijn. Zij willen weg uit het paradijs. Want zonder pijn is er, zo vermoeden zij, geen verbondenheid, geen deelname aan het buitenparadijselijke gebeuren of de strijd om het bestaan. Zonder pijn is er geen moraal, geen moed, geen ideaal, geen vrijheid. Zonder pijn zijn er geen vragen naar de zin of betekenis, geen hopen tegen beter weten in. Zonder pijn is er geen ik, geen jij, geen zij, geen wij. Geen band met anderen, met onze voorouders. Zonder pijn geen geschiedenis. Zonder pijn is er geen leven. Zonder pijn vervelen wij ons dood.\u2019<\/p>\n
Is dit ironie aan het slot van het boek? In ieder geval hebben we hier te maken met een goocheltruc: pijn, ellendige fysieke pijn waar het in het grootste deel van het boek over gaat, is hier ineens hetzelfde als moeite, inspanning, uithoudingsvermogen, afzien, lijden, doorzettingsvermogen. Maar dat is wel heel iets anders dan fysieke pijn, die eerder tot de categorie marteling behoort. Moeite doen, inspanning leveren en doorzetten is allemaal vrijwillig; de mate en duur kunnen door jezelf bepaald worden. Dat is bij fysieke pijn wel anders, die krijg je tegen je zin. Dat niet-pijnlijders jaloers zouden zijn op pijnlijders is een perverse gedachte.<\/p>\n
Er staat veel akeligs, wetenswaardigs en aardigs in Pijn (zoals over Paolo Mantegazza, een negentiende-eeuwse hedonistische wetenschapper die pijn volledig wilde uitbannen), maar Kluveld speelt wel regelmatig dubbelspel. Het toebrengen van pijn aan een ander is moreel afkeurenswaardig, schrijft ze, \u2018maar dat maakt de wens om het te doen niet minder re\u00ebel\u2019. Als je een ander pijn doet, vraag je volgens Kluveld \u2018om de erkenning van je bestaan\u2019 \u2013 wat de meest fantastische smoes mag worden genoemd om sadisme uit te leven. Nog mooier wordt het met: \u2018Een ander doen lijden, is het streven naar het ultieme contact, naar onverdeelde aandacht.\u2019 Kluveld heeft het hier niet over offici\u00eble masochisten of sadisten, ze heeft het over mensen in het algemeen. Ze maakt van iets specifieks ongemerkt iets algemeens: als we iemand pijn doen, vragen we om aandacht. Dat is houtje-touwtje psychologie om rare neigingen cachet te geven. Pijn blijkt een verborgen pleidooi voor het ondergaan en toebrengen van \u2018pijn\u2019, aangekleed met cultureel-psychologische wijsheden van anderen (dertien pagina\u2019s bibliografie) die naar het eigen straatje toe worden geredeneerd. Haar slotsom: pijn hebben we nodig, want we kunnen niet tegen het verdoofde \u2018paradijs\u2019 waarin pijn wordt beheerst. We willen pijn hebben, \u2018anders zouden we ons maar doodvervelen\u2019. Wat een modieuze onzin. Dan liever Paolo Mantegazza, schrijver van Fisiologia del piacere (Fysiologie van het genot). Zonder pijn.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Van eeuwen pijn naar pijnbeheersing en terug<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/110859"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=110859"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/110859\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=110859"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=110859"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=110859"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}