De vleeskeurmeester knijpt een oogje dicht<\/p>\n
Je bent een varken.Je bent in zes maanden vetgemest en vandaag ga je op transport, samen met 99.999 andere Nederlandse vleesvarkens. Het leven op beton was geen pretje. Maar vanaf nu, in de deelketen van ‘Verladen tot Karbonaden’, waakt de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) over jouw welzijn. En over \u00f3nze volksgezondheid, totdat jij straks op ons bord ligt. Nu is het voor jou alleen nog te hopen dat je geen uitputtende reis naar het buitenland gaat maken, uit zicht van de VWA, maar tot de veertien miljoen gelukkigen per jaar behoort die in Nederland worden geslacht.<\/p>\n
Enkeltje buitenland<\/p>\n
Wordt het toch een enkeltje Zuid- of Oost-Europa? Bedenk je dan dat de VWA bij het inladen van elk van de dagelijkse vijfhonderd wagens met slachtdieren altijd \u00e9\u00e9n dierenarts opstelt. Voor jouw welzijn, onze gezondheid. Dat wil de transporteur zelf, want die heeft een stempel nodig om jou te verkopen in Duitsland of Itali\u00eb. Daar betaalt hij de overheidsdienst slechts 94 euro per wagen voor, maar die arts is dan ook heel effici\u00ebnt. In een half uurtje controleert hij jouw fitheid \u00e9n die van je 299 reisgenoten, bekijkt of er genoeg drinkwater voor jullie in de tank zit, ondertekent hij de papieren en kleedt hij zich om en reinigt zich.<\/p>\n
Je moet wel weten dat die offici\u00eble VWA-arts vaak wordt vervangen door een practitioner.Dat is een dierenarts uit de buurt waar ook de transporteur of slachter vandaan komt. Dat bespoedigt de samenwerking. Soms wat veel. Toen de Algemene Inspectiedienst (AID) bij slachterij Van Kemenade in Asten binnenviel, bleken ze daar vlees te verwerken dat ongeschikt is voor menselijke consumptie. Van zieke dieren, die niet geslacht hadden mogen worden. Drie practitioners uit \u00e9\u00e9n praktijk leverden valse noodslachtverklaringen. ‘Want wie betaalt, die bepaalt,’ zo schetst een medewerker van het miniterie van Landbouw de logica van de vergaande uitbestedingen en marktwerking in de Nederlandse slachtkeuring. De voorganger van de VWA, de Rijksdienst voor Vee en Vlees (RVV) gaf de drie practitioners een taakstraf. De betrokken keurmeester van de RVV mocht zich nooit meer vertonen in een slachthuis. De veehouder die de valse verklaringen liet opstellen, werd veroordeeld. Dat was eind jaren negentig, toen de VWA nog niet bestond.<\/p>\n
Bronnen binnen de VWA en het ministerie van Landbouw luiden nu de alarmklok. Ze zeggen dat de VWA haar dierenwelzijnstaak verwaarloost. Eigenlijk gaf zij dat laatst zelf al toe, toen ze op verzoek van de Tweede Kamer geen administratie over handhaving van dierenwelzijn kon tonen. Dierenwelzijn is overigens iets anders dan dierengezondheid. Die varkens in de wagen van de firma Janssen uit Koningsbosch, die van de zomer een spoor van bloed over de Duitse snelweg trok, mankeerden niks, totdat ze elkaar half dood beten: stress door overbelading. Een VWA-arts vond dat goed. In oktober plukte de AID weer een truck slachtzeugen van Janssen van de weg. Hij had de dieren niet verdeeld over vier compartimenten, maar in twee gepropt. Bekende truc, aldus een VWA-medewerker. ‘Arts rijdt weg, vrachtwagen rijdt terug en laadt er nog een partij varkens bij.’<\/p>\n
Op transport<\/p>\n
Na nog enkele van dergelijke misstanden in het veetransport beloofde Landbouwminister Gerda Verburg strenger te controleren aan de laadklep. Transporten vanaf de boerderij, zoals die van de firma Janssen, moest zij van haar partij CDA echter ontzien. Dierenwelzijn is volgens CDA-Kamerleden Ger Koopmans en Joop Atsma in Nederland geen kwestie. ‘Die paar misstanden ontstonden omdat de VWA controleert op prulonderwerpjes elders, zoals de barbecue op Koninginnedag en wat mieren voor de deur,’ zo verklaarde Atsma vorige week de recente opschudding over de gebrekkige controle door de VWA. Het CDA blijft de zaak bagatelliseren, terwijl zelfs de SGP zich dit keer bezorgd toonde. De minister zelf lanceerde een ambitieus plan om de veesector in vijftien jaar tijd geheel duurzaam te maken. Tot die tijd vertrouwt ze op Europese regels. En de VWA? Mag die er intussen iets aan doen? Officieel wel, officieus niet, beweren bronnen in dit stuk.<\/p>\n
Vreemd genoeg viel de VWA kort geleden nog onder een ander ministerie, dat van Volksgezondheid. Dat lijkt logisch. Met zijn vele inspectieopdrachten zorgt het ministerie voor meer dan de helft van de inkomsten van de VWA. Maar in een brief rond de formatie van Balkenende II aan de koningin in 2003 schreef de premier in een bijzin dat CDA, VVD en D66 hebben besloten dat de VWA voortaan eigendom van Landbouw is. De Tweede Kamer heeft er zich nooit over kunnen uitspreken. Landbouw \u00e9n de sterke boeren-CDA-achterban waken nu over het welzijn van de varkens.<\/p>\n
‘Ik kom vaak op het ministerie van Landbouw en tref daar mensen met hart voor de sector,’ zegt voorman van de veehandelaren Piet Thijsse. Van te nauwe banden tussen controleurs en gecontroleerden is volgens hem geen sprake, in tegendeel. ‘De VWA is genadeloos. Elk afgekeurd dier kost ons 3500 euro. En dan gaat het om zulke kleine probleempjes. Dieren worden soms ‘s nachts geladen, en dan heeft zo’n beest wat aan zijn poot. Je kan toch niet verwachten dat de chauffeur onder al die dieren gaat liggen? De vele goede transporteurs mogen niet lijden onder de paar kwaaie.’ Hij begrijpt de ophef over veetransport niet. ‘Groeit de afkeer van het “gesleep” met dieren? Wat een gefrustreerde mensen, die bronnen van jou. Ze onderschatten het belang van de BV Nederland. Als ze ons voor dierenbeulen gaan uitmaken, krijg je een averechts effect. Dan komen Oekra\u00efeners onze trucks besturen en gaan ze nog wat meemaken.’<\/p>\n
Bevroren water<\/p>\n
De dierenactiviste Lesley Moffat volgt als Animals Angel elk jaar dertig diertransporten vanuit Nederland. Ze bezoekt ook slachthuizen en veemarkten in Nederland en Frankrijk. Zij en haar twee collega’s in Itali\u00eb en Duitsland onderhouden nauwe banden met lokale autoriteiten en de Europese Commissie. ‘De vele kwaaie Hollandse veetransporteurs verpesten het juist voor de paar welwillende. Probleem is niet het gebrek aan regelgeving, maar de handhaving ervan. De VWA belooft ons steeds dat ze bij drie buitenlandse klachten of overtredingen de vergunning van de transporteur intrekt, maar dat doet ze nooit.’<\/p>\n
In Itali\u00eb kost elke overtreding de veetransporteur vierduizend euro. Te weinig water aan boord, kraan dicht, overbeladen, lang gereden zonder uit te laden? Dat is dan zestienduizend euro, contant. ‘Hollandse bazen geven hun chauffeurs gewoon een bundeltje contanten mee,’ ziet Moffat. ‘Kunnen ze daarna weer door. In negentig procent van de trucks die wij van binnen zien, is het waterreservoir leeg. Laatst hield de Duitse politie een truck van Posthouwer Boerkamp uit Wilp aan, onderweg naar Tsjechi\u00eb. Die was elf ton te zwaar, maar er was geen water aan boord. Hoe minder water, hoe meer varkens erin kunnen.’ Directeur Aalt Posthouwer wil er dit over zeggen: ‘Die wagen was gebouwd voor kalveren, dus dat doen we niet meer. Maar er zat w\u00e9l water in. Die jongelui van de Angels rijden mee met de politie en springen bij een aanhouding meteen op ons dak en maken overal foto’s van. Zij maken er een emotioneel verhaal van.’<\/p>\n
Franse, Italiaanse en Duitse autoriteiten ergeren zich volgens Moffat aan Nederlandse dierenartsen die hun werk aan de laadklep niet goed doen. Italiaanse officials vertelden haar dat chauffeurs van transporteur VAEX uit Reek vorig jaar al vijf keer zijn beboet (zie kader, case 2). Volgens regels van de VWA volgt op drie boetes intrekking van de vergunning. ‘Dat liet ze na, ik zie hun trucks dagelijks op de weg. In december vorig jaar was het weer raak. Een wagen van VAEX woog zeventien ton teveel, en het water was bevroren. De chauffeur kreeg een boete van tienduizend euro. De varkens moesten worden uitgeladen en herverdeeld over drie trucks.’<\/p>\n
Op diertransporten naar Rusland en Siberi\u00eb is nog minder controle. Die groeien sterk in aantal vanwege de interessante exportsubsidies. ‘We volgden laatst een Nederlandse wagen,’ zegt Moffat, ‘die nergens stopte gedurende achtentachtig uur. Na \u00e9\u00e9n etmaal moeten dieren bij wet al worden uitgeladen. Een dierenarts van de VWA stond in 2006 toe dat transporteur Van de Wetering uit Brakel drachtige koeien naar Griekenland vervoerde. Drachtige koeien mag je vervoeren tot aan de negende maand. Deze koeien waren daar al voorbij. Vijftien stierven onderweg. De VWA vervolgde Van de Wetering niet.’ (Zie kader, case 1.)<\/p>\n
Moffat vindt het vervelend om alleen de overtreders bij naam te noemen. Ze noemt daarom ook een welwillende transporteur. ‘De trucks van Sleegers uit Milheeze zijn voorzien van een alarmsysteem. Daarmee controleert men waar de truck zich bevindt, hoe lang deze onderweg is, of het niet te warm of te koud is voor de varkens en wanneer de varkens voor het laatst hebben gedronken.’<\/p>\n
De Animals Angel staat niet alleen in haar observaties. ‘Het toezicht bij export van levend vee is onvoldoende,’ concludeert een kritisch intern rapport van de VWA uit 2007. ‘Handhaving is onvoldoende op exportverzamelcentra en wasplaatsen, bij vervoerders, bestemmingscontroles en exporten. Het gaat niet verder dan een mondelinge of schriftelijke waarschuwing.’<\/p>\n
Hollands slachthuis<\/p>\n
Misschien ben je een varken dat het geluk heeft om niet achtentachtig uur non-stop naar Siberi\u00eb te reizen. Dan blijf je in Nederland en leveren ze je af bij de grootste slachterij van Europa, VION in Boxtel. Ook daar zijn dierenartsen van de VWA aanwezig. Voor de slacht bekijken ze andermaal of je gezond bent, formeel ook hoe het met je welzijn is. Drie procent van de varkens heeft een afwijking. Een abces, een gebroken been, een aangevreten staart, in de stal of in de truck opgelopen. Een medewerker van de VWA zegt dat er sprake is van veel wrak vee. ‘Zevenhonderd dieren per dag in Nederland,’ schat hij. ‘Die worden apart gezet en opnieuw bekeken waarna zo’n veertig echt slechte dieren per dag worden afgemaakt en verbrand.’<\/p>\n
Hij denkt te begrijpen hoe al dat wrakke vee bij het slachthuis terecht komt. ‘Hoewel de nieuwe Europese transportregels streng zijn, is volgens de hygi\u00ebneverordeningen een dier dat door een ongeval op het bedrijf gedood moet worden, nog altijd geschikt voor menselijke consumptie. Daar komt bij: als het dier maar levend op het slachthuis aankomt, krijgt de eigenaar een slachtpremie. Of het daar wordt geslacht of niet, toch maar inladen dus.’<\/p>\n
Als je een gezond varken bent, word je bedwelmd en gedood. Daartoe zak je bij slachthuis VION op een lift in een put, met duizend stuks per uur. Onderin die put hangt zwaar CO2-gas. Het is de bedoeling dat de varkens snel en stressloos hun bewustzijn verliezen en in minder dan twee minuten stikken. Niemand controleert of dat ook echt gebeurt, want dat keldertje heeft geen ramen. De Europese Unie eist dat de keurmeesters van de VWA toegang krijgen tot elke ruimte van een slachthuis, maar VION weigert camera’s op te hangen.<\/p>\n
Nee varken, dan kan je beter een rund zijn. Dan krijg je een direct genadige pin door je kop. Tenzij je vorig jaar zomer bij slachterij Boer van de Van Drie Groep in Nieuwerkerk aan de IJssel binnenkwam. Uit interne nota’s van de VWA blijkt dat je daar een nekschot kunt krijgen. Verboden. Kalveren werden er vuil en met volle magen aangevoerd. De VWA constateerde voor \u00e9n na de slacht ‘faecale bezoedeling’. Poep op het vlees dus (zie kader, case 3). De dienstdoende inspecteur spreekt in een brief aan inspecteur-generaal van de VWA Andr\u00e9 Kleinmeulman van een ‘alarmerende’ situatie, die ‘al jaren’ duurt. Tegelijkertijd werden facturen van de VWA aan Boer deels gecrediteerd, want er was meer toezicht nodig dan Boer zelf had begroot. Alsof een energiebedrijf tegen een huishouden met vloerverwarming zegt: sorry dat w\u00edj de kilowatts er zo snel doorheen jagen.<\/p>\n
Karkas<\/p>\n
Nu je dood bent, varken, staat het toezicht van VWA en overheid plots op verre afstand. Post mortem nemen de keuringsassistenten van het bedrijf Kwaliteitskeuring Dierlijke Sector (KDS) het over. KDS is niet van de overheid, maar eigendom van de vee- en vleessector. Geen onafhankelijke organisatie dus, luidde de kritiek in een interne audit door VWA in 2007. ‘En met een niet onafhankelijk getoetst systeem.’ Toch mag de slager zo zijn eigen vlees keuren. Om op ambtenaren te besparen, was ten tijde van de uitbesteding de uitleg. En: om de sector meer verantwoordelijk te maken voor de integrale proceskwaliteit, van verladen tot karbonaden.<\/p>\n
De KDS-assistent bekijkt het karkas op afwijkingen: ontstekingen, kanker. Tien procent gaat naar het lab. Gegevens over aangetroffen parasieten en infecties gaan terug naar de boeren. Als feedback. ‘Residuen van verboden antibioticagebruik n\u00edet’, zegt een VWA-medewerker, ‘want laboranten weten ook wel dat de intensieve veehouderij, die zeer gevoelig is voor ziektekiemen, zonder antibiotica niks begint.’<\/p>\n
Aan dierenwelzijn valt door de KDS-assistent niets te doen. Wel aan volksgezondheid. ‘Toch accepteert de overheid in afspraken met KDS de gevolgen van voedselvergiftiging en diarree door besmet vlees,’ zegt de medewerker. ‘Meer dan de helft van het goedgekeurde roodvlees bevat de salmonella- of E-colibacterie. Als je \u00e9\u00e9n keer per jaar je hamlapje niet goed verhit, ga je in de regel niet dood. Je raakt er wel van aan de schijterij. Wat zou dat eigenlijk kosten? Zes miljoen werkenden, drie dagen per jaar ziek? Achttien miljoen ziektedagen?’<\/p>\n
De afstoting van deze taken aan de sector heeft juist een positieve invloed gehad op de kwaliteit van de keuring, vindt KDS-medewerker Henk Verburg. Vroeger werkte hij als veterinair hoofdinspecteur voor VWA-voorganger Keuringsdienst van Waren (KvW). Hij kan het oude en het nieuwe toezicht dus goed vergelijken. ‘De uniformiteit is verbeterd. Daardoor staat ook de VWA op scherp en gaat zij ook meer uniform keuren. Keurt de slager zo zijn eigen vlees? Flauwekul. De keurmeesters van VWA en KDS worden met belastinggeld van de slager bij jou om de hoek betaald. Keurt die dan ook zijn eigen vlees?’<\/p>\n
Parasieten<\/p>\n
KDS is onderdeel van een complex geheel van twaalf stichtingen en BV’s, blijkt uit gegevens van de Kamer van Koophandel. Moedermaatschappij CBS (Centraal Bureau Slachtdieren) keurt en certificeert onder meer dieren, planten en zelfs taxi’s. Ze heeft ook nog een dochter die boeren verzekert tegen afkeuring van hun vee. Aandeelhouders van CBS zijn allemaal grote belangengroepen en bedrijven uit de vee- en vleesindustrie zoals LTO en VION. CBS is in Nederland monopolist in het keuren van roodvleesslacht. Alle paardenvlees, koeienvlees, varkensvlees, geitenvlees en schapenvlees komt onder ogen van de KDS-assistenten. CBS tuigt nu een nieuwe BV op, Taurus. Die levert dierenartsen aan de pluimveesector. Toezicht op pluimveekeuring mag van Europa niet worden uitbesteed. ‘Om dit te omzeilen, huurt de VWA ze in van Taurus,’ legt een bron op Landbouw uit. ‘Daarbij scheelt het dat de beoogd voorzitter van Taurus oud-CDA-landbouwminister Cees Veerman heet.’<\/p>\n
Een bijzondere positie is weggelegd voor de directeur van CBS, Van van der Weg. Hij leidt vrijwel alle twaalf onderdelen van CBS. Een ambtenaar van VWA bekritiseerde in een interne evaluatie in 2007 de te sterke afhankelijkheid van de sector. Van der Weg neemt in dienst van bestuurders uit de sector besluiten over het al of niet afkeuren van vlees, en weet dat daarmee een uitkering uit de verzekerings-BV van CBS volgt. Volgens een insider bij Landbouw is hij een regelmatige disgenoot van inspecteur-generaal Andr\u00e9 Kleinmeulman van de VWA, zijn toezichthouder: ‘Er is sprake van directe be\u00efnvloeding en korte lijntjes als zich moeilijke situaties voordoen: tariefverhogingen, vleesafkeuringen.’ Vreemd dat een IG openlijk persoonlijke contacten heeft met het bedrijfsleven op dat niveau. Kleinmeulman reageerde niet op een interviewverzoek. Van der Weg ontkent tegen Vrij Nederland dat hij met deze constructie de schijn van belangenverstrengeling wekt.<\/p>\n
Een oud-inspecteur van de VWA denkt daar anders over. Hij herinnert zich dat CBS de VWA benaderde over ‘vinnen’ die het VWA-lab constateerde bij verschillende koppels afgekeurde mestkalveren. Vinnen zijn parasieten die bij de mens lintworm veroorzaken. ‘Het ging CBS niet om de volksgezondheid, maar om de schade die zij leden. Als verzekeraar moesten zij de producent van de dieren uitbetalen. Het viel mij op dat de VWA zelf geen actie ondernam. Saillant: sinds KDS keurt, worden minder vinnenrunderen aangetroffen. Is de besmettingsgraad verlaagd of is de controle verslechterd?’<\/p>\n
Deze VWA-medewerker heeft overigens niets tegen keuring van eigen vlees. ‘Supermarkt Migros in Zwitserland keurt al dertig jaar – naast de staatskeuring – haar eigen vlees maar speurt w\u00e9l intensief naar onder meer antibiotica. Treffen ze die aan, dan betalen ze de leverancier van de slachtdieren voor de helft uit en sluiten ze deze uit van verdere levering. Treffen ze geen residuen aan, dan betaalt Migros tien cent meer per kilo dan de hoogstbiedende slachterij. Ze verkopen het vlees voor twintig cent per kilo meer, maar gegarandeerd vrij van residuen.’<\/p>\n
Peanuts<\/p>\n
Hollands varkensvlees is goedkoper, mede dankzij de VWA. Grote slachterijen betalen maar driekwart van de keuringskosten, blijkt uit de begroting van Landbouw. Al jaren komt de VWA elk jaar rond de tien miljoen euro tekort. Ze mag namelijk geen hogere tarieven vragen voor keuring. Afspraken, tussen Landbouw en de sector. De Tweede Kamer wist hier tot voor kort niets van. ‘Landbouw was altijd tegen heldere communicatie hierover aan de Kamer,’ zegt een Landbouw-medewerker. ‘Tekorten zijn altijd verstopt onder noemers als boventalligheid, sanering, fusie, crisis.’ Zo neemt de overheid jaarlijks miljoenenverliezen, de belastingbetaler legt bij, en KDS maakt een miljoen euro winst. Volgens handelaarsvoorman Piet Thijsse, tevens commissaris van moeder CBS, is dat niet vreemd. ‘Er is nog nooit dividend uitgekeerd aan de sector. We maken winst, ja, maar alles vloeit terug het bedrijf in. We willen alleen maar zo goedkoop mogelijk keuren.’<\/p>\n
Grote slachterijen profiteren van deze constructie, kleine niet. Als grote slachterijen gewoon de re\u00eble prijs zouden betalen voor keuring, zou dat nog altijd peanuts zijn op de slachtomzet van miljarden euro’s. ‘De overdracht van de keuringstaken naar KDS valt voor de sector aanmerkelijk positiever uit dan voor de overheid, die veel lasten en slechts beperkte lusten draagt,’ stelt een rapport van Ernst & Young dat de overdracht evalueerde, eind 2006. Na lezing in beperkte kring zijn de meeste kopie\u00ebn van dit rapport vernietigd.<\/p>\n
‘Jarenlang paste Landbouw quasi-verbaasd de tekorten bij,’ zegt een Landbouw-medewerker. ‘Het duurde heel lang voordat eindelijk de prognoses werden bijgesteld, in plaats van de realisatiecijfers.’ Het meest kwalijke volgens deze medewerker is dat de VWA door de sfeer van financi\u00eble tekorten haar werk altijd maar ‘sneller en effici\u00ebnter’ moet uitvoeren. ‘De tijdsdruk op de keuringsartsen is daardoor veel te groot, met halve en slechte keuring als gevolg. Aan dierenwelzijn komt men zo nooit toe.’<\/p>\n
Subsidieert Landbouw zo de bio-industrie? ‘Dat lijkt me te kort door de bocht,’ vindt KDS-inspecteur Henk Verburg. ‘Andere dierhouderij is er toch nauwelijks? De varkenshouderij is voor nog geen vijf procent biologisch.’<\/p>\n
Woordvoerder Chris Krikken van de VWA bevestigt dat de werkdruk van keuringsartsen bij de VWA hoog is. ‘Daarom zijn wij ontzien van bezuinigingen. We willen dit jaar extra dierenartsen aantrekken. De werving verloopt moeizaam door de krapte op de arbeidsmarkt. We huren daarom dierenartsen in.’ Een Landbouw-medewerker vindt dit een vreemde redenering. ‘Dat er niet bezuinigd is, is zeggen dat je ‘s ochtends de zon hebt laten opgaan. Landbouw zou wel gek zijn om te bezuinigen op dierenartsen. Er is vraag naar door de agribusiness, hun traditionele achterban. In elk geval is het geen verdienste van de VWA. Nee, die krapte is ontstaan omdat de VWA deze academisch gevormde mensen slecht betaalt. Schaal 10 tot 12. Voor vies, hard werk. Dan krijg je alleen mensen met minder opties.’ De VWA wijst erop dat voor 2008 ‘extra budget’ is vrijgemaakt voor dierenwelzijn: 500.000 euro. ‘De politiek dwong in 2007 al tien fte’s meer af, te verdelen tussen AID en VWA,’ reageert een medewerker. ‘Die mensen zijn er nooit gekomen. De directie van de VWA geeft er niet om.’<\/p>\n
Vliegende brigades<\/p>\n
Een voormalige hoofdinspecteur van de KvW, SP-senator Paul Peters, herinnert zich dat er tot nog niet zolang geleden een scherp veterinair toezicht was op de keuringen. ‘Totdat de KvW en de RVV opgingen in de VWA, en de VWA onder Balkenende en Veerman opging in Landbouw.’ Hij vraagt zich af: ‘Willen wij dat de sector geld verdient aan de keuring van eigen vlees? Willen wij dat de overheid met de pet in de hand met het bedrijfsleven praat, in plaats van andersom? Is de VWA als hoeder van het probleem juist onderdeel van het probleem geworden? Moeten we het onafhankelijk staatstoezicht op vee en vlees onder Volksgezondheid herstellen?’<\/p>\n
Bronnen bij de VWA en Landbouw vinden dat te ver gaan. ‘De sector kan veel zelf doen, als het maar onafhankelijk wordt gecontroleerd door Volksgezondheid,’ zegt de een. ‘De ambtenaren van Landbouw staan daarvoor te dicht bij de sector. Zij hebben te veel begrip voor haar louter economische argumenten. Alleen onaangekondigde steekproeven met vliegende brigades en hoge boetes houden de sector scherp.’ Een ander vindt de tijd rijp dat supermarkten, vleesverwerkers, slachthuizen, transporteurs en veehouders zich conformeren aan een streng, integraal kwaliteitssysteem. ‘Deense slachthuizen accepteren het niet als een vervoerder dieren overbeladen aflevert. Die hoeft echt niet meer terug te komen.’ Gezien de innige co\u00f6peratie met de sector is Landbouw de allerlaatste partij die deze modernisering moet begeleiden, vindt een vierde. ‘Als architect van de bio-industrie is zij niet de aangewezen partij.’<\/p>\n
Minister Verburg is met andere dingen bezig. Haar ministerie gaat naar verwachting over een paar jaar samen met Economische Zaken. Onderwijl krimpt ze de VWA in. De uitgaven moeten met een derde omlaag van 160 miljoen euro naar 120 miljoen in 2015. In 2011 wordt de VWA gefuseerd met de Plantenziektenkundige Dienst en de AID. En CBS en KDS? Die zullen zich inschrijven voor de aanbesteding van keuringsactiviteiten in 2009. De vorige keer gunde de VWA haar zonder meer de opdracht. Tegen Europese aanbestedingsregels in. Volgend jaar zal ze in haar bieding de harde prijsconcurrentie aan moeten gaan, misschien met VION, het grootste slachthuis van Europa.<\/p>\n
Het bevalt Landbouw blijkbaar goed, de uitbesteding van vleeskeuring. Denken ze zo zoetjes aan ook de keuring van levend vee af te stoten naar de sector? ‘Dat is niet waarschijnlijk,’ zegt een medewerker. ‘Vanwege exportbelangen zal de keuring niet volledig in handen van het bedrijfsleven worden gegeven, dat snapt men zelf ook. Zo gaven de VS en Canada onlangs aan dat ze bepaald vlees van VION niet meer willen omdat de VWA daar ‘op zicht’ keurt, per koppel dieren. Ze eisen weer traditionele keuring, met volledige aandacht voor elk dier.’<\/p>\n
Varken, het komt best goed.<\/p>\n
Case 1. Dode, drachtige koeien<\/p>\n
Veetransporteur Van de Wetering uit Brakel vervoerde in 2006 illegaal drachtige koeien naar Griekenland. Vijftien koeien stierven onderweg.<\/p>\n
\u2018Dit is een trieste zaak,\u2019 zegt de VWA, \u2018waarbij veel fouten zijn gemaakt. De VWA nam dit incident hoog op. De exporteur had deze dieren nooit voor export mogen aanbieden. Hij liet na de inseminatiegegevens te tonen aan de dierenarts van de VWA. Hiervoor kreeg hij een offici\u00eble waarschuwing. Drie waarschuwingen binnen twee jaar leiden tot opschorten van de erkenning. De zaak is overgedragen aan de AID, maar die zag af van verdere stappen omdat er sprake was van een ongelukkige samenloop van omstandigheden. De dierenarts liet na de gegevens op te eisen. Hierdoor is de VWA medeverantwoordelijk voor dit incident. De dierenarts is berispt.\u2019<\/p>\n
Case 2. Overbeladen trucks met te weinig drinkwater<\/p>\n
Veetransporteur VAEX uit Reek werd hiervoor in 2007 in Itali\u00eb vijf keer beboet, maar de vergunning werd nooit ingetrokken. \u2018Dit is nieuw voor ons,\u2019 aldus Pim en Dirk Govers van VAEX. \u2018Alles was in orde. Alleen de auto was een keer te zwaar, dat was onze fout.\u2019 Een woordvoerder van de VWA zegt echter dat VAEX \u2018voor altijd onder verzwaard toezicht\u2019 staat. \u2018Dit is een zware maatregel. Zwaarste maatregel is het intrekken van de vergunning, maar daarvoor ontbreekt voldoende bewijs, zoals vaker. Buitenlandse klachten alleen zijn onvoldoende. Overtredingen vinden plaats buiten zicht van onze dierenartsen. Dat heeft niets met het functioneren van de VWA te maken, alle lidstaten van de EU kampen ermee.\u2019 Deze verdediging van de VWA klinkt een Landbouw-medewerker \u2018defaitistisch\u2019 in de oren. \u2018Als de VWA zo graag exporteurs wil aanpakken, waarom zijn de strengere Europese transportregels dan zo sukkelig en langzaam ingevoerd? Landbouw werd door Europa gedwongen iets te doen, maar het is niet de bedoeling dat het echt werkt. Dus zet Landbouw incompetente mensen op cruciale plekken in de centrale aansturing waardoor het wel m\u00f3\u00e9t mislukken. Een co\u00f6rdinator van de directie Land\u00adbouw zei laatst letterlijk: Dierenwelzijn is politiek belangrijk, maar het is niet de bedoeling dat de boeren er echt last van hebben.\u2019<\/p>\n
Case 3. Nekschoten voor kalveren en poep op het vlees<\/p>\n
Slachterij Boer van de Van Drie Groep gaf kalveren verboden nekschoten. Tevens werd poep op het vlees geconstateerd. \u2018Nekschoten zijn bij kalveren niet toegestaan,\u2019 geeft Henny Swinkels van de Van Drie Groep toe, \u2018tenzij in nood de slachter zichzelf moet beschermen. Omdat de wet hierin niet voorziet, ontwikkelde Boer zelf hiervoor een gevalideerde methode. En de vuile kalveren met volle magen? Volledig nuchter transport van dieren is geen optie. En heel soms bevuilen de dieren elkaar tijdens het transport. In onze processen houden we daar rekening mee.\u2019<\/p>\n
De VWA: \u2018Boer maakte bij herhaling fouten bij het bedwelmen van dieren. Ook van de nekschoten stelden wij de AID op de hoogte. Die maakte proces-verbaal op, maar het Openbaar Ministerie vond de zaak niet zwaar genoeg voor strafvervolging. De VWA gaf de slachterij formele waarschuwingen en voerde extra controles uit waardoor men zorgvuldiger is gaan bedwelmen. Nekschoten komen niet meer voor. De \u201cfaecale bezoedeling\u201d komt doordat het bedrijf het slachtproces onvoldoende beheerst. Daarom is een extra medewerker van toezichthouder KDS gestationeerd. De slachterij moet hiervoor betalen. Onder druk van de VWA heeft de slachterij haar bedrijfsproces inmiddels verbeterd.\u2019<\/p>\n
Een VWA-medewerker: \u2018Het OM vond de zaak niet zwaar genoeg? Wat voor dossier is er dan aangeleverd, dat je dit niet hard kan maken? Want Boer zat niet alleen fout op dierenwelzijn, maar ook op de productie van \u201cbroeikoppen\u201d en \u201cbroeipensen\u201d \u2013 die worden verhit in water tot uiteindelijk diervoeder \u2013 waarvoor men niet was gecertificeerd. Koppen zijn gevaarlijk als je ze niet goed bewerkt, omdat daar besmet materiaal in kan zitten (BSE). Het getuigt van weinig overtuigingskracht van de VWA.\u2019<\/p>\n
Mag de overheid de vleeskeuring privatiseren?<\/p>\n
De constructie waarin de overheid vleeskeuring afstoot aan het private conglomeraat van CBS en KDS is legaal, omdat de taken van de keuringsassistenten van KDS post mortem zijn en niet doorslaggevend. En omdat de minister eindverantwoordelijk blijft. Europa eist echter dat de autoriteiten onpartijdigheid en kwaliteit van de controles op elk niveau verzekeren door middel van een \u2018control body\u2019. De Food and Veterinary Office (FVO), toezichthouder van de Europese Commissie, constateerde vorig jaar dat KDS niet aan de eisen van een control body voldoet. Veterinaire bedrijvenbetalen gemiddeld driekwart van de keuringskosten aan de overheid. De rood- en witvleessector profiteren het meest, want ze betalen relatief het minst. Als bedrijven direct baat hebben bij een overheidsdienst, stelt het rapport \u2018Maat\u00adhouden\u2019 uit 1996, moeten die honderd procent van de kosten betalen. Minister Bos eiste onlangs van minister Verburg dat zij zich harder opstelt tegenover de sector, die al jaren profiteert van de goedkope diensten van VWA. Sindsdien probeert ze meer geld te krijgen voor de slachtkeuring, vooralsnog zonder resultaat. Onlangs stond een nieuwe lijst veterinaire \u2018kostendekkende\u2019 keuringstarieven in de Staatscourant. De twee grootste sectoren, de roodvlees- en de pluimveeslachthuizen, worden weer vrijwel volledig ontzien.<\/p>\n
Hoe onafhankelijk is KDS?<\/p>\n
De VWA besteedt de post mortem slachtkeuring uit aan het bedrijf KDS. \u2018Een van de vee- en vleessector onafhankelijke stichting,\u2019 antwoordde minister Verburg vorige week op vragen van de Partij voor de Dieren. De aandelen in KDS zijn echter in handen van CBS Groep, dat weer in handen is van de sector. De vijftien bestuurders zijn behartigers van de belangen van veehouders, veehandelaars, slachters, veetransporteurs. Zij benoemden het driekoppige bestuur van KDS: hoogleraar burgerlijk recht Bas Kortmann, voormalig commissaris van de Koningin Johan Kremers en Henny Swinkels van de Van Drie Groep. Hetzelfde bedrijf dat vanwege verboden nekschoten en faecale bezoedeling onlangs onder extra toezicht van KDS is gesteld. Omdat KDS toch wordt gezien als een sector-onafhankelijk, \u2018indirect overheidslichaam\u2019 betaalt ze geen vennootschapsbelasting op de zestien miljoen euro omzet.<\/p>\n
De namen van de anonieme bronnen zijn bij de redactie bekend<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Een uitgelekt kritisch rapport bracht Landbouw\u00administer Gerda Verburg vorige week ertoe een onderzoek in te stellen naar de Voedsel- en Waren Autoriteit. Ze weet nog niet half wat er speelt. Insiders over de machinaties, dealtjes, geldstromen, en misstanden op Landbouw. \u2018Slagers keuren hun eigen vlees.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"jeroen siebelink","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/110027"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=110027"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/110027\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"jeroen siebelink","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=110027"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=110027"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=110027"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}