Biografie \/ De vrouw van Raymond Chandler<\/p>\n
‘Anna Halsey was tweehonderdtwintig pond middelbaar vrouwenlijf met een stopverfkop boven een zwart maatmantelpak. Haar ogen waren glimmendzwarte schoenknoopjes, haar wangen waren zacht als niervet en zowat van dezelfde kleur. Ze zat achter een bureau van zwart glas dat op Napoleons graftombe leek en rookte uit een zwarte sigarettenpijp die net niet zo lang was als een opgerolde paraplu.’<\/p>\n
Een opmerkelijk portret – of vrouwenhaat?<\/p>\n
Anna Halsey zegt vervolgens dat ze een man nodig heeft: ‘Een man, knap genoeg om het aan te leggen met een lekkere meid vol distinctiedrift, maar tegelijkertijd hard genoeg voor een robbertje knokken met een vorkheftruck. Ik zoek een vent die de caf\u00e9rat kan uithangen, die nog beter van zich af kan bijten als Fred Allen, en die, als hij een knal van een bierwagen tegen zijn hersens krijgt, denkt dat een zwoelbenig nachtclubdanseresje hem met stokbrood op zijn kop tikt.’<\/p>\n
Gezocht, en dus lastig proza. Maar in het Amerikaans wordt het meteen anders: ‘I need a guy who can act like a bar lizard and backchat like Fred Allen, only better, and get hit on the head with a beer truck and think some cutie in the leg-line topped him with a breadstick.’ D\u00e1n is het Chandler. Perfect en uniek.<\/p>\n
Met deze Anna Halsey begint het verhaal Trouble Is My Business. Chandler schreef het in 1939 (het jaar waarin ook The Big Sleep verscheen) en ik herlas het, zomaar, willekeurig, omdat ik, na het boek van Judith Freeman, nog steeds behoefte aan m\u00e9\u00e9r Chandler had. Freeman schreef The Long Embrace. De ondertitel is meteen het onderwerp: ‘Raymond Chandler and the Woman He Loved’.<\/p>\n
Judith Freeman, een in Los Angeles wonende romanschrijfster, verdiepte zich in 1986 in het boek met Chandlers verzamelde brieven. Ze raakte, zegt ze zelf, geobsedeerd door de talloze verwijzingen in die brieven naar ‘my wife’. Hoe belangrijk was die vrouw voor de schrijver geweest? Over Chandler is al een lange boekenplank vol geschreven – \u00e1lles is bekend; zelfs elke alinea die hij eerst in verhalen en later in de Marlowe-boeken opnieuw heeft gebruikt, is opgespoord en uitvoerig becommentarieerd. Maar gek genoeg is Cissy, met wie hij dertig jaar getrouwd was, een schim gebleven.<\/p>\n
Naaktfoto’s<\/p>\n
Raymond Chandler was geboren in Chicago, maar studeerde in Engeland. Voelde zich altijd een split personality: een Brit in een ruig Los Angeles. Daar kwam hij trouwens bij toeval terecht: in 1919 reisde hij met een vriend terug naar Amerika en ging, omdat hij niks anders wist, bij die vriend, Warner Lloyd, logeren. Bij die Lloyd kwam elke vrijdagavond een literatuurminnend gezelschap (the Optimists geheten) bij elkaar. Vaste bezoekers waren componist Julian Pascal en zijn vrouw Cissy. Zij was (al) in 1870 geboren, als Pearl Eugenia Hurlburt. Ze veranderde de voornaam, eerst in Cecilia, later Cissy. Ze had in New York pianoles en werkte als naaktmodel in schilderskringen waar veel opium werd gebruikt. (Chandler schreef in sommige brieven dat hij prachtige naaktfoto’s van Cissy bezat. Aan anderen schreef hij dat ‘my wife’ in het huishouden vaak naakt politoerde of stofzuigde. Die naaktfoto’s zijn trouwens nooit teruggevonden. Waarschijnlijk heeft hij ze meeverbrand toen hij – een jaar voor zijn dood – alle brieven die ze elkaar ooit schreven in de kachel gooide.)<\/p>\n
In de loop van die vrijdagavonden werden ze verliefd. Cissy verliet haar man, maar ze begreep – stelt Freeman – dat ze nog niet met Chandler kon trouwen, omdat die inmiddels zijn oude moeder Florence uit Londen had laten overkomen. Inmiddels werkzaam als accountant huurde hij twee appartementen: \u00e9\u00e9n waar hij woonde met zijn zestigjarige moeder, en een andere waar hij de toen al vijftigjarige Cissy stalde. Freeman stelt dat Chandler nooit heeft geweten dat zijn aanstaande zoveel ouder was dan hij. Zelf was hij 35 jaar oud toen zijn moeder overleed. Twee weken later (februari 1924) trouwde hij Cissy. Zij trok tien jaar van haar leeftijd af en liet aantekenen dat ze die dag 43 was.<\/p>\n
Mooie kuiten<\/p>\n
Hoe langer Freeman erover nadacht, hoe groter haar obsessie werd. Dus wilde ze erover schrijven. Juist g\u00e9\u00e9n biografie van Chandler en Cissy, maar het verhaal van die twee. Een ontdekkingsreis door hun samen-leven. ‘Waarom ik dat wou was me onduidelijk, maar ik hoopte dat het me al schrijvend duidelijk zou worden.’ Freeman begon, op basis van alle brieven, met het maken van een lijst van de adressen waar Cissy en Raymond in die dertig jaar hadden gewoond… en ze kwam – niet wetend of ze volledig was – uit op een totaal van 35! Hun huwelijk was \u00e9\u00e9n grote verhuizing, soms woonden ze ergens maar een paar maanden. Chandler, later tegen een vriend: ‘Ik ben in mijn hart een zigeuner. Nieuwe omgevingen stimuleren me.’<\/p>\n
Om die omgeving gezellig te maken, verzamelde Chandler ook kleine glazen beestjes. Die kregen allemaal een naam (het salamandertje heette Sally; het kuikentje Butterball). En Cissy hield de kaartenbak bij waarin alle namen en glassoorten opgetypt waren. Bij elke verhuizing moesten ze dus worden ingepakt en daarna weer liefdevol uitgestald.<\/p>\n
Die lijst met de 35 adressen heeft de vorm van Freemans boek bepaald: als een Marlowe-achtige private eye bezoekt ze al die huizen. Maar – en dat is het rare en teleurstellende van haar werk – daar houdt het op. Ze kijkt ernaar, fotografeert ze soms. Verder denkt ze, en ze leest. In Raymonds liefdesgedichten voor Cissy valt haar op dat hij het het meest over haar benen heeft. Chandler is d\u00fas een ‘benen-man’ – en dat is overal in zijn werk terug te vinden. Zo begint The Big Sleep eigenlijk als Marlowe naar de benen van Miss Regan staart: ‘De knie\u00ebn waren niet benig en hoekig; ze hadden kuiltjes. Ze had mooie kuiten, haar enkels waren lang en slank, en hadden genoeg melodische lijn om er een muziekstuk op te componeren.’ In Playback (1958) slaat Miss Vermilyea het laken van haar bed open en toont zich aan Marlowe in haar volle naaktheid met de vraag: ‘Satisfied with my legs?’ Freeman analyseert: in Chandler zit nog altijd de kleuter, die zich herinnert dat hij voortdurend steun zocht bij moeders benen.<\/p>\n
Freeman ontdekt, rondvragend, ook waarom Cissy soms naakt stofzuigde of zeemde: dankzij een zeer populair, in 1905 verschenen boek van Mensendieck, die vrouwen die hun lichaam in conditie wilden houden, aanbeval te bewegen. Als je dan tegelijk je huishouden kon doen, hadden die oefeningen dubbel zin.<\/p>\n
Schooljongen<\/p>\n
Chandler was een bange en verlegen man: hij dronk zich altijd moed in. Al v\u00f3\u00f3r hij Cissy kende, was hij alcoholist. (In sommige verhalen, zoals I’ll Be Waiting (1939), is het whiskyverbruik bijna parodistisch.) Door die drank waren de jaren 1928-1932 een ramp voor hun huwelijk. Hij kreeg ruzie op zijn werk, verdween soms voor dagen; had een aantal korte relaties met secretaresses van kantoor; deed halfslachtige pogingen tot zelfmoord en werd uiteindelijk ontslagen. Hij hield (even) op met drinken, verzoende zich met Cissy \u00e9n las, toch werkloos, het befaamde Black Mask, tijdschrift met misdaadverhalen. En dacht: dat kan ik ook.<\/p>\n
Freeman stelt dat Chandler opnieuw veranderde; hij werd, steeds bezig met oefenen in schrijven, weer schooljongen. Met Cissy als moeder. Zij las alles; gaf adviezen. Ze vond zijn verhalen te bruut en hield hem steeds voor: ‘Quit writing out of the corner of your mouth.’ Hij werd schrijver. Kreeg steeds meer bewonderende lezers, vooral in Europa. Toch bleef het sommigen opvallen dat hij excelleerde in het portretteren van oudere vrouwen. Neem Mrs. Murdock (The High Window, 1942): ‘Ze had een heleboel gezicht en een heleboel kin. Tinkleurig haar in een meedogenloos permanent; een keiharde haakneus en grote, vochtige ogen met daarin de sympathieke blik van nat gesteente.’<\/p>\n
Een opmerkelijk portret – of vrouwenhaat?<\/p>\n
Gershon Legman, toen al op weg erotomaan te worden, schreef in 1949 dat Chandler een latente homo was, want Marlowe trekt het liefst met mannen op, en roept in The Big Sleep zelfs uit dat je ook een kater kunt krijgen zonder alcohol: ‘Ik heb dat met vrouwen. Women make me sick.’ Chandler reageerde verveeld: die Legman weet niks van de kracht van \u00e9chte vriendschap tussen mannen. Maar Freeman vindt wel een brief waarin Chandler schrijft: ‘My dead wife could spot one (= een homo) entering a room.’ En dus ligt er in ieder geval \u00e9\u00e9n conclusie voor de hand: Chandler kende zichzelf en trouwde dus zo’n moeder uit zelfbescherming!<\/p>\n
Na Cissy’s dood werd Chandler een wat pathetische figuur. Hij ging naar Londen om het verdriet weg te drinken; werd tweemaal wegens verregaande dronkenschap uit zijn geliefde hotels (de Connaught en de Ritz) gezet. Schrijfster Natasha Spender organiseerde met haar vriendinnen een reddingsbrigade; elke dag werd hij bij toerbeurt door een oudere dame vertroeteld. Sommigen speelden piano voor hem, net als Cissy vroeger deed. Want met allemaal praatte hij constant over Cissy, ‘het licht van zijn leven’ – volgens sommige dames ‘tot vervelens toe’.<\/p>\n
Het blijft uiteindelijk Freeman die in haar boek de hoofdrol opeist. Zij speurt door zich in te denken, door zich in te leven. Schreef Raymond nu die verhalen en die boeken? Of waren ze zo’n twee-eenheid dat hij het zonder haar nooit gekund had? Heeft zij hem dan als muze ge\u00efnspireerd? Of juist met koele adviezen afgeremd? En dus….<\/p>\n
Dus is de lezer achteraf nog blij dat Chandler toen t\u00f3ch de tijd heeft gevonden om zo’n schitterend oeuvre achter te laten.<\/p>\n
Judith Freeman: \u2018The Long Embrace. Raymond Chandler and the Woman He Loved\u2019. Pantheon Books New York, Importeur Nilsson & Lamm, 355 pagina\u2019s, \u20ac 24,75<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zonder haar ware leeftijd te weten, trouwde Raymond Chandler op zijn vijfendertigste met de vijftigjarige Cissy. Judith Freeman schreef het verhaal van de schrijver en de vrouw die een schim bleef.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Rinus Ferdinandusse","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/109417"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=109417"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/109417\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Rinus Ferdinandusse","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=109417"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=109417"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=109417"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}