{"id":108451,"date":"2008-04-05T09:51:00","date_gmt":"2008-04-05T07:51:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/wat-rechtvaardigt-een-oorlog-hans-achterhuis-antwoordt\/"},"modified":"2008-04-05T09:51:00","modified_gmt":"2008-04-05T07:51:00","slug":"wat-rechtvaardigt-een-oorlog-hans-achterhuis-antwoordt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/wat-rechtvaardigt-een-oorlog-hans-achterhuis-antwoordt\/","title":{"rendered":"Wat rechtvaardigt een oorlog? Hans Achterhuis antwoordt."},"content":{"rendered":"
\n

Hans Achterhuis (1942) is emeritus hoogleraar filosofie. Hij doceerde onder meer in Amsterdam, Twente en Wageningen. Hij schreef vijftien boeken, waaronder \u2018Het rijk van de schaarste\u2019 en \u2018De erfenis van de utopie\u2019.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

‘De klassieke rechtvaardiging van oorlog valt uiteen in twee delen. Het eerste gaat over de voorwaarden waaronder een oorlog begonnen mag worden. Kerkvader Augustinus stelde rond 400 na Christus het ius ad bellum op: oorlogen mogen alleen gevoerd worden voor een rechtvaardige zaak, met een rechtvaardige intentie, en slechts door bevoegd gezag – de staat. Deze regels zijn, weliswaar in aangepaste vorm, nog altijd de basis van de huidige militaire ethiek.<\/p>\n

Michael Walzer heeft in Rechtvaardige en onrechtvaardige oorlogen [zie het interview met Walzer op de volgende pagina’s, red.] een update van het ius ad bellum proberen te geven. Mijns inziens lukt hem dat echter nauwelijks; het is moeilijk om een moderne oorlog aan te wijzen die op honderd procent gerechtvaardigde gronden begonnen is. Alleen de Tweede Wereldoorlog, bezien vanuit de geallieerden, lijkt hieraan te voldoen. Bij het voorbeeld van de Zesdaagse Oorlog uit 1967 waarin Isra\u00ebl de Arabische legers preventief verpletterde, wat Walzer volledig gerechtvaardigd acht, zijn volgens mij de nodige vraagtekens te plaatsen. Ook bij de andere voorbeelden van Walzer lijken er steeds bij beide partijen goede rechtvaardigingen voor de oorlog te vinden te zijn.<\/p>\n

Dat voor het beginnen van een oorlog door beide kanten meestal goede redenen kunnen worden genoemd, zag Hugo de Groot al vroeg. Hij legde daarom de nadruk op het tweede deel van de klassieke traditie van de rechtvaardige oorlog: de manier waarop oorlog gevoerd mag worden – het ius in bello. De belangrijkste normen waaraan hij tijdens het voeren van een oorlog beide partijen zou willen houden, zijn: het onderscheid tussen combattanten en non-combattanten, proportionaliteit en de leer van het dubbele effect. De eerste norm spreekt voor zich. De tweede onderstreept dat bij een oorlogshandeling het uitgeoefende geweld proportioneel moet zijn. De derde kennen wij tegenwoordig via het omineuze begrip collateral damage. Als je echt de bedoeling had de taliban te bombarderen, maar per abuis de mensen op een Afghaanse bruiloftspartij doodt, kan dat zo gerechtvaardigd worden.<\/p>\n

De klassieke traditie van de rechtvaardige oorlog is grotendeels vertaald in het internationaal recht en het volkerenrecht. Dat is goed, want oorlogshandelingen kunnen zo langs een juridische meetlat worden gelegd. Maar wij moeten terughoudend zijn om op grond hiervan het morele etiket van rechtvaardigheid op oorlogen te plakken. Dat leidt, zoals uit het Afghaanse voorbeeld blijkt, tot veel hypocrisie. Bovendien zijn de oorlogen van nu niet zoals vroeger. Oorlogen worden niet meer be\u00ebindigd met een verdragssluiting. Na een oorlog blijven militairen vaak aanwezig in oorlogsgebied. De klassieke theorie van de rechtvaardige oorlog houdt daar geen rekening mee.<\/p>\n

Kijk naar de Nederlandse aanwezigheid in Uruzgan. Er wordt niet nagedacht over wat de gevolgen zijn van hardop zeggen dat je in 2010 definitief weggaat. Houdt het dan op? Wat betekent terugtrekking voor de hulpverleners daar? Wat er na een oorlog moet gebeuren, speelt nauwelijks een rol. Er is geen enkel zicht op de toekomst, niet in Irak en niet in Afghanistan. We hebben naast het ius ad bellum en het ius in bello daarom een ius post bello nodig, regels voor na de oorlog. Zonder een dergelijk regelsysteem kunnen oorlogen in hun huidige verschijningsvorm op geen enkele wijze meer gerechtvaardigd worden.’<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hans Achterhuis (1942) is emeritus hoogleraar filosofie. Hij doceerde onder meer in Amsterdam, Twente en Wageningen. Hij schreef vijftien boeken, waaronder \u2018Het rijk van de schaarste\u2019 en \u2018De erfenis van de utopie\u2019.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[47,459,455,507,457],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Maurits Martijn, Hans Achterhuis","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/108451"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=108451"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/108451\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Maurits Martijn, Hans Achterhuis","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=108451"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=108451"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=108451"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}