Reportage \/ Tienermoeders op de planken<\/p>\n
Luid kreunend valt het meisje op het toneel op handen en knie\u00ebn. Ze kruipt over de vloer, grijpt naar haar rug en schreeuwt het uit van de pijn. Vanaf de tribune in de repetitiezaal worden complimenten geroepen. Het naspelen van heftige barenswee\u00ebn gaat Rianne Oleana vandaag goed af. Ze heeft dan ook inspiratie opgedaan. ‘Ik heb gisteren naar SBS6 gekeken,’ verklaart de actrice als de regisseur even later de sc\u00e8ne stopt. ‘Naar De Bevalling.’<\/p>\n
De televisie als voorbeeld. Het klinkt logisch voor een jonge toneelspeelster die een geboorte moet uitbeelden. Maar Rianne Oleana had ook haar eigen herinnering kunnen gebruiken. Je zou het niet zeggen, maar het springerige meisje in de superstrakke spijkerbroek heeft zelf ervaring met de materie. Het jongetje van anderhalf dat tijdens de repetitie kraaiend op zijn witte sportschoentjes achter de stoelen heen en weer hobbelt, is h\u00e1\u00e1r Jayden. Rianne baarde hem op haar zeventiende.<\/p>\n
Meisjesstad heet de nieuwe voorstelling van het Utrechtse gezelschap Stut. Een voorstelling over tienermoeders, gespeeld door amateurs die grotendeels hun eigen verhaal vertellen. In het toneelstuk zien we Rianne telkens driftig tikken op een laptop – wat ze schrijft, wordt op de achterwand van het decor geprojecteerd. Ze voelt ‘iets raars’ in haar buik, is slordig geweest met de pil, en zoekt op de internetchatsite MSN contact met Suleyka Lacroes, die al jong een kindje heeft gekregen.<\/p>\n
Zo ging het in het echte leven ook. ‘Ik kende Suleyka vaag van gezicht,’ vertelt Rianne in haar ouderlijk huis in een Utrechtse buitenwijk, waar Jayden tevreden om haar heen drentelt met twee afgedankte mobieltjes in zijn handen. ‘Dat ze een zoontje had, vond ik wel interessant.’ Ze vroeg aan Suleyka zogenaamd advies voor een vriendin, maar Suleyka antwoordde meteen: ‘Als jij zwanger bent, Rianne, kan je het gewoon zeggen, hoor.’ En zo kon Rianne via internet met een meisje dat ze nauwelijks kende haar diepste en geheimste gevoelens delen: haar angst dat het ‘mis’ was, haar paniek toen het inderdaad zo bleek te zijn, en haar twijfels over of ze haar kind wel moest houden. ‘Ik zei: het is wel leuk als je het houdt,’ vertelt Suleyka, een mooie meid met een zachte stem, die altijd wat verlegen lijkt. ‘Het is niet makkelijk om een jonge moeder te zijn, zei ik, maar het is de moeite waard.’<\/p>\n
hartverwarmend avontuur<\/p>\n
Suleyka was zestien-en-een-half toen ze zwanger bleek te zijn. ‘Het was echt een shock. Niemand had het verwacht van mij, ikzelf ook niet. Ik had een voorgevoel dat ik het was: ik rook de kruiden waarmee mijn moeder kookt veel te sterk. Ik heb toen al mijn moed bij elkaar geraapt en zei: “Mamma, misschien ben ik zwanger.” Ik moest een test gaan halen, en toen het waar was, kon ik helemaal niks. Niet lachen, niet huilen. Ik vond mezelf veel te jong voor een kind. Ik staarde alleen maar voor me uit en dacht: wat gaat er nu met me gebeuren?’<\/p>\n
De Amerikaanse film Juno die momenteel in de bioscopen draait, toont de zwangerschap van een tienermeisje als een hartverwarmend avontuur. Het is Juno’s eigen initiatief om ‘het’ maar eens met haar schoolvriendje te doen, en tegen de tijd dat de geestige en welbespraakte heldin aan haar ouders vertelt dat ze zwanger is, heeft ze eigenhandig al een stel rijke adoptie-ouders geregeld, bij wie ze vrolijk de boel komt ontregelen. De chaos die Juno cre\u00ebert, wordt in het Oscarwinnende scenario uiteindelijk helemaal gladgestreken. De baby krijgt een fijn tehuis, en Juno vindt de rust om met het innemende vriendje een tienerromance te beginnen. ‘Je komt hier wel weer terug,’ stelt Juno’s liefhebbende stiefmoeder haar na de bevalling in het ziekenhuis gerust, ‘als je er aan toe bent.’<\/p>\n
Voor Juno ligt de hele wereld weer open. Zulke sprookjesachtige verhalen vertelt Meisjesstad niet. De voorstelling gaat over meisjes die hun kind hebben gehouden. De tekst is gebaseerd op interviews, niet alleen met jonge moeders van nu, maar ook met Utrechtse vrouwen die in de jaren zestig ongehuwd moeder werden en ten einde raad aanklopten bij een nonnenklooster op de Oudegracht. Meisjesstad, zo heette het opvanghuis voor ‘gevallen vrouwen’ dat al vanaf 1939 naast het klooster zit, en dat nog steeds dienst doet als een soort Blijf-van-m’n-lijf-huis. Echt iets voor Stut, om de geschiedenis van de stad te betrekken bij een portret van hedendaagse tienermoeders. De groep maakt bij voorkeur theater met de bewoners van achterstandsbuurten, en brengt nieuwe en oude Nederlanders bij elkaar in stukken over hun straat, hun dagelijks leven en hun persoonlijke herinneringen.<\/p>\n
trekken aan een kind<\/p>\n
Donna Risa, regisseur bij Stut en initiatiefneemster van Meisjesstad, kwam op het spoor van het klooster toen ze een voorstelling had gemaakt over broer-zusrelaties in gezinnen van Marokkaanse komaf. ‘In de Stadsschouwburg kwam toen een zuster kijken met een hele stoet Marokkaanse meiden die in Meisjesstad zaten. Katholieke nonnen hebben in dat opvanghuis hun deur geopend voor vrouwen in nood van allerlei komaf. Ik vond het bijzonder dat ze zo met hun tijd zijn meegegaan.’ In de jaren veertig, vijftig runden de zusters Augustinessen een soort bevallingskliniek, waar zwangere meisjes werden weggestopt tot hun kind geboren was. Later mochten ‘gevallen vrouwen’ daar een tijd komen wonen, de zusters zorgden dan voor hun kleintjes. De vrouwen die Risa toen ge\u00efnterviewd heeft voor de Stut-productie waren in de jaren zestig verliefd geworden op een gastarbeider die in zijn vaderland al een gezin bleek te hebben.<\/p>\n
Een paar jaar geleden hebben de zusters – vanwege hun eigen vergrijzing en de toenemende complexiteit van de crisisopvang – de leiding over Meisjesstad overgedragen aan leken, en de naam veranderde toen in Stichting Cordaad. Maar nog steeds werken er drie nonnen. Een van hen is de mentor van Ruth Bakker die ook meespeelt in de voorstelling van Stut. Ruth was nog vrij jong toen ze haar eerste kind kreeg, en ze woont nu een half jaar met haar tweede kind Lyana in een kamertje van twee bij drie in het huis. Ze is blij dat ze in het opvanghuis terecht kon, al moet je daar om tien uur ‘s avonds al op je kamer zijn. ‘Drie jaar heb ik geen eigen plekje meer gehad, ik zat in onderhuur en op een camping, en was steeds meer aan het afzakken. Hier krijg je weer je eigenwaarde terug, en het idee dat je het allemaal wel kan. Dat wist ik wel, ik heb het zeven jaar alleen met mijn zoontje gerooid, maar toen ben ik depressief geworden en is het misgegaan.’<\/p>\n
Ruth speelt in de voorstelling een meisje van nu \u00e9n van toen. Als ze aanklopt bij het klooster, staat er net als in de jaren zestig een zuster in habijt klaar die haar het kind uit de armen wil nemen. Dat jongetje is een pop – Ruth heeft er de afgelopen weken voortdurend mee op schoot gezeten in de gemeenschapsruimte van het opvanghuis, om te oefenen hoe ze hem moest laten bewegen en praten. ‘Ik trakteer wel op een ijsje,’ laat ze het jongetje tegen zichzelf zeggen. ‘Want jij hebt niet zoveel geld, h\u00e8 mamma?’ Op het moment dat Ruth haar poppenkind moet overdragen aan de zuster, wordt de voorstelling bevroren, en even is het alsof de zuster en de jonge moeder allebei aan het kind trekken. Het is heftig om te beseffen dat de gevallen vrouwen van toen hun kleintjes niet bij zich konden houden: twee keer een half uurtje per dag mochten ze hun kind zien. ‘En dat terwijl het kind vaak alles was wat ze hadden,’ verzucht Donna Risa.<\/p>\n
smartlap<\/p>\n
Flarden uit verschillende levens en verschillende tijden zijn in Meisjesstad vlot door elkaar geweven. Chatgesprekken tussen Rianne en Suleyka worden doorsneden met een regelrechte smartlap over een alleenstaande moeder die een halve eeuw terug in de Utrechtse wijk Ondiep naar een woning zoekt. Van de Musschenbroekstraat tot aan het Keerkringplein treft de wanhopige vrouw huisbazen die zelfs het schimmeligste zolderkamertje niet aan haar willen verhuren: ‘Toen zag ie wat ik op de arm droeg \/ Zijn gezicht dat schudde toen nee \/ “Het spijt me zeer, jonge juffrouw \/ Ik verhuur helaas niet aan twee.”‘<\/p>\n
Het lied wordt in knauwend ‘Utregs’ – waarbij ‘big’ op ‘licht’ blijkt te rijmen – gezongen door Leida Loermans, een speelster die al vaker bij Stut heeft meegedaan. Het is jammer genoeg niet gelukt om de oudere vrouwen die voor de voorstelling zijn ge\u00efnterviewd op het toneel te krijgen om hun eigen verhaal te vertellen. Ze waren te oud, konden de tekst niet onthouden, of durfden uiteindelijk niet. Maar ook met de jonge meiden die aan Meisjesstad meedoen, heeft het gezelschap heel wat te stellen gehad. De premi\u00e8re van het stuk is uitgesteld omdat er speelsters niet meer kwamen opdagen en wekenlang onbereikbaar waren. Dat was zelfs voor Stut, een gezelschap dat al dertig jaar toneel maakt met allerhande typen amateurs, een harde dobber. ‘Jongeren hebben al de ervaring dat hun levens om de drie maanden fundamenteel op de kop staan,’ zegt Jos Bours, een van de oprichters van Stut die (samen met Anouk de Bruijn) de tekst van de voorstelling heeft geschreven. ‘Deze jongeren zijn dan ook nog moeder. Het regelen van een oppas, hoe ze aan geld komen, en hoe ze zich redden ten opzichte van een bemoeizieke moeder en van vriendinnen die hen in de steek laten, dat is vaak \u00e9ven belangrijker dan het maken van een voorstelling. Soms redden ze het gewoon niet, en dan is toneel echt de sluitpost.’<\/p>\n
Rianne doet er vanuit Parkwijk een uur over om met twee bussen bij het eigen theatertje van Stut te komen. Als het niet lukt om oppas te vinden, neemt ze Jayden maar mee. En zo probeert Jos Bours op woensdagavond wel eens een klein donker jongetje op zijn borst in slaap te sussen, terwijl diens moeder op het toneel uitbeeldt hoe ze hem kreeg. ‘We hebben net besloten om hier campingbedjes neer te zetten,’ zegt hij berustend terwijl hij Jayden op zijn luierkontje klopt.<\/p>\n
dom blond mokkel<\/p>\n
Schrijver Bours en accordeonist Hans Loermans zijn de enige mannen die meewerken aan de voorstelling. Het stuk wordt gedragen door vrouwen, zoals het ook in het echte leven voornamelijk op de vrouwen neerkomt. De jongens in kwestie, die toch een even groot aandeel hebben in de conceptie, blijken zich in de praktijk vrij makkelijk aan hun verantwoordelijkheid te onttrekken. ‘Hij heeft me geflashed,’ msn’t Rianne in de voorstelling aan Suleyka, met een kussen onder haar T-shirt. ‘Met zo’n dom blond mokkel. Terwijl ik met zo’n toeter rondloop. Ik kan geen eicelletje op tafel leggen en zeggen “ik hoef ‘t niet meer”, maar hij loopt er gewoon van weg!’ De vader van Suleyka’s kindje zei aanvankelijk dat hij haar zou steunen. ‘Maar het is niet zo gelopen als ik had gedacht. Gelukkig is mijn nieuwe vriend als een vader voor mijn zoontje. En Ro\u00ebndly beschouwt hem ook als zijn echte vader. We hebben een serieuze relatie en mooie toekomstplannen.’<\/p>\n
Toch zijn het de meisjes die er aanvankelijk mee zitten. En hun ouders. Wil zo’n tienermoeder het een beetje redden, dan heeft ze vooral de hulp van haar eigen moeder hard nodig. In de proloog van de Stut-voorstelling vragen twee poppen die vanaf de zijlijn snerend commentaar leveren, als de oude mannetjes bij de Muppetshow, waar de kinderen eigenlijk zijn van de tienermoeders die meedoen aan Meisjesstad. ‘Drie keer raaien. Bij oma! Wat ik je smoes! Die draaien d’r natuurlijk voor op. Wat dacht jij dan?’<\/p>\n
Rianne en Suleyka wonen inderdaad bij hun moeder. Maar denk niet dat de levens van deze meiden ‘gewoon’ doorgaan. Hun moeders werken. De meiden moeten zelf opstaan met hun kleintjes. Als Rianne de VN-journaliste uitzwaait, verzucht ze dat ze nog moet wassen en strijken, want haar moeder doet alleen de was van haar twee dochters, niet die van haar kleinzoon.<\/p>\n
Binnenkantbeelden<\/p>\n
Wat opviel in de dertig interviews die de makers van Meisjesstad afnamen met tienermoeders van toen en nu, waren de vele overeenkomsten in de verhalen. De omstandigheden zijn in de loop van een halve eeuw veranderd. Ongetrouwd zijn is geen schande meer. Ouders van zwangere meisjes zijn sneller bereid om hun dochter bij te staan. En een jonge moeder die zich meldt bij het opvanghuis op de Oudegracht wordt niet meer zo wreed van haar kind gescheiden. Maar wat niet veranderd is, is de manier waarop zo’n ongeplande zwangerschap door jonge meiden wordt beleefd. ‘Ik schaamde me kapot,’ zegt Rianne, die toch overkomt als iemand die in het dagelijks leven haar mannetje staat. ‘Het lijkt wel alsof je gefaald hebt. Mensen oordelen ook meteen. Ik zag iedereen naar me kijken toen ik een dikke buik had. Op straat, in de bus, op school. Soms maakte ik er ruzie over. Dan zei ik tegen een jongen die naar me zat te kijken: “Heb jij nooit seks gehad, soms? Moet je eens een condoom gebruiken, dan word je vriendin misschien niet zwanger.” Ik wist ook niet hoe ik moest reageren. Als ik blij deed, leek het net alsof ik expres zwanger was geworden. Maar treurig doen, daar voelde ik me ook niet prettig bij, want ik w\u00edlde dit kind gewoon.’ Dat Suleyka’s moeder van begin af aan stelde dat ze haar kindje moest houden, en meteen van alles ging regelen, was natuurlijk fijn. Maar voor Suleyka’s gevoel maakte dat alles ‘alleen maar erger. Want het was daardoor nog moeilijker om het allemaal te bevatten.’ Ze is er trots op dat ze met haar dikke buik haar eindexamen heeft gehaald. Juist van de ‘moeilijke leerlingen’ op haar vmbo-school kreeg ze onverwacht veel steun. En de zwangerschap heeft haar dichter bij God gebracht, vertelt ze met glanzende ogen. ‘Want alleen God wist hoe ik me voelde in die tijd.’<\/p>\n
Met zorgvuldig gekozen taferelen en dialogen wordt in de voorstelling van Stut geprobeerd om vorm te geven aan de tegenstrijdige emoties van een tienermoeder. ‘Binnenkantbeelden’, noemen ze dat bij Stut. Daarmee komen ze dichter bij de kern van de zaak dan bijvoorbeeld de SBS-serie Tienermoeders die vorige week werd afgesloten, en die vooral de chaos om de jonge meiden heen in beeld bracht. Je ziet de puberachtige opstandigheid van Rianne als ze haar toneelmoeder Mimi van zich af duwt. Maar aan Suleyka msn’t ze haar paniek. ‘Hij heeft gelachen naar mijn moeder!,’ typt ze op haar laptop. Om daarna ‘naar mijn moeder’ weer te wissen.<\/p>\n
Het bevroren beeld van Ruth die haar poppenjongetje moet overdragen aan de zuster van het klooster, is aangrijpend omdat het uitdrukking geeft aan de krachten van buitenaf waartegen een jonge moeder zich staande moet houden. De oordelen, de goed bedoelde adviezen, de bezorgde instanties, de daadkracht maar ook de wanhoop van hun eigen moeder, de maatschappij die erom vraagt dat je je opleiding afmaakt. ‘Ze willen zich z\u00f3 bewijzen voor de buitenwereld,’ zegt Donna Risa, ‘z\u00f3 graag laten zien dat ze goede moeders zijn, dat ze hun kind heel moeilijk uit handen kunnen geven.’<\/p>\n
niet zielig<\/p>\n
Een overeenkomst in de verhalen van toen en nu, is ook de problematische relatie die veel tienermoeders hebben met mannen. Tegen beter weten in blijven ze verlangen naar de vader van hun kind, ook als hij getrouwd is met een ander, en zelfs als hij gewelddadig is. ‘Dertig jaar later kwam ik hem tegen,’ vertolkt Stut-actrice Ria van Dijk het gevoel van een ‘gevallen vrouw’ voor de man die haar liet zitten. ‘Ik was potverdorie n\u00f3g verliefd op die vent!’ Het kind van deze tienermoeders vertegenwoordigt \u00f3\u00f3k de droom die het meisje had van een gelukkig liefdesleven. Als de jongen in kwestie er vandoor gaat, is het kind de reden dat die droom in duigen valt. Maar datzelfde kind zorgt er ook voor dat de moedertjes blijven hopen op een harmonieuze relatie met de vader. ‘Ik wil hem echt niet terug, al gaat ie bidden, al gaat ie huilen, al gaat ie smeken,’ roept Rianne aan het eind van Meisjesstad. Om er na een pauze met een dromerige glimach aan toe te voegen: ‘Alleen als ie Kimberley dumpt.’<\/p>\n
Dat Suleyka en Rianne graag op het toneel hun verhaal willen vertellen, is om te laten zien dat tienermoeders niet zielig zijn. Maar ook om andere meisjes te waarschuwen. Het is de vraag of dat laatste lukt. Want de ratio heeft maar weinig vat op de omstandigheden die meisjes tot een tienermoeder maken, en op hun diepere drijfveren.<\/p>\n
‘Straks geven we het publiek nog een heel verkeerde boodschap,’ roep Jos Bours half schertsend tijdens een repetitie vanaf de tribune, bij het aandoenlijke tafereel vlak na de geboorte van Riannes kind, als haar toneelmoeder vertederd bij haar net bevallen dochter in het kraambed kruipt. ‘Het is zo’n sterk beeld,’ legt hij uit: ‘die tedere jonge moeder met dat pasgeboren baby’tje, en dan nog h\u00e1\u00e1r moeder er zo beschermend omheen. Zij met het kindje tegen de rest van de wereld. Dat is waarschijnlijk ook wat jonge meiden zich voorstellen bij kinderen krijgen. Niet het huilen en dreinen van het kind, niet de moeilijkheden van het opvoeden, of de praktische problemen die erbij komen kijken. Nee, het is d\u00e1t beeld. De warmte en de geborgenheid van die koestering, en het idee dat ze zich z\u00e9lf ook veilig zullen voelen bij dat kind.’<\/p>\n
Wijktheatergroep STUT<\/p>\n
Community-theater, zo wordt de toneelvorm genoemd waarin de Utrechtse groep Stut zich vanaf 1977 heeft gespecialiseerd. Bevolkingsgroepen uit de onderste regionen van de samenleving worden door de schrijvers en regisseurs van Stut uitgedaagd om op het toneel in hun eigen woorden hun levensverhaal te komen vertellen. De kracht van dit theater is de authenticiteit van onervaren acteurs, die een uitvergroting spelen van zichzelf.<\/p>\n
Momenteel is deze manier van theatermaken ook bij professionele gezelschappen populair. De Amerikaanse theatergoeroe Peter Sellars stuurde in de jaren negentig het prestigieuze Los Angeles-festival al de wijken in. In Nederland bestaan in de grote steden al jongerengroepen zoals DOX en 020 die nadrukkelijk spelers werven onder de multiculturele stadsjeugd. Maar in de komende subsidieronde is het zelfs een opdracht van de overheid aan de grote stadsgezelschappen om zich te verbinden met bewoners van onze ‘prachtwijken’. Ook bij de theatermakers zelf zie je een groeiende behoefte om buiten de schouwburg om op zoek te gaan naar nieuwe verhalen, spelers en publiek. Festivals als het Terschellingse Oerol of Cement in Maastricht initi\u00ebren met grote regelmaat locatieprojecten waarbij de geschiedenis van een plek door de bewoners zelf wordt verteld.<\/p>\n
Het Stut-theater is met haar aanpak een voorbeeld voor het community-theater. De vaste kern, bestaande uit Jos Bours, Donna Risa en voorheen Marlies Hautvast, heeft een volledige methode ontwikkeld om vorm te geven aan ‘Het verdriet van een volkswijk’, zoals een van hun stukken treffend heet. De groep heeft sinds een paar jaar een eigen theater, een voormalige kerk in de wijk Overvecht.<\/p>\n
\u2018Meisjesstad\u2019 van Stut is vanaf 18 april te zien, eerst in het Stut-theater en daarna op tournee. Informatie: www.stut.nl<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Meisjesstad is een voorstelling over tienermoeders, gespeeld door amateurs die grotendeels hun eigen verhaal vertellen: Pratende, zingende en chattende jonge meiden met veel power.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[1297],"acf":[],"author_name":"Marijn van der Jagt","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/107985"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=107985"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/107985\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Marijn van der Jagt","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=107985"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=107985"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=107985"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}