Te groot om te vallen<\/p>\n
De omvang van de reddingsactie van de bank drong maar langzaam tot de Amerikanen door. Een week voor Pasen moest de Federal Reserve, de Amerikaanse centrale bank, de Amerikaanse zakenbank Bear Stearns te hulp schieten. Na geruchten over een dreigend geldtekort liepen klanten in paniek weg, waardoor de geruchten vanzelf bewaarheid werden.<\/p>\n
Bear Stearns dreigde om te vallen. Fed-voorzitter Ben Bernanke greep in. Hij legde dertig miljard dollar op tafel en orkestreerde binnen twee dagen de overname van Bear Stearns door concurrent JP Morgan Chase.<\/p>\n
De klanten van Bear Stearns waren gered. Maar tegen welke prijs? De afgelopen weken is duidelijk geworden dat Bernanke met zijn reddingsactie de reputatie van de Fed, van de dollar en misschien zelfs van het hele Amerikaanse financi\u00eble stelsel te grabbel heeft gegooid.<\/p>\n
Normaal gesproken kunnen banken alleen geld lenen bij een centrale bank in ruil voor een waardevol onderpand. Dat onderpand bestaat meestal uit een pakket staatsobligaties of ander solide waardepapier. Maar voor de dertig miljard dollar krediet die Bear Stearns leende, nam Bernanke genoegen met een vrijwel waardeloos onderpand. De zakenbank mocht dubieuze hypotheken en ander onbetrouwbaar waardepapier inleveren. Het gaat om schuldbewijzen waarvan niemand weet of ze ooit worden afgelost, zoals hypotheken aan Amerikanen zonder vast werk, leningen aan bedrijven zonder omzet en creditcardschulden van consumenten.<\/p>\n
Dat soort vermogenstitels aanvaarden als onderpand voor een miljardenlening is op zijn zachtst gezegd onorthodox. Als Bernanke een pandjesbaas was geweest, dan zou hij de ene klant duizend euro geven voor een Rolex, en de volgende klant hetzelfde bedrag bieden voor een goedkope imitatie. Zijn Bank van Lening zou met dat soort beleid snel op de fles gaan.<\/p>\n
De kwaliteit van het onderpand is voor iedere bank van levensbelang. Bernanke heeft met de redding van Bear Stearns de vermogenspositie van de Fed verzwakt. ‘De balans van de Fed begint al meer te lijken op een nachtmerrie van een econoom,’ zei de Amerikaanse marktexpert Jim Grant na het paasweekend. Waar vroeger oerdegelijke staatsobligaties op de balans stonden, staan nu risicovolle fantasieleningen aan Amerikanen zonder geld.<\/p>\n
Geen wonder dat de dollar het de afgelopen maanden moeilijk heeft. Uiteindelijk wordt de waarde ervan bepaald door de kredietwaardigheid van de uitgever ervan: de Federal Reserve. Nu de balans van de Fed vervuild is met waardeloze vermogenstitels, is het vertrouwen in de dollar verdwenen. Het buitenland ruilt massaal dollars om voor euro’s. De wisselkoers van de dollar is daardoor in een vrije val geraakt.<\/p>\n
Ook Amerikaanse burgers hebben door dat er iets fundamenteel mis is met hun munt. De geldpers van de Federal Reserve draait overuren om de dertig miljard dollar voor Bear Stearns te drukken. Het onvermijdelijke gevolg is dat de inflatie oploopt. Zowel in binnen- als buitenland daalt de koopkracht van de dollar. De prijs van de redding van Bear Sterns wordt uiteindelijk betaald door gewone Amerikanen.<\/p>\n
Afgestraft<\/p>\n
Is dat eerlijk? Natuurlijk niet. De ondergang van Bear Stearns had de bank in eerste plaats geheel aan zichzelf te danken. De zakenbank was de afgelopen jaren een van de agressiefste spelers op de mondiale kredietmarkt. Vermogensbeheerders namen enorme risico’s, en lange tijd behaalde de bank prachtige winsten. Maar toen vorig jaar de kredietcrisis uitbrak, kwamen er enorme verliezen. Een half jaar later dreigde het faillissement.<\/p>\n
Prima. Banken die te grote risico’s nemen, moeten worden afgestraft. Dat leert de andere banken voorzichtig te zijn en draagt bij aan de stabiliteit van het financi\u00eble systeem.<\/p>\n
Waarom greep Bernanke dan in bij Bear Stearns? Omdat het niet zomaar een bank is. Bear Stearns vervult een essenti\u00eble rol in het Amerikaanse financi\u00eble stelsel. In het bijzonder bij de afwikkeling van aandelentransacties is de bank een cruciale spil. Als zo’n bank omvalt, worden andere financi\u00eble partijen meegesleurd. Het hele land lijdt mee met de pijn van Bear Stearns. De bank is ‘too big to fail’.<\/p>\n
Halverwege de jaren tachtig gaf de Amerikaanse overheid voor het eerst toe dat er banken zijn die nooit mogen omvallen. Het was vlak na de kostbare redding van de Continental Illinois National Bank & Trust die in 1984 na mislukte speculaties op de energiemarkt in de problemen was gekomen. Deze redding wekte de woede van belastingbetalers. Ter verdediging verklapte het ministerie van Financi\u00ebn dat er een lijst bestond met elf grote banken die te groot waren om failliet te laten gaan. Het financi\u00eble systeem zou hun faillissement simpelweg niet kunnen dragen. De namen van de elf bleven geheim, maar nu weten we dat Bear Stearns er een van is.<\/p>\n
Het is een gevaarlijke lijst. Banken die er op staan, weten dat ze zoveel risico kunnen nemen als ze willen, want als het misloopt, schiet de overheid ze toch wel te hulp. Geen wonder dat de grote Amerikaanse banken de afgelopen jaren honderden miljarden dollars staken in de zogenoemde subprime-hypotheken, hypotheken aan mensen zonder vast inkomen of met een dubieus kredietverleden. Juist het hoge risico had deze leningen interessant gemaakt. Zolang het goed gaat, betekent hoog risico hoge opbrengst. En als het fout gaat, mag de overheid de rommel opruimen.<\/p>\n
Uiteindelijk vormden de subprime-hypotheken de aanleiding tot de huidige mondiale kredietcrisis. Toen in 2006 en 2007 de rente steeg en de huizenprijzen begonnen te dalen, kwamen huiseigenaren zonder vast inkomen als eerste in de problemen. De meeste grote Amerikaanse banken bleken tot hun nek in de subprime-markt te zitten en moesten honderden miljarden dollars aan verliezen nemen. De crisis is nog altijd niet uitgewoed en zal zeer waarschijnlijk leiden tot een recessie in de VS. Ook Europa gaat het voelen.<\/p>\n
Euro of geen euro<\/p>\n
Hadden de banken minder onverantwoordelijk risico genomen als ze klein genoeg waren geweest om failliet te gaan? Ongetwijfeld. Garry Stern, president van de Federal Reserve van Minneapolis en auteur van het boek Too Big to Fail: The Hazards of Bank Bailouts, stelde onlangs dat het zaad van de problemen van vandaag in het verleden is gezaaid. De kredietcrisis is het gevolg van de reddingen van banken in eerdere decennia.<\/p>\n
Dit is overigens niet een puur Amerikaans probleem. In Europa is de situatie zo mogelijk nog zorgelijker. Hier is – euro of geen euro – het toezicht op de banken nog altijd een nationale zaak. En in iedere afzonderlijk land zal de nationale toezichthouder de grootste eigen banken als ‘too big to fail’ zien. In Nederland blijkt de centrale bankier, Nout Wellink, dat achteraf ook te denken van ABN Amro, die we inmiddels zijn kwijtgeraakt. In Europa is de lijst met onmisbare banken dus nog veel langer dan die van de VS. Er gaat in Europa dan ook zelden een grote bank failliet.<\/p>\n
Het fundamentele probleem is dat de overheid moet kiezen tussen twee kwaden. Wie een grote bank laat omvallen, zit direct in de ellende. Wie een bank redt, zorgt voor nog veel meer ellende op de lange termijn. Uiteindelijk kiezen politici en beleidsmakers meestal voor zo min mogelijk mis\u00e8re vandaag. Morgen bestaat niet in de politiek. Vandaar dat ook de huidige crisis niet wordt aangegrepen om de onbesuisde banken een lesje te leren.<\/p>\n
Wat is dan de oplossing? Een voor de hand liggende antwoord is: zorg dat banken niet te groot worden. Maar grote banken hebben ook belangrijke voordelen. Ze opereren vaak effici\u00ebnter dan kleintjes en zijn in staat een grote vari\u00ebteit aan financi\u00eble diensten aan te bieden. Bovendien kunnen ze een landelijk of zelfs internationaal netwerk van kantoren en dienstverleners onderhouden, waardoor het betalingsverkeer veel sneller en goedkoper verloopt. Grote banken, kortom, vervullen een essenti\u00eble rol in de moderne economie.<\/p>\n
Maar we moeten ze wel veel beter in de gaten houden. Alleen met streng toezicht kan herhaling van de kredietcrisis voorkomen worden. Juist de banken die te groot zijn om failliet te laten gaan, zouden continu onder curatele van toezichthouders moeten staan. We redden ze als het mis gaat, maar alleen in ruil voor volstrekte openheid van zaken. Risico’s moeten op uurbasis worden gerapporteerd. De praktijken van de afgelopen jaren, waarbij banken risicovolle posities aan het oog van de toezichthouder onttrokken door ze in aparte nepbedrijfjes onder te brengen, moeten strafrechtelijk vervolgd kunnen worden. En als het dan toch misgaat, moet de top van de bank daarvoor aansprakelijk worden gesteld. Op zijn minst moet ontslag op staande voet volgen. Zonder doorbetaling, zonder gouden handdruk en zonder bonus. Want ook al zijn sommige banken te groot om in de vernieling te laten gaan, dat is geen reden om de verantwoordelijke bestuurders ook te redden.<\/p>\n
Mathijs Bouman is financieel journalist. Eerder was hij medewerker van De Nederlandsche Bank<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
De kredietcrisis laat zien dat grote banken een bedreiging vormen voor de mondiale economie. Ze weten dat overheden ze niet failliet zullen laten gaan en nemen te veel risico.<\/p>\n","protected":false},"author":3380,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[2447],"acf":[],"author_name":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/107691"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=107691"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/107691\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"AndorT","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/3380"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=107691"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=107691"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=107691"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}