Pamflet \/ Stuitende seks<\/p>\n
Vorig jaar verscheen de ongecensureerde versie van Jack Kerouacs On the Road. Het is in zekere zin een jongensboek over gezworen kameraden die onderweg langs Amerika’s schier eindeloze wegen samen avonturen beleven. Of avontuurtjes met dienstertjes, verkoopstertjes en meisjes allerhande.<\/p>\n
De Vlaamse criticus Frank Albers vergeleek beide versies en was vooral getroffen door de ‘verpreutsingen’. Ik citeer: ‘Ook de beschrijving van een bedsc\u00e8ne met het Mexicaanse meisje Terry blijkt in de originele versie toch iets erotischer te zijn geweest dan in het boek dat we de afgelopen vijftig jaar hebben gelezen. In de gekuiste versie staat dit: “In reverent and sweet little silence she took all her clothes off and slipped her tiny body into the sheets with me. It was brown as grapes. I saw her poor belly where there was a Caesarian scar; her hips were so narrow she couldn’t bear a child without getting gashed open. Her legs were like little sticks. She was only four foot ten. I made love to her in the sweetness of the weary morning.” Maar in de originele versie stond dit: “[…] I BIT her poor belly where a Caesarian scar reached clear to her button. Her LIPS were so narrow she couldn’t bear a child without getting gashed open. […] SHE SPREAD HER LITTLE LEGS AND I made love to her in the sweetness of the weary morning.” Vooral het anatomische amendement – hips ipv lips – is, zoveel jaren later, tamelijk aandoenlijk.’<\/p>\n
Dit meisje heeft waarschijnlijk bestaan. Over de echtheid van Kerouacs fictie noteert Albers: ‘Vrijwel alle personages in het boek zijn gebaseerd op werkelijk bestaande personen.’ Het is niet uitgesloten dat die echtheid met een korreltje zout dient te worden genomen. Je hoeft geen groot psycholoog te zijn om te beseffen dat de passage Kerouacs ervaring evoceert. Het meisje zelf heeft ongetwijfeld een volstrekt andere herinnering aan de vrijpartij bewaard. Vond zij hem groot? Zwaar? ‘Four foot ten’ is inderdaad erg klein, amper 1.45 meter. Deed hij haar pijn? Geneerde ze zich voor haar litteken? Kwam ze klaar? We komen het niet te weten en Kerouac vraagt het zich ook niet af. Het lichaam van het meisje wordt beschreven en vervolgens gaat hij tot actie over: ‘I made love to her in the sweetness of the weary morning.’ Aan het contrast en het binnenrijm tussen ‘sweetness’ en ‘weary’ ontleent de zin een zekere melancholie, die ook het vrijen in een zacht ochtendlicht stelt. Hier is zeker geen patser aan het woord en al helemaal geen verkrachter. Het meisje trekt zelf haar kleren uit, ze kruipt zelf bij hem in bed en spreidt ook zelf haar benen. Toch maakt ze een passieve indruk. In het liefdesspel wordt de actie door de man ondernomen. In zijn eentje. ‘I made love to her.’<\/p>\n
Het meisje is al moeder, maar met haar ‘tiny’ lichaam en haar ‘little sticks’ van benen lijkt ze zelf nog een kind. Ze neukt, zo lijkt het, omdat het van haar verwacht wordt. De lezer vraagt zich af – of liever gezegd: ik vraag me af – of haar ‘lips’ niet te ‘narrow’ zijn voor Kerouacs penis. Wordt ze door zijn ‘lovemaking’ niet opengereten (‘gashed open’), precies zoals het brutale woord ‘gashed’ de ‘sweetness’ van de passage verstoort en verwondt? Hoe jong ze ook is, haar lichaam is getekend door een eerdere vrijpartij. Een chirurg heeft haar buik opengesneden om er een baby uit te halen. Het ‘poor belly’ getuigt van medelijden, maar de beet bevestigt de eerdere aanslag. Seks wordt hier voorgesteld als een slagveld dat vrouwen niet zonder gevaar voor lijf en leden kunnen betreden. De beschrijving suggereert dat het meisje eerder een zorgende mama dan een zoveelste minnaar nodig heeft, maar Kerouac negeert de implicatie van wat hij registreert.<\/p>\n
Wat zich in werkelijkheid in de ‘sweetness’ van die ‘weary morning’ heeft afgespeeld, weet ik niet en interesseert me ook niet. Het gaat me om de ‘kleur’ die Kerouac aan de beschrijving gegeven heeft. Die bezorgt me rillingen.<\/p>\n
Neukdoosjes<\/p>\n
In een artikel dat The New York Times aan het succes van On the Road wijdde, werd te midden van lofzangen \u00e9\u00e9n dissonante stem geciteerd. Een docente meldde dat haar studenten wel eens kritiek op het boek hebben. Ze vinden het met name neerbuigend tegenover vrouwen en Mexicanen. Oef, dacht ik, ik sta niet alleen. Maar ‘neerbuigend’ is niet het eerste woord dat mij te binnen schiet. In een mailtje aan Frank Albers heb ik het over de ‘objectiverende’ beschrijving van het meisje, waarmee ik bedoel dat je over haar visie en haar gevoel niets te weten komt, alsof ze niet geacht wordt die te hebben. Ze behoort tot een lagere soort, waar zich ook huisdieren bevinden die, hoe geliefd soms ook, niet als gelijkwaardig beschouwd worden. En of daar in de Amerikaanse pers aandacht aan besteed is. Hij antwoordt niet. Later herhaal ik mijn vraag aan de telefoon. ‘Nee,’ antwoordt hij. Hij klinkt kort. Korzelig zelfs.<\/p>\n
Frank is een erg goeie vriend van me. Ik kan hem dingen zeggen die ik bij niemand anders kwijt kan. Maar ik vermoed dat de rillingen die Kerouac me bezorgt, onbespreekbaar en onbesproken zullen blijken en blijven. Misschien ervaart hij ze als kritiek op h\u00e9m. Hij heeft immers een boek over Kerouac geschreven, Beatland. Daarin heeft hij oog voor de onmacht van Kerouac & Co om een volwaardige relatie met vrouwen aan te gaan. ‘Vrouwen zijn in On the Road alleen maar neukdoosjes,’ schrijft hij. ‘Ze hebben maar op hun rug te liggen. [\u2026] Voor feministische literatuurkritiek is On the Road een bijna t\u00e9 makkelijk doelwit.’ Waarom, denk ik dan, stop je zoveel energie in een man en een boek die vrouwen op die manier voorstellen en\/of behandelen? Waarom zeg je niet: hij heeft al meer aandacht gekregen dan hij verdient? Waarom moet het seksisme in het boek worden beschouwd als een detail? Het is godverdomme geen detail! Waarom heb je het over de ‘verpreutsingen’, maar niet over het schokeffect van het adjectief ‘little’ in ‘she spread her little legs’?<\/p>\n
Dat denk ik, maar zeg ik niet. Ik wil niet hysterisch worden genoemd. Of een zeur. Een trut.<\/p>\n
Erotisch zelfbehoud<\/p>\n
Ooit vroeg ik aan een man hoe het voelde om een erectie te hebben. Was je je daar intens van bewust? wilde ik weten. Wilde je daar dan ook iets mee aanvangen? Na enige aarzeling antwoordde hij: ‘Ja.’ En hij voegde eraan toe: ‘Het is alsof je met een mes op zak loopt.’<\/p>\n
Sommige uitspraken vergeet je nooit.<\/p>\n
Wat erecties betreft, ben ik op research aangewezen. Ik stel vragen, ik observeer. En ik lees romans. Ik weet dat die over personages gaan, maar soms bezwijk ik voor de verleiding er echte mensen in te zien. Misschien zijn ze zelfs echter dan echte mensen. Neem nu Kerouacs Mexicaanse meisje. Op papier bestaat ze nog altijd, terwijl haar niet-papieren wederhelft in de nevelen van de tijd is opgelost.<\/p>\n
Kerouac noemt zijn penis geen mes, maar de passage vestigt de aandacht op de averij die het lichaam van het meisje ten gevolge van een eerdere vrijpartij heeft opgelopen. Het was opensnijden of openscheuren. Hoe vaker ik de sc\u00e8ne lees, hoe meer ze me verbijstert. Hoe kun je als man zo blind zijn? Maar hij is niet blind, want hij ziet het en benoemt het. En vervolgens negeert hij de betekenis ervan. Hij maakt zich geen zorgen over een eventuele nieuwe zwangerschap. Hij vraagt zich niet af of dit lichaam niet te broos of te gekwetst is voor zijn ‘lovemaking’. Hij stelt geen vragen over het kind dat uit de buik is gehaald. Was het een jongetje of een meisje? Leefde het of was het dood? Wie zorgt er op dit ogenblik voor? Is dit gebrek aan interesse – dat ook een vorm van blindheid is, voor wie zij is, haar geschiedenis, haar noden en verlangens – eigen aan de man? Of wordt hij egocentrisch gehouden of zelfs gemaakt? Moedigt zijn omgeving hem aan om niet verder te kijken dan zijn penis lang is?<\/p>\n
Zijn mannen getraumatiseerd door wat hun ‘lovemaking’ bij vrouwen aanricht: de pijn bij de allereerste co\u00eftus, het maagdenbloed dat vloeit, het zwellende zwangere lichaam, de barensnood, de knip om de opening te vergroten, de hechtingen\u2026? Negeren ze die ‘vrouwenkwesties’ uit erotisch zelfbehoud?<\/p>\n
Mannelijke context<\/p>\n
Op een avond zou ik het met andere schrijvers over erotische literatuur hebben. Een collega las een sekssc\u00e8ne voor die hij bijzonder geslaagd en opwindend vond. Als ik het me goed herinner, werd een kamermeisje onverhoeds op een hotelbed van achteren genomen. Daarbij werd haar hoofd tegen een spiegel gedrukt. In die spiegel kon het mannelijke personage de actie gadeslaan. Vooral dat gegeven beviel de schrijver zeer. En ook het personage wist het te waarderen. Ik kon alleen maar denken: wat moet dat oncomfortabel voor het kamermeisje zijn geweest. Ik voelde als het ware hoe haar hoofd tegen de koude spiegel werd gedrukt telkens wanneer de man in haar stootte. En ik stelde me voor hoe ze inwendig bad dat hij gauw klaar zou komen. Ik dacht: eigenlijk wordt ze verkracht. Vervolgens was ik zo dom om het ook nog hardop te zeggen, wat me door de collega-schrijver niet in dank werd afgenomen. Hoe waagde ik het zijn erotische pret te bederven? Ik moest de passage in zijn context leren zien.<\/p>\n
Welke context? Een literaire context? Het is literair verantwoord en dus moet je niet gaan moraliseren of je identificeren met een personage, want ja, de passage was goed geschreven. Een mannelijke context? Mannen vinden het opwindend. Gun hun dat pleziertje.<\/p>\n
Wat betekent het voor vrouwen om omringd te worden door voorstellingen in woord en in beeld die ze stuitend vinden, maar die op veel bewondering kunnen rekenen? Als ze niet in staat zijn die bewondering te delen, ligt dat vast aan hen. Hun gevoel voor humor is onvoldoende ontwikkeld. Of hun gevoel voor literatuur, voor kunst. Hun preutsheid resulteert in cultureel analfabetisme.<\/p>\n
Jongensachtige charme<\/p>\n
Ook mannen stellen zich vragen over hun seksualiteit. In de openingspassage van John Coetzees roman Disgrace wordt seks door het mannelijke personage een probleem genoemd. Hij heeft er een elegante oplossing voor gevonden: elke week ontmoet David ‘Soraya’; hij betaalt haar vierhonderd rand voor negentig minuten. Soraya is ‘quiet and docile’. Of ze gedraagt zich zo. Later zal ze van een minder meegaand temperament blijk geven. David is ook geen babbelwater, maar vertelt haar toch iets over zijn leven en meningen. Bij iedere ontmoeting geniet hij van haar. Zijn genot, zijn ‘unfailing pleasure’, is de voorwaarde voor zijn warme gevoelens voor haar, waarvan hij vermoedt dat ze door haar beantwoord worden. Wanneer Soraya uit zijn leven verdwijnt, moet hij op zoek naar een nieuwe oplossing. Hij test een andere ‘Soraya’, maar ze bevredigt hem niet en hij begint iets met de nieuwe secretaresse. Die wil zelf ook in bed genieten. ‘Bucking and clawing, she works herself into a froth of excitement that in the end only repels him’. Ze verandert in een dier: ze ramt en klauwt. David voelt alleen weerzin.<\/p>\n
De passage is ontegenzeggelijk goed geschreven, maar als je op de inhoud ingaat, blijken Davids standpunt en gedrag verbijsterend of zelfs lachwekkend. Hij ziet alleen zijn eigen behoefte. De verteller van de roman staat niet kritisch tegenover het hoofdpersonage. Er wordt met een zekere neutraliserende afstandelijkheid over David bericht, maar nergens groeit die uit tot ironische of afwijzende distantie. De lezer volgt Davids gedachten, niet die van Soraya of van de secretaresse. Na de ontgoochelende sessies met Soraya nummer twee en de secretaresse overweegt David de mogelijkheid zich te castreren, maar die drastische oplossing voor ‘het’ probleem wordt even snel verworpen.<\/p>\n
David zou zich gesteund kunnen weten door heel wat lotgenoten in de literatuur. Neem Humbert Humbert in Nabokovs Lolita, die tussen zelfhaat en lust heen en weer wordt geslingerd. Sterker nog dan zijn schuldgevoelens is de angst dat die schuldgevoelens hem ervan zullen weerhouden opnieuw met haar te vrijen. Voorlopig heeft Lolita geen zin en dus moet zijn penis zich koest houden: ‘Down, poor beast, down’. Lolita klaagt over de pijn die de vrijpartij haar heeft bezorgd. Humbert heeft iets binnen in haar gescheurd, zegt ze, waarop hij maandverband voor haar koopt voor het geval, zo kunnen we veronderstellen, er echt een wond is die bloedt. Hoe dan ook zal hij nog vele keren seks met haar hebben.<\/p>\n
Ook Rabbit in John Updikes Rabbit Redux heeft seks met een ‘child bride’. Jill is achttien, Rabbit twee keer zo oud. Het is 1969, de tijd van de Vietnam-oorlog. In Rabbits vermoeide hoofd wordt zijn sperma napalm dat Jills huid verschroeit. In bed cijfert Jill zich voor hem weg, alsof ze net als Soraya een hoer is die ‘quiet and docile’ moet zijn. Hij hoort haar opstaan om zich te wassen en een pil te nemen, of wat ze ook moet doen om de wond te genezen die zijn verschroeide penis heeft achtergelaten, ‘to heal the wound where his seared cock was’. Er staat ‘seared’ en niet ‘searing’: ook Rabbit is er blijkbaar niet zonder kleerscheuren afgekomen.<\/p>\n
In Updikes Rabbit, Run is zijn vrouw na de bevalling van hun tweede kind ‘a bleeding wound’ maar Rabbit wil seks met haar. ‘She has been shaved and scratches; he settles lower on the cotton patch. This unnaturalness, this reminder of her wound, makes his confidence delicate.’ Tevergeefs probeert Janice haar man tot enig inlevingsvermogen te bewegen: ‘Why can’t you try to imagine how I feel. I’ve just had a baby.’ Rabbit antwoordt: ‘I can but I don’t want to, it’s not the thing, the thing is how I feel.’ Janice voelt zich ‘a pot for his dirt’), een bak voor zijn vuil. Desondanks gaat de sympathie van de verteller naar Rabbit uit, al was het maar omdat we vooral zijn standpunt volgen. Rabbits zwakheden maken deel uit van zijn jongensachtige charme. Boys will be boys.<\/p>\n
Bizarre metafoor<\/p>\n
Ik kan en wil voor iedereen begrip opbrengen. Ik kruip in de huid van uiteenlopende personages: mannelijk, vrouwelijk, jong, oud, lelijk, mooi, gefrustreerd, voldaan. Maar toen ik op papier een verkrachter wilde zijn, weigerde mijn pen dienst. Liever gezegd: mijn verbeelding en inlevingsvermogen weigerden dienst.<\/p>\n
Zegt dat iets over mij als mens of zegt dat iets over mij als schrijfster?<\/p>\n
Ik kan me niet inbeelden hoe het voelt: iemand grijpen die niet gegrepen wil worden; iemand binnendringen die daar misschien een inwendige bloeding aan overhoudt of die bloedt; iemand nemen die dapper of gelaten de pijn verbijt tot ik klaarkom. Of de afkeer. De verveling. Misschien wil ik het me niet inbeelden. Ik censureer mijn inlevingsvermogen.<\/p>\n
Ik wens me zelfs op papier niet aan verkrachting schuldig te maken.<\/p>\n
Ik droom van een wereld met evenveel ruimte en begrip voor fantasie\u00ebn, verlangens, angsten, aberraties van vrouwen als van mannen. In die droomwereld willen mannen vooral genot geven. En af en toe herinnert er zich eentje dat in een ver verleden een penis met een mes vergeleken werd. Of met een zwaard. Wat een bizarre metafoor, denkt hij hoofdschuddend. Wie wil er nu een mes in zijn broek?<\/p>\n
Een uitgebreidere versie van dit artikel verschijnt deze week als het pamflet \u2018De man, zijn penis en het mes\u2019, Querido, 48 pagina\u2019s, \u20ac 6,95. Vrij Nederland verloot vijftig exemplaren van dit pamflet op www.vn.nl\/webshop<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Romans staan boordevol seks die stuitend is voor vrouwen, en vaak wekken die sc\u00e8nes nog bewondering op ook.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Kristien Hemmerechts","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/107447"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=107447"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/107447\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Kristien Hemmerechts","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=107447"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=107447"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=107447"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}