Hardboiled<\/p>\n
De ‘geur van angst’ overheerst in de vroege hardboiledfictie, schrijft Raymond Chandler, schepper van private eye Philip Marlowe, in zijn beroemde essay over het genre The Simple Art of Murder (1950). Voor Chandler, behalve misdaadauteur ook een scherp analyticus van het genre, is angst h\u00e9t bewijs dat deze verhalen alles te maken hebben met de tijd waarin ze werden geschreven: de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw. ‘De hard-boiledpersonages,’ stelt Chandler vast, ‘leefden in een wereld waarin van alles was misgegaan, een wereld waarin, lang voor de atoombom, de beschaving de mechanismen van haar eigen vernietiging had gecre\u00eberd. Men begon toen te leren die mechanismen te gebruiken en had daar net zoveel na\u00efef plezier in als een gangster die voor het eerst zijn mitrailleur leegschiet. De wet kon je manipuleren om winst te maken en macht te verkrijgen. De straten waren duisterder dan het donker van de nacht alleen.’<\/p>\n
Wat er in die gevaarlijke straten werd geboren, was door en door Amerikaans. De hardboiled private eye kreeg vorm in de pulps, op goedkoop papier gedrukte tijdschriften die na de Eerste Wereldoorlog populair werden. Met titels als Adventure Magazine, Spicy Mystery, Strange Detective en Detective Fiction Weekly. Kenmerkend voor deze bladen waren de genrespecifieke covers: een sc\u00e8ne uit een western-, detective- of avonturenverhaal. Het belangrijkste pulpmagazine verscheen in april 1920: The Black Mask: An Illustrated Magazine of Detective, Mystery, Adventure, Romance and Spiritualism. Hierin kwam de hardboiledstijl tot wasdom, in verhalen van onder anderen Dashiell Hammett. Het eerste deel van Hammetts The Maltese Falcon verscheen in 1929 in het blad, en later veel van zijn Continental Op-verhalen, gebaseerd op zijn eigen ervaring als Pinkerton-speurder. Andere Black Mask-legenden zijn Carroll John Daly, Paul Cain, Horace McCoy, Raymond Chandler, Cornell Woolrich, Leslie Charteris, James M. Cain en Frank Gruber.<\/p>\n
Obsessie met rijkdom<\/p>\n
Hun werk herleeft in de prachtige verhalencollectie The Black Lizard Big Book of Pulps (2007). Wat maakt die eerste harde detectivethrillers zo onweerstaanbaar? Daar probeert samensteller Otto Prenzler in zijn inleiding de vinger op te leggen. Komt het door al die hero\u00efsche figuren die het middelpunt vormen van een verhaal vol actie? Verhalen waarin een misdaad wordt gepleegd, gevaarlijke vrouwen in het spel zijn en er doorgaans hardhandig moet worden opgetreden om te overleven? Prenzler bespeurt aan de andere kant ook een romantische eenvoud in de oerverhalen. De hardboiledpolitieagent of -speurder is het ge\u00efdealiseerde, alleenstaande individu, de held die gerechtigheid en fatsoen vertegenwoordigt, de man die het opneemt tegen meedogenloze gangs, corrupte politici en andere duistere krachten die de normen en waarden van de lezer ondergraven. Neem Hammetts korte verhaal The Creeping Siamese (1926). De hoofdpersoon is een naamloze agent die werkt voor de Continental Detective Agency in San Francisco. De actie begint al meteen op bladzijde \u00e9\u00e9n: een man struikelt het bureau van Continental binnen – met een steekwond in zijn borst. Sterft. De ik-verteller handelt emotieloos en doelgericht. En hij heeft meteen alles door, ook de femme fatale. Zij vermoordde haar man nadat zij er met een zak juwelen (en de vriend van haar man) vandoor was gegaan. De femme fatale is in deze vroege vorm al op haar best: ‘She jumped away from him, her eyes black blazes in a white face.’ In dit verhaal is ook een belangrijk motief van de hardboiledfictie uit die tijd zichtbaar, de obsessie met rijkdom. Het slachtoffer volgt zijn overspelige echtgenote naar San Francisco. Maar het gaat hem niet om haar, het gaat hem om de juwelen, om het geld. ‘He wanted everything we had,’ zegt de vrouw later tegen Hammetts naamloze speurder, alsof zij daarmee haar daad kan bagatelliseren.<\/p>\n
En misschien kan zij dat ook wel. Want zij is een slachtoffer van haar tijd, die werd gekenmerkt door willekeur en morele chaos als uitvloeisel van de jaren twintig. Het was de tijd na de Eerste Wereldoorlog, van de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog, de tijd van de drooglegging en de Depressie. Al deze ontwikkelingen komen voor in de Black Mask-verhalen. Dat constateert ook Lee Horsley, auteur van The Noir Thriller (2002). Horsley signaleert een gevoel van fatalisme in de detectivethrillers uit die tijd. ‘Mensen waren bang,’ schrijft hij, ‘dat zij door economische, maatschappelijke en politieke omstandigheden de controle over hun eigen leven zouden verliezen. Dan zou er geen hoop meer zijn. Dan hadden ze maar twee mogelijkheden: \u00f3f slachtoffer zijn, \u00f3f dader.’ Tussen deze wanhopige, gewone mensen en de afgrond van angst en verdriet stond de harde detective.<\/p>\n
Ideale mannen<\/p>\n
Wat is er veranderd in bijna een eeuw? De hard-boiledthriller, schrijft Chandler in zijn essay, raakt nooit uit de mode, omdat de stijl van deze verhalen nooit veroudert. In zekere zin had hij gelijk; juist de mythologische eigenschappen van de eerste thrillers zijn inmiddels diep geworteld in de literaire cultuur en ver daarbuiten: de eenzame held, de fatale vrouw, het spannende verhaal. De verhalen van de grootmeesters – Hammett, Chandler en Cain en later vooral Jim Thompson en James Ellroy – hebben bovendien een dwingend ritme en een dramatische impact die in geen ander literair genre voorkomen. Dat maakt deze verhalen zo verleidelijk: je zit meteen midden in de actie. De bekende wereld staat op zijn kop door seks of moord of beide, of door een mysterie dat onvermijdelijk uitloopt op seks of moord of beide.<\/p>\n
Chaos is d\u00e9 constante factor in hardboileddetectivefictie. Maar er is \u00e9\u00e9n verhaalelement waarvan de betekenis constant verschuift, en dat is de wijze waarop de lezer zich met het hoofdpersonage – de hardboileddetective of de ‘loner’ – identificeert. De vroege hard-boiledfiguren waren haast superhelden. Ze werden zelfs min of meer tegelijk geboren met Superman (1932) en Will Eisners Denny Colt alias The Spirit (1940). Hammett cre\u00eberde bijvoorbeeld met Sam Spade en Nick Charles ideale mannen, iconen. Want wie wilde geen Sam of Nick zijn: een cool pak aan en een gleufhoed op, je dag gevuld met eindeloos veel tabak en drank. En een mooie vrouw als side-kick. Het is een leven vol spanning en avontuur, waarbij je niet alleen je spieren gebruikt, maar vooral je hersens. En er is geld genoeg. Nick en Cora Charles wonen in The Thin Man (1934) niet in een appartement, maar in een hotel. Het is vlak na de roaring twenties, maar ook de tijd van de drooglegging. Eten? Roomservice. En elke avond cocktails. Dit leven is mogelijk ondanks de wrede buitenwereld, waarin het dagelijks bestaan ontaardt in een chaos van armoede, geweld en bedrog.<\/p>\n
In deze wereld van chaos is Hammetts held een rots in de branding. Nick Charles is eigenlijk gestopt met dat harde leven van mysterie en geweld. Maar dan doet zich weer zo’n uitzichtloze zaak voor, met een gevaarlijke vrouw en haar bizarre kinderen, een oversekste dochter en een zoon die coca\u00efne gebruikt en is geobsedeerd door verhalen over kannibalisme. Nick komt in actie, lost de zaak op, en eindigt met het uitdelen van een linker uppercut: ‘The punch was all right, it landed solidy, and dropped him.’<\/p>\n
Maar Hammett gaat een stapje verder. Hij biedt de lezer niet alleen de gedroomde held, Nick Charles, die orde brengt door de zaak op te lossen. O\u00f3k geeft hij de lezer de gelegenheid het verhaal als een soort uitlaatklep te ‘gebruiken’. Want net als in de wereld van de lezer overheersen onzekerheid en angst in de wereld van The Thin Man. En Nick lost eigenlijk niets op. Het laatste woord is aan zijn mooie vrouw Cora die zegt: ‘That may be, but it’s all pretty unsatisfactory.’ Dat herkent de lezer maar al te goed. Zo voert Dashiell Hammett een onge\u00ebvenaarde literaire balanceeract op: aan de ene kant gedroomde controle over de werkelijkheid dankzij de fictieve held, en aan de andere kant het rauwe realisme als weerspiegeling van de chaotische, echte wereld.<\/p>\n
Moderne antiheld<\/p>\n
Net als Dashiell Hammett (1894-1961) schreef James M. Cain (1892-1977) verhalen waarin gewone mensen zich konden verplaatsen. Maar Cain ging te ver, vond Raymond Chandler. In essays laakt hij Cains laag-bij-de-grondse stijl. Heeft hij gelijk? Neem Cains roman The Postman Always Rings Twice uit 1934. Cora en Frank dromen van moord, geld en buitenechtelijke seks. Cora wil dat Frank haar bijt. En Frank\u2026 ‘You must be a hell cat. You couldn’t make me feel this way if you weren’t.’ In zijn romans geven grimmige personages in een troosteloze setting bijna jubelend toe aan oerdriften als seks, moord en hebzucht. Maar tegelijkertijd schetst Cain een beeld van de mens als losgeslagen wezen, dobberend in een onzekere tijd waarin iedereen zijn eigen hachje redt en denkt: naar de hel met de rest. Alles is hard bij Cain, vooral de seks. Hierin was hij invloedrijk. Chandler gaf het nooit toe, maar heel veel van Cain, bijvoorbeeld dat cynische, harde randje, zit ook in zijn eigen romans, vooral in het karakter van Philip Marlowe.<\/p>\n
‘Oh, a hard-boiled gentleman!’ zegt Anne Riordan tegen Marlowe in Chandlers Farewell, My Lovely (1940). Anne is een tomboy, en daardoor erotisch onschadelijk. Maar haar tekst zegt ze koket. Haar rol in deze fantastische roman is het ondermijnen van het personage Marlowe. Dat doet ze door juist niet sexy te zijn, en zo geeft ze zijn karakter meer kleur, maakt hem menselijk en herkenbaar.<\/p>\n
Met zijn romans overbrugt Chandler niet alleen de kloof tussen de klassieke whodunnit en de allereerste Amerikaanse hardboiledromans en -verhalen. Hij effent ook de weg voor de moderne harde held die vanaf de jaren vijftig gestalte kreeg, van Mickey Spillanes rechtsreactionaire Mike Hammer tot John D. MacDonalds gespierde held Travis McGee. Op de een of andere manier hebben deze moderne personages allemaal dezelfde gietvorm: Marlowe. Een harde held in een harde wereld. Maar ook een gewoon mens die iedere dag kampt met twijfel en zelfhaat. Wat hij allemaal noodgedwongen doet! De wereld is hard, Marlowe is hard. Hij ondervraagt een vrouw van middelbare leeftijd, voert haar dronken en denkt: ‘I liked geting her drunk for my own sordid purposes. I was a swell guy. I enjoyed being me.’<\/p>\n
Marlowe is gevaarlijk. Dat maakt hem verleidelijk, maar ook kwetsbaar voor verleiding. Er is een sleutelsc\u00e8ne in Farewell, My Lovely waarin Marlowe en femme fatale Helen Grayle elkaar voor het eerst ontmoeten. Marlowe is zo weg van de bedwelmende schoonheid van Helen dat hij whisky na whisky drinkt. Marlowe weet dat het verkeerd is, maar hij kust Helen: ‘When I got to her mouth it was half open and burning and her tongue was a darting snake between her teeth.’<\/p>\n
Dat is de nieuwe harde detective die is opgestaan na Hammett en het gouden tijdperk: een moreel dubieus personage dat dezelfde menselijke fouten maakt als de lezer en daardoor des te meer herkenbaar is. Marlowe was een vroeg voorbeeld van de moderne antiheld, de held die de lezer stiekem zou willen zijn, maar die uiteindelijk toch te afschuwelijk blijkt. Deze ‘held’ is eigenlijk een monster. Hij maakt voor het eerst zijn opwachting in de jaren vijftig, in de gedaante van Lou in The Killer Inside Me (1952), Jim Thompsons meesterwerk dat na zoveel jaren onverminderd schokkend is. Als je het leest vraag je je onwillekeurig af hoe de lezers in de jaren vijftig erop hebben gereageerd. De covers van de eerste paperbackedities beloofden immers een verhaal dat simpel en effectief zou zijn, in de stijl van Dashiell Hammett. Maar wat ze kregen was een kruising tussen Sam Spade en Michael Meyers. Het verhaal: Lou Ford is hulpsheriff in Central City, Texas. Iedereen vindt Lou wel aardig, zo blijkt aan het begin van de roman, maar dat komt doordat niemand zijn diepste geheimen kent. Amy denkt dat zij hem kent. Amy is een schoolmeisje met wie Lou een relatie heeft. Zij denkt dat zij samen met hem zou weggaan, weg uit Texas, naar ergens waar het leven beter is. Zij pakt haar bagage en gaat naar het huis waar Lou woont; zijn ouderlijk huis. In de studeerkamer van zijn vader, die al jaren dood is, treft zij Lou aan. Hij is niet van plan ook maar een voet te verzetten, versmolten als hij is met het verleden en zijn eigen, vreselijke jeugd. Amy wordt voor het eerst een beetje boos op Lou. Maar Lou blijft staren en Amy wordt weer week.<\/p>\n
‘She smiled and came toward me with her arms held out.<\/p>\n
“I won’t, darling. I won’t ever say anything like that again. But I do want to tell you how much -“<\/p>\n
“Sure,” I said. “You want to pour your heart out to me.”<\/p>\n
And I hit her in the guts as hard I could.’<\/p>\n
Thompson laat de falende mens in een falende maatschappij zien. Hij fileert de burgerlijke mentaliteit tot op het bot, en gaat dan nog een stukje verder. Want wat Lou doet, zegt Thompson, is wat we allemaal willen: toegeven aan de verleiding en dan moorden, verkrachten en daarna in alle rust een koud biertje drinken, eindelijk alleen. Voor Thompson eindigt het menselijk bestaan in vervreemding en eenzaamheid. Lou denkt, terwijl de kogels hem om de ogen vliegen, ‘Yeah, I reckon that’s all unless our kind gets another chance in the Next Place. Our kind. Us people.’<\/p>\n
Hard voorbij<\/p>\n
Was Lou in de jaren vijftig nog een randfiguur in een stadje ver weg, tegenwoordig is hij dichterbij, in de gedaante van een alcoholist die eeuwig gevangen is in de jaren tachtig. Oftewel George Pelecanos’ speurder Nick Stefanos, die in een romantrilogie Philip Marlowe doet herleven. Marlowes morele val weerklinkt namelijk in die van Stefanos in Down By the River Where the Dead Men Go (1995). In de verhalen van Pelecanos echoot het werk van Chandler: een en al actie en extreem gewelddadig, bijvoorbeeld in de sc\u00e8ne waarin Marlowe in Farewell de vamp Velma\/Helen na een schietpartij vrijuit laat gaan. En in Pelecanos’ roman: ruwe actie in een pakhuis. Nick en zijn vriend zijn tot de tanden toe gewapend, en Peckinpah-achtig schieten zij zich een weg naar buiten. Daar wacht… wat? Voor Nick zijn oude baantje als barman. De soelaas van popmuziek en de drankfles.<\/p>\n
Een generatiegenoot van Stefanos is James Ellroys personage David Klein. Klein was ooit advocaat, maar is nu rechercheur zedenzaken in een van de beste misdaadromans die ooit zijn geschreven: White Jazz uit 1994. Het verhaal speelt zich af in het Hollywood van de jaren vijftig, maar net als Pelecanos’ werk heeft dat van Ellroy een actuele intensiteit. Corruptie, politiegeweld en morele wanhoop – allemaal motieven die rechtstreeks uit de krant van vanochtend komen. Met een unieke schrijfstijl, waarbij de lezer via cryptische, stream of consciousness-teksten direct toegang tot het hoofd van Klein heeft, krijgt Ellroy twee dingen voor elkaar: hij herschept de harde misdaadroman, zodat die een reflectie van onze tijd wordt, \u00e9n hij brengt de lezer terug naar de bron, de snel pratende agenten en speurders van het gouden tijdperk, dat van Black Mask en Marlowe. Maar anders dan Marlowe, en eigenlijk ook Stefanos, blijft Ellroys rechercheur David Klein bij de les. En dat maakt hem zo griezelig. Hij weet: als je controle verliest, verlies je veel. Klein weet dan ook te overleven. Makkelijk. Elke keer als hij iemand vermoordt, koopt hij een mooie jurk voor zijn zus, wier lichaam hij begeert. Dan voelt hij zich weer beter. ‘Hard’ is te zwak uitgedrukt voor Klein, hij is hard voorbij. De roman Spoiler eindigt met Klein als oude man. Maar wraak zweren doe hij nog steeds – als een vorm van verlossing. Want dat is de code van zijn wereld, die nieuwe hardboiledwereld: wraak, wraak, en nog eens wraak.<\/p>\n
Van Hammett naar Ellroy: Klein, de held van nu, is ver over de grens gegaan en bevindt zich in het schemergebied waar ‘van alles is misgegaan’, om met Chandler te spreken. Het mooie aan het hardboiledgenre is dat tijdloze personages als Sam Spade nog altijd schitteren, ook al zijn de paperbacks waarin zij bestaan allang kapot gelezen en vergeeld. En uit deze broze pagina’s rijzen Lou en Marlowe en Frank en Nick en Sam op als nieuwe figuren in nieuwe harde misdaadromans. Conventies en herkenbaarheid, daar gaat het om. En om het huiveren vanwege die herkenbaarheid. In Thompsons roman mijmert killer Lou over ‘ons soort mensen’. Hij zegt: beste lezer, u bent zoals ik. ‘Our kind. Us people.’ Hij drukt ons met de neus op de feiten. Het gaat om gewone verhalen voor gewone mensen, om populaire fictie, van The Black Mask, jaren twintig, tot Ellroy, wiens nieuwe roman binnenkort verschijnt. James M. Cain zei het al: ‘Ik probeer niet bewust grof te zijn, of hardboiled, of deprimerend, of wat men mij ook aanwrijft. Ik probeer alleen maar net zo te schrijven als het personage in het verhaal dat zou doen. En ik vergeet nooit dat de gewone mens, op het land, in het caf\u00e9, op kantoor of zelfs in de riolen van zijn land, een eigen stem heeft ontwikkeld. En die gaat verder dan wat ik ooit zou kunnen verzinnen.’<\/p>\n
Hardboiled helden<\/p>\n
1 Philip Marlowe. Een hard-boiled gentleman. Een van de eerste, en nog altijd een van de beste. Uit Farewell, My Lovely (1940): ‘I know I talk too smart. It’s in the air nowadays.’<\/p>\n
2 Sam Spade in The Maltese Falcon (1930) van Dashiell Hammett. Cool tot en met. Heeft alles onder controle, want hij ziet alles. ‘This is my city. And my game.’<\/p>\n
3 Agent Zonder Naam. Held in Dashiell Hammetts The Continental Op-verhalen die gedurende het gouden tijdperk van het hard-boiledgenre in het blad The Black Mask verschenen.<\/p>\n
4 David Klein. ‘Downtown, a dress for Meg – I do it everytime I kill a man.’ De verteller in James Ellroys roman White Jazz (1994). Rechercheur zedenzaken in Hollywood, midden jaren vijftig.<\/p>\n
5 Nick Stefanos. De ‘held’ in de romantrilogie van George Pelecanos (1992-1995). Zit vol wanhoop, mijmert, ‘All of us alone in our own brand of night.’<\/p>\n
hardboiled schurken<\/p>\n
1 Simon Templar. Oftewel Leslie Charteris’ held The Saint in een reeks romans die tussen 1928 en 1963 verscheen. Representatief voor Robin Hood-achtige schurken uit het gouden tijdperk van de hard-boiledverhalen.<\/p>\n
2 Max Cady. Belichaamt geweld en angst terwijl hij achter het gezin Bowden aanzit in John D. MacDonalds The Executioners (1957).<\/p>\n
3 Howard Hughes. Spant David Klein in om bimbosterretje Glenda, die zijn hart heeft gebroken, te ondermijnen. Geeft rechercheur Klein een hand. En veegt die dan stiekem schoon. Wat niet mocht baten in Ellroys White Jazz.<\/p>\n
4 Walter Huff. In James M. Cains Double Indemnity (1936) is hij geen willoos slachtoffer van Phyllis Nirdlinger. Hij w\u00edl haar – daarom maakt hij zich schuldig aan verzekeringsfraude. En moord.<\/p>\n
5 Frank Chambers. Net als Walter een alleman uit de pen van James M. Cain. In The Postman Always Rings Twice (1934) ziet hij Cora staan. En dan begint het: seks, geld, moord.<\/p>\n
Hardboiled vrouwen<\/p>\n
1 Cora in James M. Cains The Postman Always Rings Twice. ‘A hell cat,’ denkt Frank Chambers.<\/p>\n
2 Phyllis in Double Indemnity. ‘There’s something in me that loves Death. I think of myself as death sometimes. In a scarlet shroud, floating through the night. I’m so beautiful then.’<\/p>\n
3 De blonde Helen in Farewell, my Lovely. ‘Her hair was the gold of old paintings.’<\/p>\n
4 Beth in The Black Dahlia (1984, James Ellroy). Gebroken in Hollywood: ‘It was the nude, mutilated body of a young woman, cut in half at the waist.’<\/p>\n
5 Charlotte in I, the Jury (1948, Mickey Spillane). Als Mike Hammer haar wil ‘terechtstellen’ – zij is de killer – probeert ze hem te verleiden door langzaam te strippen. Mocht niet baten. ‘The roar of the .45 shook the room.’<\/p>\n
Hardboiled taal<\/p>\n
1 ‘I’m a detective and expecting me to run criminals down and then let them go free is like asking a dog to catch a rabbit and let it go. It can be done (\u2026) but it’s not the natural thing.’ Sam Spade tegenover Brigid O’Shaughnessy, killer en minnares in The Maltese Falcon.<\/p>\n
2 ‘Don’t let me lose my manners and my beautiful English.’ Marlowe.<\/p>\n
3 David Klein, gedachtenstroom uit Ellroy’s White Jazz:<\/p>\n
‘I’m going to (\u2026) find Glenda and say:<\/p>\n
Tell me anything,<\/p>\n
Tell me everything.<\/p>\n
Revoke our time apart.<\/p>\n
Love me fierce in danger.’<\/p>\n
4 ‘Off the record, on the QT and very hush-hush!’ Tagline voor het roddelblad Hush-Hush in de Los Angeles-romans van Ellroy.<\/p>\n
5 Kroegpraat. Speurneus Nick Stefanos tegenover nog iemand in Down by the River.<\/p>\n
‘What’s he do?’<\/p>\n
‘Private dick.’<\/p>\n
‘Why’s he keeping it private?’<\/p>\n
Hardboiled seks<\/p>\n
1 James M. Cain, The Postman Always Rings Twice. Frank en Cora kussen: ‘I bit her. I sunk my teeth into her lips so deep I could feel the blood spurt into my mouth.’<\/p>\n
2 James Ellroy, The Black Dahlia. Bucky Bleichert in Club Satan, Tijuana, Mexico. ‘A guy in a Satan costume was dicking a fat woman on a matress.’<\/p>\n
3 George Pelecanos, Down by the River. Nick Stefanos. ‘I straddled her chest and gave her the pearl necklace she was looking for. Our shadows slashed across the wall in the dancing light. Black.’<\/p>\n
4 Adolpbe Barreaux (1899-1985). ‘I once had a girl like you in my harem…yes, your body is beautiful just like hers. She died by an asp… just like you will!’<\/p>\n
5 Dashiell Hammett, The Girl With the Silver Eyes (1924). Oog in oog met een femme fatale: ‘”You’re beautiful as all hell!” I shouted crazily into her face, and flung her against the door.’ Later: ‘She put her mouth close to my ear so that her breath was warm again on my cheek (\u2026) and whispered the vilest epithet of which the English language is capable.’<\/p>\n
Omslagartiesten<\/p>\n
1 James Avati (1912). Koning van de paperbacks. Romantische, realistische stijl. Gebruikte eigengemaakte foto’s als bronmateriaal. Illustreerde niet alleen hard-boiledthrillers, maar ook E.M. Forester, John Steinbeck en J.D. Salinger.<\/p>\n
2 Robert Maguire (1921). Werkte voor iedereen. Femme fatale-specialist in de jaren vijftig.<\/p>\n
3 Robert McGinnis (1926). Naast hard-boiledomslagen maakte hij klassieke affiches voor James Bond-films, onder meer het meesterlijke Live and Let Die (1973). Zwierige stijl.<\/p>\n
4 Robert Jonas (1907). Werkte voor Penguin, illustreerde onder meer James M. Cains Mildred Pierce (1941). Aparte, eenvoudige stijl.<\/p>\n
5 Mitchell Hooks (1923). Illustreerde Ross MacDonalds Lew Archer-serie uit de jaren vijftig. En maakte het 007-logo voor de film Dr. No (1962).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Na bijna een eeuw is de harde speurder uit de hardboiled detective ge\u00ebvolueerd tot iets donkerders: een moderne antiheld, iemand die de lezer heimelijk zou willen zijn, maar die uiteindelijk toch te afschuwelijk blijkt. Een korte geschiedenis.<\/p>\n","protected":false},"author":3380,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[2415],"acf":[],"author_name":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/106649"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=106649"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/106649\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"AndorT","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/3380"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=106649"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=106649"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=106649"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}