Rondgang \/ Vrouwen en humor<\/p>\n
Wat is de leukste grap die Tineke Schouten direct te binnen schiet? Oef, pfff, lastige vraag. De artieste viert vakantie in de Verenigde Staten, nee, niet in Lach Vegas (zoals een van haar twintig theatershows was getiteld), maar in Miami. Ze vreest dat als ze hier en nu een op zichzelf sterke sketch telefonisch uit de doeken gaat doen, er weinig van de clou over blijft. Vooruit, na licht aandringen verklapt ze dat de na\u00efeve telefoniste, een typetje dat in meerdere programma’s opdook, tot haar favorieten behoort. Hoogtepunt in die categorie was de act waarin die telefoniste aan een sekslijn verbonden heette te zijn. Zodra werd gebeld, fluisterde Tineke Schouten met een hand op de hoorn tot de zaal: ‘Iemand van de dierenbescherming.’ Om tegenover de beller te vervolgen met een sto\u00efcijns: ‘Nee, ik heb geen kale poes! Wel een goudvis.’ Tot de zaal: ‘Hij vraagt of-ie nat is.’ Tegen de beller: ‘Ja, natuurlijk is hij nat\u2026’<\/p>\n
Misschien niet het allersterkste voorbeeld van typisch vrouwelijke humor, maar de ervaring leert dat een mop die bij daglicht hooguit een milde glimlach bewerkstelligt, ‘s avonds in de spotlights een Tien met een gniffel (titel van de eerste soloshow van La Schouten) oogst.<\/p>\n
‘Het komt ontzettend op de timing aan,’ licht de com\u00e9dienne vanuit Miami toe. ‘Toen ik in Carr\u00e9 stond, wist ik gewoon dat in die sketch de lach als een bak naar beneden zou storten. Ik kon ‘m een paar keer uitstellen, maar ik wist dat-ie kwam.’<\/p>\n
Bestaat er eigenlijk wel zoiets als echte vrouwenhumor? Tineke Schouten vraagt het zich af. Carol Burnett en Lucille Ball waren ooit haar heldinnen. Brigitte Kaandorp vindt ze goed, Plien en Bianca ook. Maar grossieren die voorbeelden in onversneden vrouwengrappen? De vorstin van de ongecompliceerde lach laat tot mei volgend jaar het land schuddebuiken met haar show Posi-Tien. Ze preciseert: ‘Wat ik leuke humor vind, heeft vaak te maken met een vrouw die zichzelf beter probeert voor te doen dan ze is. Je moet jezelf kunnen relativeren; daarom kijk ik graag naar Kaandorp, want die is daar heel goed in. Je moet kunnen zeggen: sorry, dat was gewoon stom van me. Vrouwen moeten niet mooi en sexy willen zijn en ook nog grappig. Dat gaat niet samen.’<\/p>\n
Slappe lach<\/p>\n
Die conclusie kwamen we eerder tegen tijdens onze speurtocht naar het wezen van vrouwelijke humor. Zoals dom en blond als het ware in \u00e9\u00e9n pakket zitten (hoor ze kirren ‘o jee, daar gaan we weer!’ bij het ontwaren van een bananenschil op het trottoir) vormen leuk en lelijk volgens deskundigen een soort eeneiige tweeling. De veelzijdige kleinkunstenares Marijke Boon stelde twintig jaar geleden in feministisch maandblad Opzij vast dat ze zich in het vak kon handhaven doordat ze niet bepaald een schoonheid was. Ze zag zich gedwongen om zichzelf op een andere manier kenbaar te maken dan door middel van haar uiterlijk: ‘Als je naar de cabaretwereld kijkt, zie je dat volgens mij bewezen. Ik vind het nou niet bepaald schoonheden die daar op het podium staan: Freek de Jonge, Youp van ‘t Hek, Adelheid Roosen. (\u2026) Vroeger heb ik het natuurlijk gehaat, die paardentanden, dat haar en die erwten-op-een-plank. Net zoals Freek de Jonge zijn bril-bril ophoudt terwijl hij gewoon contactlenzen kan nemen.’<\/p>\n
Tot diep in de negentiende eeuw gingen geleerde mannen ervan uit dat vrouwen per definitie elk gevoel voor humor ontberen. ‘Vrouwen zijn spiritueel, verstandig en slim, maar zelden grappig. Een geslaagde mop reflecteert aan karaktereigenschappen die buiten de mannelijke intelligentsia zelden worden aangetroffen. We kennen geen enkele schrijver van de andere sekse met een ontwikkeld gevoel voor humor,’ citeert de Amerikaanse socioloog Alfred Habegger (in Male and Female Humor), een tijdgenoot van Freud. De eminente psychoanalyticus zelf poneerde overigens de stelling dat mannen die om seksistische grappen schateren, dit als een bevrijdende lust ondergaan, terwijl vrouwen die het mikpunt zijn van deze gein dit gelach als kwetsend ervaren.<\/p>\n
Is ware humor universeel en leeftijdsloos, en overbrugt het verschillen in sekse en ras? Kees Prins stelde ooit in een interview met Viva vast dat de \u00e9chte Jiskefet-fans vrijwel uitsluitend van het mannelijk geslacht bleken te zijn. ‘De meeste vrouwen in de zaal bij de opnames zijn volgens mij vriendinnen die meegesleept worden. Ik vind dat geen probleem. Laat die vrouwen zelf maar eens komen met een potje humor. Zullen wij ook nog eens de humor voor vrouwen gaan verzorgen, zeg. Dat zou helemaal mooi worden.’ Prins betwijfelde of er zoiets als vrouwenhumor bestaat. ‘Ik ben bang dat vrouwen die echt leuk zijn mannenhumor hebben.’<\/p>\n
Bij het brede publiek brak de gulle lach om door een vrouw vertolkte Witz pas door in de late jaren zestig, toen Jasperina de Jong bij Lurelei en Ad\u00e8le Bloemendaal in het programma Met blijdschap geven wij kennis (met Gerard Cox en Frans Halsema) de grenzen van het burgermansfatsoen verkenden. Tussen 1971 en 1981 becommentarieerde het Vrouwencabaret van Natascha Emanuels de tijdgeest: ‘Weet je wat gek is? Een man die over abortus beslist. Weet je wat n\u00f3g gekker is? Tien mannen die over abortus beslissen.’ De cabareteske bijdrage aan de feministische golf, als reactie op het patent dat mannen op humor meenden te hebben, was braaf en politiek correct, maar het g\u00edng tenminste ergens over. De liedjes en conferences appelleerden eerder aan het feest der herkenning dan aan de slappe lach.<\/p>\n
Stempel<\/p>\n
Tineke Schouten (53) viert dit jaar dat ze sinds een kwart eeuw volle zalen trekt met solovoorstellingen. ‘Sta ik zeven avonden in Gouda, dan zijn er gewoonlijk zo’n twaalfduizend bestellingen voor de vierduizend kaartjes die beschikbaar zijn.’ Ze vond het jammer dat tegenover de l\u00e1ppen van interviews met haar in het Algemeen Dagblad en de Telegraaf er zelden een besprekinkje van haar programma af kon in de Volkskrant of NRC Handelsblad. Tineke Schouten is van de vrijblijvende humor. Guatemala? Welnee, Kwantum Hallen! Barbra Streisand verbasteren tot Barrebara Drijfzand, die trant. Ze is goed in typetjes en kan leuk plaatselijke dialecten nadoen, met als specialisme het Utregs. Op haar achtentwintigste brak ze door met een hit waarin ze als ‘Lenie uit de Takkestraat’ een huisvrouw speelde die met een cassettebandje een platenmaatschappij voor haar vocale prestaties probeert te interesseren. ‘Vijfentwintig jaar later kennen veel mensen mij nog steeds van dat ene nummer,’ zegt ze. ‘Mijn tweede hit was ‘Swiet Swiet Honniebie’, dat was met een Haags accent. Daarna heb ik nog ‘Suikerbietenrock’ vanuit de Achterhoek gedaan, maar het liefst hoorde men mij in het Utrechts. Dan krijg je iets van een stempel, maar gelukkig kwam ik \u00e9\u00e9n keer per jaar op de televisie met mijn totale show, waarin al mijn kanten belicht werden.’<\/p>\n
De humor van Tineke Schouten wordt in welwillende kritieken omschreven als ‘herkenbaar’: ze houdt het graag dicht bij huis met grappen over de buurvrouw, de caissi\u00e8re in de supermarkt of de koffiejuffrouw die tussen de bedrijven door een kind moet opvoeden. Tegenwoordig zijn de zalen voor ongeveer de helft met mannen gevuld, maar vrouwen verkeerden heel lang in de meerderheid.<\/p>\n
Hihihi<\/p>\n
Zouden vrouwen \u00e1nders lachen dan mannen? Jawel, meent althans Kees van Kooten (in Het Groot Bescheurboek, 1986). ‘Soms is er wel eens een vrouw […] op de televisie, met een verhaal over een afgezette borst of over een dochtertje van vijftien dat al drie weken niet thuis is gekomen, of hoe ze jarenlang tussen drie instanties heen en weer is gestuurd en het n\u00f3g niets heeft geholpen. Als zo’n vrouw dat gezegd heeft, lacht zij vaak een glimlach van cameraschaamte. Er bestaat geen prachtiger, pijnlijker, menselijker glimlach dan deze. Mannen lachen nooit zo. Mannen lachen nog steeds van Hahaha, van Hohoho of van Hihihi.’<\/p>\n
De Amsterdamse sociologe Giselinde Kuipers toonde in haar proefschrift Goede humor, slechte smaak (2001) aan dat lollig doen nog altijd als een uitgesproken mannelijke specialiteit wordt beschouwd. Vrijwel alle ge\u00ebnqu\u00eateerden kwamen op de proppen met een mannelijke kennis toen hun gevraagd werd een bekende te noemen met een opvallend goed gevoel voor humor. Daarnaast noemde men ook niet zo vaak vrouwelijke entertainers – en degenen die dat wel deden, waren meestal vrouwen. ‘Daar zit duidelijk het idee achter dat vrouwen minder humor zouden hebben,’ concludeert Giselinde Kuipers. Ze wijst erop dat vrouwen in het algemeen een andere stijl van humor hebben dan mannen. ‘Vrouwen zijn veel meer geneigd tot allerlei vormen van zelfspot die soms zo ver gaan dat ze zichzelf omlaag halen,’ zegt ze. ‘Het maken van grappen over jezelf is altijd de strategie van de underdog geweest. Mannen daarentegen hebben de neiging zichzelf in hun humor groter te maken dan ze in werkelijkheid zijn. Iemand die de lachers op zijn hand probeert te krijgen, begeeft zich natuurlijk op glad ijs. Als je aangeeft dat je grappig gevonden wilt worden maar niemand reageert, dan is dat over het algemeen erg pijnlijk. Vrouwen zijn minder goed in dit soort vormen van extreem risicovolle communicatie. Dat de poging om een zaal aan het lachen te krijgen op een flop kan uitdraaien, maakt het voor vrouwen minder aantrekkelijk om daaraan te beginnen.’<\/p>\n
Volgens onderzoeken is het bovendien zonneklaar dat humor alles met macht te maken heeft. Hoe hoger de plaats die de grapjas in de hi\u00ebrarchie op de werkvloer inneemt, des te harder om diens grappen gelachen wordt. Bovendien blijkt dat succesvol geestig uit de hoek komen een statusverhogend effect heeft.<\/p>\n
Koddige typetjes<\/p>\n
Mannen kunnen zich pittigere en grovere grappen permitteren dan vrouwen, ontdekte Giselinde Kuipers. ‘Iemand als Theo Maassen heeft ook nadat hij de camera van een fotografe kapot smeet nog steeds veel krediet. Maar Sara Kroos werd vanwege haar directe en soms botte manier van doen bij Pauw & Witteman afgebrand met een felheid die er niet geweest zou zijn als ze man was geweest. Van mannen wordt grensoverschrijdend gedrag eerder gepikt dan van vrouwen. Als reactie daarop zie je sommige cabareti\u00e8res hun toevlucht nemen tot vrouwengrappen waarbij ze een deel van het publiek tegen zich innemen. Zo worden mannen soms een beetje moe van Lenette van Dongen die nogal op de identificatietoer gaat.’<\/p>\n
Dat de grappen van Tineke Schouten ‘zo herkenbaar zijn voor vrouwen’, zoals wordt beweerd, dunkt Giselinde Kuipers niet direct een aanbeveling. Herkenbaarheid is geen hoogcultureel criterium; waarschijnlijk bestaat er een relatie tussen de waardering voor het genre en het opleidingsniveau van de doelgroep. De antropologe heeft het allemaal onderzocht. ‘Hoedjes, pruiken, dialecten en plaksnorren om een humoristisch bedoelde sc\u00e8ne mee op te leuken, ervaren intellectuelen vaak als te gemakkelijk,’ zegt ze. ‘Tineke Schouten is helemaal de vrouwelijke tegenhanger van Andr\u00e9 van Duin. Als het alleen gaat om zo veel mogelijk koddige typetjes per avond neer te zetten, dreigt de verveling bij mij toe te slaan. Naarmate de sketches meer naar het absurde neigen – en zowel Van Duin als Schouten hebben die kant ook in zich – wordt het interessanter, vind ik.’<\/p>\n
Wachten tot hij klaar is<\/p>\n
Maar eigenlijk doet het er weinig toe wat ze z\u00e9lf grappig vindt, benadrukt Giselinde Kuipers. Als wetenschapper slaat ze de bevindingen van academisch onderzoek hoger aan dan haar particuliere mening. Er is een wereld van verschil tussen de manier waarop mannen en vrouwen humor cre\u00ebren en gebruiken. ‘Typische mannenhumor bestaat eruit dat iemand begint te praten en afrondt met iets waarom mensen moeten lachen. Typische vrouwenhumor is co\u00f6peratief. Iemand zegt iets grappigs en iemand anders in het gezelschap gaat daar overheen. Vrouwen houden ervan om met zijn allen iets grappigs neer te zetten, zoals bijvoorbeeld in Sex and the City of Absolutely Fabulous gebeurt. Daar tegenover staat de man die in zijn eentje een komische anekdote vertelt en wij mogen luisteren tot hij daarmee klaar is.’<\/p>\n
Maar los van dit soort verschillen valt humor uiteen in twee categorie\u00ebn: goede en slechte grappen.<\/p>\n
Sanne Wallis de Vries (37)<\/p>\n
Laatste show: Best (2007)<\/p>\n
‘Ik zie meer verschillen dan overeenkomsten met collega-vrouwen. Vrouwen die aan humor doen, zijn te verschillend om van iets als vrouwenhumor te kunnen spreken. Soms hoor ik een vrouwenlach in de zaal. Bij andere grappen vooral mannen. Ik denk dat het meer met je persoonlijkheid dan met man of vrouw te maken heeft. Wat wil je vertellen, als mens? Ik maak grappen over mannen \u00e9n vrouwen. Een tijdlang wilde ik per se niet ingedeeld worden bij vrouwen. Wat vrouwen? Dan gaat het w\u00e9\u00e9r over maandverband met vleugels waarop je weg kunt vliegen. Houd toch op! Inmiddels zie ik ook wel in dat er nu eenmaal verschillen zijn, die ik bovendien naar mijn voordeel kan ombuigen.<\/p>\n
Je moet niet iets uitvechten op het toneel. Ik ben een vrouw op zich, ik voel me niet bij anderen horen. Mijn moeder heeft bij wijze van spreken op de barricaden gestaan, was actief in de vrouwenbeweging. Daar pluk ik de vruchten van. Het heeft me inzicht gebracht. Ik ben opgevoed als mens, niet als meisje. Dat werd altijd goed in de gaten gehouden. “Als vrouw” ben ik alleen als \u00edk dat wil.<\/p>\n
Ik lach al om heel flauwe grappen. Net niet pies en poep, wel seks:<\/p>\n
“Stop hem daar maar in.”<\/p>\n
“O, dat zei mijn vrouw vannacht ook \u2026”<\/p>\n
Ik vind het ook leuk als dingen misgaan of als iemand valt. Wat ik niet leuk vind is humor bedoeld als humor. Ik heb in New York eens zwaar aangeprezen comedians gezien. Het was een hengstenbal. Een stel mannen tegen een muur met een spervuur van grappen: dit is om te lachen. Wat voor mij iets grappig maakt? Bezieling. Als ik m\u00f3\u00e9t lachen: nee.<\/p>\n
Toegegeven: van jongs af aan haal ik een diepe bevrediging uit mensen aan het lachen maken. Ik wilde altijd de leukste zijn, ging over de grappen van vriendinnetjes heen, niet aardig. Was altijd stukjes aan het doen, thuis, op de creatieve lagere school.<\/p>\n
Ik kan mijn vinger op een zere plek leggen en de zaal te pakken krijgen. Dat weet ik sinds mijn verhaal van de vrouw in de rolstoel uit Zin. Die invalide vrouw doet haar mond open, maakt seksuele toespelingen, gaat over de grens van het fatsoen heen. Het gaat over wat ik belangrijk vind: dat je mensen niet mag negeren. Het publiek krijgt het een beetje benauwd: ai, ai, ai. Het zit goed in elkaar, dan komt een grap, nog een en de laatste knal ik er zo in. Dit is een hit, voelde ik. Wrang, en ook om te lachen.<\/p>\n
Cabaret is zo breed. Als mensen echt moeten lachen, als je ze op die manier te pakken hebt, dat is nog mooier dan een mooi theaterstuk.’<\/p>\n
Soundos El Ahmadi (26)<\/p>\n
Stand-upcomedian, lid van Comedytrain<\/p>\n
‘Ik was als kind heel lief, \u00e9cht lief en stil. Erg op mezelf, op mijn kamertje met mijn poppen en mijn autootjes, altijd in mijn eigen fantasie. Tot mijn elfde was ik enig kind. Mensen observeren vond ik fijn. Op de cr\u00e8che, met andere kinderen, was ik beslist stout, erop uit om reacties te testen – vooral omdat mijn moeder daar groepsleidster was. Op school was ik grappig en populair, maar toen we verhuisden van Amsterdam-Oost naar Zuidoost was ik daar ineens de loser van de klas. Toen ben ik bij de jongens gaan hangen.<\/p>\n
Ik heb veel jongerentheater gedaan. Na een paar producties wist ik: ik wil in het theater staan. Op de Theaterschool werd ik niet aangenomen. Dan maar theaterwetenschap studeren, aan de UvA. Ik voelde me er niet zo thuis. Toen kwam Shouf Shouf Habibi!, waarin ik liefst vijf zinnen mocht zeggen! Tijdens de opnamen in Marokko ontmoette ik Najib Amhali. Ik wil eigenlijk comedy doen, zei ik en schrok er zelf van. Maar ik ben het wel gaan doen. Samen met een vriend heb ik me opgegeven voor een stand-upcomedy concours en we haalden allebei de finale.<\/p>\n
Leuk vind ik alles wat goed verteld is. Het hoeft niet mijn humor te zijn, als het maar intelligent is, me weet te verrassen. Plat vind ik ook goed, maar voor alles geldt: geniaal graag. Ik houd niet van makkelijk en jatten is absoluut not done. Vrouwenhumor versus mannenhumor? Dat soort vragen gaat uit van aparte species. Soms voel ik me echt vrouw, maar wat zegt dat over mijn humor? Sorry, maar het houdt me niet bezig.<\/p>\n
Mensen raken nogal eens in shock als ik opkom. Ik ben behoorlijk lang, heb een flinke bos krullen. Dan zie ik ze terugdeinzen: Wat is dit? Marokkaans? Turks? Ze kunnen me niet plaatsen. In het begin maakte ik wel grappen over mijn Marokkaans-zijn. Vooral omdat anderen me dat aanraadden. Daar ben ik vanaf. Na zes jaar heb ik de regie wel in eigen hand. Soms komen mensen op je af: “Zo leuk. Ik was helemaal vergeten dat je vrouw bent.” Of: dat je Marokkaans bent. Ze vinden me een echte comedian. Het is allemaal als compliment bedoeld. Heel triest eigenlijk. En raak ook.<\/p>\n
Mijn moeder is mijn grote voorbeeld. Dat klinkt braaf, maar ik ben een echt moederskind en daar ben ik trots op. Toen ik net met comedy begon, was zij degene die me altijd steunde: je bent goed! Ik kijk heel erg tegen haar op. Ze is op haar twintigste in haar eentje naar Nederland gekomen met helemaal niets. Nu heeft ze een eigen bedrijf, een eigen huis hier, een huis in Marokko. Haar motto is: doen. Dat heb ik graag overgenomen.’<\/p>\n
Brigitte Kaandorp (46)<\/p>\n
Laatste show: Zo (2007)<\/p>\n
‘Mannenhumor gaat vaak zo: (staat op, gaat wijdbeens staan, buik naar voren, handen in de zakken) en dan nu een mening verkondigen. Oordeel vooral.<\/p>\n
Vrouwenhumor: (schouders omhoog, koket verlegen) een vrouw treedt vaak naar voren vanuit de verontschuldiging en zegt dan iets als “heel stom, hoor” of: “ik heb nu weer iets doms gedaan”. Vrouwen cijferen zichzelf gauw weg. Mannen vinden zichzelf het ijkpunt. Een man maakt anderen belachelijk, een vrouw maakt zichzelf belachelijk.<\/p>\n
Ik heb al vroeg ontdekt dat humor een manier is om je er doorheen te slaan. Waar doorheen dan ook. Op school was ik altijd de kleinste. Dat stipje op de foto’s was ik. Thuis derde van vier kinderen. Dus. Die humor van mij heeft misschien wel iets met onzekerheid te maken. Ik ben lang totaal onzeker geweest. De bevestiging van leuk zijn wil je toch wel heel graag en die vind je dan op het toneel. Ik ben nu zesenveertig, langzaamaan schud ik die onzin van me af en kan ik zeggen: het is mijn talent en mijn passie! Ik ben wel een schijtluis. Op dat toneel heb ik praatjes, in het gewone leven zit ik liever in mijn hol. Ik moet dagen kunnen staren en het niet te druk hebben.<\/p>\n
Scheten en boeren, pies en poep: dat vind ik zelf erg leuk. Mijn zoon weet daar wel raad mee. Ik blijk geen comedyfan, houd niet van sitcoms. AbFab vind ik heel grappig. Echt niet leuk vind ik cabaretiers die agressief zijn. Dan krijgt iedereen het benauwd.<\/p>\n
Mijn inspiratiebronnen zijn het leven zelf met al zijn ongerijmdheden en het geworstel van de mensen. Ik doe wat zij doen of een slag erger, heb dezelfde dingen meegemaakt als zij. Het begint met een kind op de fiets, dan gaan de rampen zich opstapelen. Het k\u00e1n gebeurd zijn. De kern van de zaak is toch vervreemding, verwondering over het leven en daar de idiotie, absurditeit van inzien. Uiteindelijk gaat het gewoon over de grote universele thema’s, op microniveau.<\/p>\n
Een heel mooie sc\u00e8ne vind ik nog altijd uit Badwater: ik trok een sok aan en deed daar de hele eerste helft van het programma over. Tegelijkertijd was ik met allerlei verhalen bezig. Die sok had nergens mee te maken, maar moest w\u00e9l aan. Dat gepruts gaf het geheel een flinke tussendoorlading mee. Groot gejuich in de zaal toen hij eindelijk aan was.<\/p>\n
Vroeger ontroerde je zonder dat je het in de gaten had – ondanks jezelf, bijna. Met zijn allen \u00e9\u00e9n ervaring beleven, in die zaal, dat is geweldig. Als niemand naar de wc gaat, aan de oppas denkt, beter nog: zijn eigen sores vergeet. Dat is wat, als dat gebeurt. Meer nog in de ontroering dan in de lol. In deze show, Zo, die erg goed geworden is al zeg ik het zelf, zit nogal wat dood en verdriet en hoor je de mensen slikken en sniffen. Ik heb kinderen, er gaan mensen dood, mijn man is weg, het leven is over me heen gegaan en dat komt natuurlijk in mijn teksten terug. Ineens heb ik een liedje over mijn vriend die doodgaat, aan het vertrekken is. Ik vond het doodeng om te zingen. Het vertelt precies wat er gebeurt, aan het bed. Het is z\u00f3 van mij, je bent zo kwetsbaar dan.’<\/p>\n
Katinka Polderman (27)<\/p>\n
Eerste show: Polderman (2006)<\/p>\n
Vanaf september 2008 try-outs: Polderman kachelt door<\/p>\n
‘Mijn humor vind ik niet typisch vrouwenhumor. Al zie ik een man mijn dingen niet doen. Hij kan mijn Christina Aguilera-lied echt niet zingen. Er zal vast zoiets als vrouwenhumor bestaan, maar die vraag houdt me niet zo bezig. Ik vind alles grappig wat ik als grap breng. Ik ben heel blij met mijn ‘Nederland is tegen terrorisme’-lied, een persiflage op de benefietsingle tegen terrorisme waarin BN’ers een heel slechte tekst staan te zingen. Heerlijk om al die foute zinnen neer te pennen.<\/p>\n
Als kind zat het er al in. Zo gauw ik zinnetjes kon maken, begon ik verhaaltjes te schrijven. Ik vond het vooral leuk om te rijmen. Toen ik met mijn liedjes en gitaar aan de gang ging, dacht ik dat het punk heette, maar het bleek cabaret.<\/p>\n
Na de Rotterdamse Cabaret Academie ben ik doorgegaan op de Koningstheaterakademie in Den Bosch. Daar kijken ze: wat is je talent, wat kun je goed, dat gaan we ontwikkelen. Het was heel erg zoeken. Uiteindelijk zijn we uitgekomen bij de liedjes. Dit is geen opleiding voor tere zieltjes. Je moet heel eerlijk naar jezelf kunnen kijken. Als je negentien, twintig bent, net het huis uit en voor het eerst op kamers, kan dat heel heftig zijn. Ik heb er vijf jaar over gedaan om het derde studiejaar te bereiken en won toen, in 2005, meteen de jury- \u00e9n de publieksprijs van het Leids Cabaret Festival.<\/p>\n
Het draait bij mij om de liedjes. Praatjes zijn bij mij rustpunt in de voorstelling. Precies andersom als bij andere cabaretiers. Als ik een gesproken tekst maak, zie ik al gauw door de bomen het bos niet meer, ik raak verdwaald in zijpaden en verstrikt in bijzaken. Het gaat alle kanten op. Een liedje is dwingend. Het is een uitdaging om in een zin van vijf jamben een plaatje te schetsen. Willem Wilmink is mijn grote voorbeeld.<\/p>\n
Alles is voor mij een mogelijke inspiratiebron. Ik ben de hele dag bezig, schrijf alles op. Lees twee kranten per dag, in de weekends drie, soms vier. Ik scheur van alles uit, onderstreep en kijk tv. En ik heb mezelf en wat ik mezelf zie doen. Mijn eigen onmacht en die van anderen, rare dingen die me opvallen.<\/p>\n
Mijn eerste programma is bijna per ongeluk heel goed geworden. Er zat een lijn in en veel lagen. Mijn tweede moet net zo goed zijn. Nee: beter. Dat is mijn ambitie.<\/p>\n
Ik ben in die drie jaar heel erg veranderd. Dertig kilo afgevallen, niets voor gedaan: voedselallergie. Goeie grap wel. In mijn hart weeg ik nog altijd negentig kilo, maar nu kan ik de kleren dragen die ik wil. Ik ben zelfverzekerder geworden, sta stevig in de wereld. Ben weer vrijgezel. Het is moeilijk en het gaat moeizaam, dat maken van mijn tweede programma. Ik was een mopperaar, nu heb ik zo’n leuk leven. Misschien niet zo’n goede basis. Nou ja, dwars ben ik gebleven.’<\/p>\n
Jetty Mathurin (57)<\/p>\n
Laatste show: 7<\/p>\n
‘Van jongs af was ik haantje de voorste, vrijpostig. Mijn moeder riep: “Mijn schuld. Ik heb je te veel gepikte mango’s laten eten.” Dat zijn gevallen mango’s, aangepikt door vogels. Daar word je rap van tong van, zegt men in Suriname. Op de kleuterschool was ik al grappig. Op de basisschool werd je als zwart meisje ingetoomd: jij bent niet op de voorgrond. Jij bent niet mooi. Mijn ouders hebben mijn humor gelukkig intact gehouden.<\/p>\n
Ik ben in het onderwijs gegaan en deed het met plezier. Ik was streng maar rechtvaardig. Vroeger stond ik voor de klas of zat ik in een kamertje als logopediste, en het is nu allemaal groter geworden, maar in wezen doe ik nog steeds hetzelfde: overdragen. Mijn shows zijn ook kritisch liefdevol.<\/p>\n
Humor waar ik niet van houd, is humor die kwetst. Het “afmaken”. Anderen bespotten. Een accent nadoen. Het stoort me als mensen quasi-Surinaams praten, anderen als karikaturen neerzetten. Waarom doen ze dat? Ik vind het een zwaktebod. Zelf ben ik ook eens mis gegaan met een mop over een witte welzijnswerker en een Marokkaanse man. Met mijn beschrijving van die man zat ik niet goed en heb toen iemand in het publiek gekwetst.<\/p>\n
Ik heb niet \u00e9\u00e9n favoriete sc\u00e8ne uit mijn eigen shows. In 7 zit een mooie, maar niet zo om te lachen. Taante (haar succescreatie: bejaarde Surinaamse volksvrouw in regenjas en doekje om het hoofd, IH) spoort hangmannen aan om toezicht te houden op de welpen. E\u00e9n welp is ontspoord. Nauwelijks is hij buiten de rechtszaal of hij gaat al een fotograaf te lijf. Hij heeft billenkoek nodig. Dan trekt Jetty het doekje van Taante af en zegt: “Billenkoek is te weinig!” Waar zijn de moeders? Ik wil ze zien, in Nederland! Met en zonder doekjes. Net als in Argentini\u00eb op het Plaza de Mayo, want moeders zijn moeders. Als wij allemaal op zouden staan …<\/p>\n
Als ik de jas van Taante uittrek, kan ik scherper zijn. Voor mijn volgende show overweeg ik Taante en Stanley (haar andere personage, prototype van de levensgenieter, IH) eens in de koelkast te zetten. Ik heb veel te zeggen, ook politiek. Als Jetty wil ik ageren en reageren, niet meer zo liefdevol zijn. De maatschappij schreeuwt erom: we moeten waken voor het haat zaaien, het opportunisme en mensen die de tweedeling maken. Wie zich opwerpt als leider doet dat uit een bevlogenheid en moet zich bewust zijn van zijn of haar verantwoordelijkheid. Ik doel ook op onze premier die oude waarden wil terughalen, maar hij moet weten welke wel en welke niet. Denk na over onze geschiedenis! Er zijn nakomelingen met pijn in hun genen. Hij is ook h\u00fan premier. Dat heeft allemaal niets met humor te maken, maar daar wil ik het over hebben!’<\/p>\n
Sara Kroos (27)<\/p>\n
Laatste show: Bries (2007)<\/p>\n
‘Met mijn ouders keek ik naar Paul van Vliet, op tv. Mijn moeder was fan. Ze nam zijn shows ook op. En ik, elf-, twaalfjarige, wilde ze graag terugzien. Later ontdekte ik Karin Bloemen en Lenette van Dongen. Toen begonnen er allerlei bellen te rinkelen. Bloemen vond ik grappig, krachtig ook. Maar ik heb nooit gedacht dat ik zoiets zelf zou kunnen. Ik wou het wel, maar vanuit de nuchterheid van een christelijk ondernemersgezin was theater leuk om naar te kijken – het doen was iets voor de happy few. Volgend jaar zit ik tien jaar “in het vak”. Met de moed der wanhoop ging ik het podium op op het Leids Cabaret Festival, met wat liedjes en gedichten. Ik had drie keer in het openbaar gerepeteerd. Daaromheen heb ik wat ge\u00efmproviseerd. Ik zou het nooit meer durven. Maar ik moest en zou. En won. Het is gelopen als een sprookje.<\/p>\n
Ik houd van ongepolijste humor. Van lik op stuk. Zelfspot. De Engelse hysterie van AbFab: French, Saunders en Ruby Wax. Het mag van mij goed over the top gaan. Schaamteloos, scabreus: prima. Ik houd niet van duidelijk op de man gespeelde beledigingen. Het type mannelijke humor van de lolbroek aan de bar: kijk mij eens de leukste zijn hier.<\/p>\n
Je schiet gauw in clich\u00e9s als je het hebt over vrouwenhumor en mannenhumor. Dat mannen wat meer politiek ge\u00ebngageerd zijn, wat meer op het scoren gericht. Dat vrouwen meer met gevoelsdingen komen. Ik hoor vaak: ik vind je heel grappig – voor een vrouw. Het zijn altijd mannen die dat zeggen. Ik vind mannenhumor meer naar buiten gericht. Mannen zijn van oudsher de grappenmakers en gangmakers. Vrouwen hadden een andere rol, ook nu nog. Een vrouw die een grove grap maakt, zal wel een pot zijn. Een man met een grote bek is een kerel, een vrouw een bitch. Wat zich nu op de podia aandient, is tegelijkertijd bloedmooi, grappig en slim. Het lijkt me niet makkelijk voor de heren. Zolang er gezegd wordt: vrouwen hebben geen humor, denk ik: dit is een proces van eeuwen. Wat mij betreft is er geen strijd. Ik zeik man en vrouw gelijkelijk af. Het pleasen van de vrouw is er wel af. Als je op het toneel staat is dat “wij vrouwen, zij mannen” een non-discussie.<\/p>\n
Ik mag graag observeren en analyseren, gespitst op de onhandigheid van mensen in hun driften en emoties. Inclusief die van mezelf. Typische vrouwenonderwerpen: altijd kijken waar de pijn zit. In elke analyse moet zowel een schrijnende kant als een grap. Ik houd van blootleggen. Mijn inspiratie haal ik in ieder geval nooit uit krant of journaal.<\/p>\n
Het lied voor mijn vader uit mijn tweede programma vind ik mooi. Zowel muzikaal als tekstueel z\u00f3 simpel, en het is gelukt: onze grootste familiepijn in een lied weer te geven zonder dat het sentimenteel of wollig werd. Toen merkte ik voor het eerst dat ik niet bang hoefde te zijn voor dat heel persoonlijke. Ik wil een verhaal vertellen dat iets teweegbrengt. Vormgeven wat ik meemaak en dat met een komische twist brengen. Ik ben zevenentwintig. Niemand zit op mijn boodschappen, meningen of missies te wachten.’<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Hebben vrouwen een ander gevoel voor humor dan mannen? Cabareti\u00e8res aan het woord. \u2018Vrouwen moeten niet mooi en sexy willen zijn en ook nog grappig. Dat gaat niet samen.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[1333],"acf":[],"author_name":"Rudie Kagie, Ingrid Harms","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/105093"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=105093"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/105093\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Rudie Kagie, Ingrid Harms","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=105093"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=105093"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=105093"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}