De pensioengerechtigde leeftijd<\/p>\n
Zelden haalt een betrokkene in de discussie over de pensioengerechtigde leeftijd de geschiedenis erbij. Zelfs Donner niet, die volgens zijn politieke tegenstanders te vaak vrij theoretiseert over de kwestie. Zoals twee weken geleden in De Telegraaf, toen hij opperde dat het voorstel van de commissie Bakker niet voldoende is. Bakker stelt voor om vanaf 2016 in stappen van een maand per jaar uit te komen bij een AOW-gerechtigde leeftijd van 67 jaar in 2040. Of eind mei, toen Donner in de nota ‘Men is zo oud als men zich voelt’ voorstelde dat de verplichte pensioenering uit de cao wordt geschrapt.<\/p>\n
Wel, bij deze dan enige geschiedenis. Het eerste door de overheid uitgekeerde pensioen kwam er dankzij de Duitse staatsman Otto von Bismarck. In 1889. De man was toen zelf 74 jaar, de gemiddelde levensverwachting in Duitsland 45 jaar. Alleen de allertaaisten haalden de door Bismarck bedachte pensioengerechtigde leeftijd van 70. Daarna werd de pensioengerechtigde leeftijd ingezet als onderdeel van loononderhandelingen, en 70 werd 65. Nederland nam dat over in 1957, onder het vierde kabinet Drees. Het betekende destijds dat de oudste zeven procent van de bevolking niet meer hoefde te werken. Als dat percentage vandaag de dag als maatschappelijk wenselijk zou gelden, zo berekende een heldere geest bij Het Financieele Dagblad, dan zou Donner 72 jaar als AOW-gerechtigde leeftijd moeten nemen. Veel hoger dan de 67 jaar van de commissie-Bakker, en ook meer dan de 70 die de 59-jarige Donner zelf oppert.<\/p>\n
Maar 65 werd internationaal een nagenoeg heilig jaartal. Tot in de jaren tachtig, toen verschillende Europese regeringen poogden de werkloosheid te bestrijden met arbeidstijdverkorting en vervroegde uitdiensttreding (vut). In Frankrijk leidden deze regelingen er zelfs toe dat in 2005 nog slechts 37,8 procent van de mensen tussen de 55 en 64 jaar een baan had en dat sommige ambtenaren al op hun 50ste mochten afzwaaien. De situatie in Frankrijk is nog nauwelijks veranderd. Toen onlangs een groot Frans bedrijf in India overnamegesprekken ging voeren met een 72-jarige Indiase CEO, moest het via een plaatsingsbureau van topondernemers veel moeite doen om iemand te vinden die tenminste ouder was dan 55.<\/p>\n
Opvallend genoeg blijft de gemiddelde levensverwachting groeien. Momenteel is die in Nederland 79,5 jaar. Daar komt bij dat een 65-jarige vandaag de dag door de medische vooruitgang nog niet oud is. Hoogleraar ouderengeneeskunde aan de Universiteit van Leiden zei deze week tegen NRC Handelsblad: ‘Mensen van 75, d\u00ed\u00e9 zijn oud. Tot die leeftijd is er in de regel niets aan de hand.’ Dat is ook te zien in de laatste Indiana Jones-film, waarin een montere Harrison Ford (65) opnieuw de titelrol speelt. Ook maakt de Amerikaanse presidentskandidaat John McCain geen uitgebluste indruk, hoewel hij de oudste presidentskandidaat ooit is. Al moet gezegd: McCains leeftijd, in augustus 72, wordt door vriend en vijand als zijn achilleshiel gezien. Het democratische congreslid Murtha was het hardst in zijn kritiek. Hij meende dat John McCain een slechte president zal zijn, want dat is ‘geen oudemannenbaan’. Murtha is zelf 75 jaar oud.<\/p>\n
Onhandige intellectueel<\/p>\n
In Nederland is de gemiddelde leeftijd waarop het werk wordt neergelegd 62. Het CBS gaat uit van een gemiddelde levensverwachting van 82 jaar in 2050. Het idee dat sociale rechtvaardigheid op alle terreinen afkalft, blijkt hiermee toch tenminste op \u00e9\u00e9n terrein aantoonbaar onjuist. Toch beklaagden de afgelopen dagen nagenoeg alle politici zich over Donner. Ook zijn geloofsgenoten van het Christelijk Nationaal Vakverbond, zo leert een telefoontje naar vice-voorzitter Rienk van Splunder, vinden dat Donner zijn mond had moeten houden. Splunder: ‘Het kabinet verzekerde ons dat de verhoging van de leeftijd niet aan de orde is. Dat staat ook in het regeerakkoord. Voorlopig belooft ze ook niets te doen met de aanbeveling van de commissie-Bakker. Nu Donner nog geen twee weken na die belofte dit balletje opgooit, schendt hij het vertrouwen van de vakbonden.’ Van Splunder vraagt zich zelfs af of het CDA hierdoor op dit punt nog wel een ‘betrouwbare partij’ is.<\/p>\n
Van Splunder schetst een beeld van Donner als politiek onhandige intellectueel. ‘Tekenend is dat hij direct na het interview met de Telegraaf met een grote doos vol boeken op reis ging naar Itali\u00eb.’ Hierin echo\u00ebn de woorden van PvdA-Kamerlid Tichelaar, die in reactie op Donners uitspraken zei: ‘We hebben geen behoefte aan dit gefilosofeer.’<\/p>\n
Toch is het geen gek idee om de politiek te laten sturen door idee\u00ebn. Of om inhoudelijk in te gaan op de gedachten van Donner, al was het maar omdat het probleem niet zal verdwijnen – zo getuigen de vele recente maatregelen in andere Europese landen. (In Engeland is de pensioengerechtigde leeftijd bijvoorbeeld 68 in 2044. In Duitsland 67 in 2012 voor iedereen die na 1963 is geboren, en in Spanje mag iedereen met goedkeuring van zijn werkgever doorwerken tot zijn 70ste).<\/p>\n
Ook kan dat openlijke ‘gefilosofeer’ lang vergeten stemmen terugbrengen in het debat. Zoals die van wijlen Pieter Johan Roscam Abbing, een socialistische dominee die als hoogleraar wijsgerige ethiek tevens belangrijk opiniemaker was in de protestants-christelijke wereld van Splunder en Donner. In 1973 verscheen zijn boek De eerlijke inkomensverdeling. Roscam Abbing oppert daarin de hoogte van inkomens te koppelen aan het plezier en ongenoegen dat wordt beleefd aan het uitoefenen van een beroep. Hoe vervelender het werk, hoe groter de beloning moet zijn.<\/p>\n
Omdat de arbeidsmarkt wordt gedomineerd door vraag en aanbod (twee woorden die opvallend zelden voorkomen in het lijvige boek van Roscam Abbing) zijn de voorstellen die de ethicus doet onwerkbaar. Pogingen ertoe vereisen bovendien een onaanvaardbare hoeveelheid overheidsdwang. Toch kunnen de gedachten van iemand als Roscam Abbing het gesprek over de pensioengerechtigde leeftijd alleen maar meer ziel geven. Want ongehinderd door te veel cijfers van CBS, Rekenkamer en ministerie van Financi\u00ebn, zal elke vrije gedachtewisseling over de kwestie uitkomen bij het gelijk van de vakbonden als het gaat om zwaar lichamelijk en geestdodend werk, en bij het ongelijk van de vakbonden als het gaat om arbeid die de werkende meer voldoening verschaft dan een onmetelijk grote zee aan vrije tijd. Grote vraag tussen al dit gelijk blijft natuurlijk wel waar de grens ligt tussen energieschenkend en energievretend werk. Mag Mick Jagger, inmiddels met AOW, ook volgende week nog blijven zingen? Roscam Abbing zou geen enkel bezwaar hebben gezien in het geven van een antwoord op deze vraag. Donner zou voor Jagger misschien zelfs een uitzondering willen maken en de Brit al veel eerder met pensioen hebben gestuurd.<\/p>\n
Zo’n gedachte-experiment laat zien hoe paternalisme tot uiterst onaangenaam overheidsbeleid kan leiden. Tegelijk is juist in een liberale samenleving waarin zelfbeschikkingsrecht wordt gevierd, voor iedereen duidelijk dat veertig jaar in de metaalindustrie een andere behandeling verdient, ook van de politiek, dan veertig jaar papier verschuiven door ambtenaren, advocaten of weekbladredacteuren. En erover ‘filosoferen’ kan al helemaal nooit kwaad. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zijn politieke tegenstanders vinden dat hij te veel \u2018filosofeert\u2019. Toch haalde Donner in het debat nog niet eens de geschiedenis van de pensioengerechtigde leeftijd erbij.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Thijs Niemantsverdriet, Pieter van Os","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/104607"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=104607"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/104607\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Thijs Niemantsverdriet, Pieter van Os","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=104607"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=104607"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=104607"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}