Bij de Oejgoeren<\/p>\n
Op maandag 4 augustus, vier dagen voor het begin van de Olympische Spelen, was Kasjgar even wereldnieuws. Op die dag besloten twee inwoners van de stad in West-China, een groenteboer en een taxichauffeur, met een kleine vrachtwagen het wegdek van de Semanstraat te verlaten en in te rijden op een groep joggende politieagenten op het trottoir. Om het bloedbad te verhevigen, brachten ze twee zelfgemaakte explosieven tot ontploffing en vielen ze de overlevenden aan met messen. Resultaat volgens staatspersbureau Xinhua: zestien doden, zestien gewonden.<\/p>\n
Mijn gids Mustafa moet even slikken als ik hem twee dagen later vraag me naar de plek des onheils te brengen. ‘Ok\u00e9,’ zegt hij uiteindelijk op een geheimzinnige toon. ‘We moeten net doen alsof we elkaar niet kennen. Ik loop voorop en we praten niet. Het is vlakbij.’ Het zwijgen valt hem zichtbaar zwaar. Als hij op de plek van de aanslag geen enkele politieaanwezigheid ontwaart, praat hij weer vrolijk verder.<\/p>\n
‘Kijk, daar is het gebeurd!’ roept hij. Aan de overkant van de brede weg staat een vervallen pand met kapotte ramen. ‘Van de explosie?’ vraag ik. Hij schudt van nee. ‘Die waren al stuk. Van de aanslag is niets meer te zien. Vanochtend heeft de overheid zelfs alle bomen met brandschade vervangen door nieuwe.’ Inderdaad kun je, als je goed kijkt, zien dat vier boompjes v\u00f3\u00f3r het pand een beetje afwijken van de rest.<\/p>\n
Heeft hier werkelijk zo’n grote aanslag plaatsgevonden? Dan zijn de sporen wel heel snel uitgewist. Veel beeldmateriaal van de slachtpartij bestaat er niet. Twee Japanse fotografen die vlak na de gebeurtenis te dicht in de buurt kwamen, werden door agenten in elkaar gemept en opgesloten (waarvoor excuses volgden, dat wel). Buurtbewoners lijken van hogerhand een spreekverbod over ‘het incident’ opgelegd te hebben gekregen.<\/p>\n
‘Ik weet van niets,’ zegt een kamermeisje van het naastgelegen Barony Hotel schichtig. Verder vragen heeft geen zin.<\/p>\n
Drie kinderen<\/p>\n
Ooit was Kasjgar een oase op de zijderoute die China verbond met Centraal-Azi\u00eb en Europa. De stad ligt midden in de woestijn. Net als in de hele provincie Xinjiang zijn de oorspronkelijke bewoners de Oejgoeren, een bevolkingsgroep die zich al eeuwenlang toelegt op de handel en die zich rond het jaar 1000 bekeerde tot de islam.<\/p>\n
In 1950 bestond nog negentig procent van de bevolking van de provincie uit Oejgoeren. Tegenwoordig is dat minder dan de helft. De afgelopen decennia heeft Peking miljoenen Han-Chinezen uit de rest van het land naar de provincie laten verhuizen.<\/p>\n
De situatie van Xinjiang lijkt daardoor sterk op die in het aangrenzende Tibet. China pompt miljarden in de provincie, bouwt snelwegen, spoorwegen, universiteiten en ziekenhuizen. Maar toch weet de overheid niet de hearts and minds van de Oejgoeren te winnen. Velen zien de Chinezen liever gaan dan komen. De groenteboer en de taxichauffeur zijn volgens Peking lid van de verboden Oost-Turkestan Islamitische Beweging, die strijd voor onafhankelijkheid van Xinjiang.<\/p>\n
Om de situatie onder controle te houden, moet Peking haar toevlucht zoeken tot strenge controlemaatregelen, zo merk je al snel in Kasjgar. Of ze nog een kamer heeft, vraag ik aan het meisje achter de balie van het Ruiheng Business Hotel. ‘Niet voor jou,’ antwoordt ze met hulpeloze blik. Als ik haar niet begrijpend aankijk, komt de Chinese bewaker van het hotel op me af. Hij heeft een heldere boodschap: ‘You go!’ Om er helemaal zeker van te zijn dat ik hem begrijp, zwaait hij twee keer met zijn hand voor mijn gezicht onder het uitroepen van een afscheidsgroet. ‘Bye bye! Bye bye!’<\/p>\n
Een vriendelijke voorbijganger legt me even later uit dat de overheid voor buitenlanders in Kasjgar een viertal hotels heeft uitgekozen. ‘You be very very safe there.’ Voor de deur van die hotels staan checkpoints opgesteld, waar alle werknemers zich moeten registreren. Telkens als ze even zijn weggeweest, moeten ze omstandig uitleggen wat ze zojuist hebben gedaan. Alles wordt keurig genoteerd.<\/p>\n
Ondanks jarenlange onrust heeft Xinjiang nooit de internationale aandacht gekregen die Tibet ten deel valt. Terwijl de Tibetanen met de Dalai Lama een vredelievende knuffelmonnik hebben die de aarde over reist en kind aan huis is bij wereldleiders en filmsterren, hebben de Oejgoeren een minder herkenbare pr. De aanslagen van 11 september 2001 hebben het medeleven van westerlingen met het lot van onderdrukte moslims ook niet bepaald goed gedaan.<\/p>\n
Het is voor een buitenstaander moeilijk in te schatten in hoeverre de Oejgoeren worden onderdrukt. Op het eerste gezicht hebben ze hun eigen scholen, hun eigen ziekenhuizen en hun eigen moskee\u00ebn, al moeten de imams een opleiding hebben gehad van de Chinese overheid. Ook mogen Oejgoeren als ‘etnische minderheid’ in China meestal drie kinderen krijgen in plaats van een, zoals de meeste Han-Chinezen.<\/p>\n
Toch zien organisaties van Oejgoeren in het buitenland de verplichte abortus van gelovige moslimvrouwen die voor de vierde of vijfde keer zwanger zijn als een van de ergste uitwassen van de Chinese politiek in ‘hun’ provincie.<\/p>\n
Pekingtijd<\/p>\n
In het centrum van Kasjgar leven de Oejgoeren zoals ze honderden jaren geleden ook deden. Ze verkopen tapijten, sieraden, traditionele kleding, schoenen, hoeden, bont, specerijen, noten en andere etenswaar. Ze zitten voor hun winkels op straat te keuvelen of kaarten, terwijl ze wachten op klandizie. De oude mannen dragen een lange baard en hoed, de jongeren gaan moderner gekleed. De vrouwen flaneren over straat in prachtige, kleurrijke jurken. Soms in boerka, meestal alleen met hoofddoek. En her en der lopen ook Oejgoervrouwen rond zonder hoofdbedekking.<\/p>\n
Het leven van de Oejgoeren is overzichtelijk gerangschikt rondom de Id Kah Moskee, volgens trotse gelovigen de grootste moskee van China. Vijf keer per dag klinkt de oproep tot gebed en verlaten de inwoners huis en winkel om te gaan bidden. Bij de ingang van de moskee hangt een waarschuwing van de Chinese overheid. Het is een misdaad, staat er, om op individuele basis de bedevaart naar Mekka te maken. Moslims dienen gebruik te maken van door de overheid goedgekeurde group tours. ‘Geloof niet in de leugens van de aanbieders van illegale reizen. Georganiseerd gebed is nationaal beleid.’<\/p>\n
Wat het meeste opvalt als je door de stad loopt, is de totale scheiding van bevolkingsgroepen. Chinezen tref je in het oude centrum niet aan. Ze wonen veilig op bewaakte compounds, werken in bewaakte kantoorgebouwen, eten in hun eigen restaurants en spreken hun eigen taal. Ze doen hun inkopen in de enorme, maar foeilelijke Chinese shopping malls ten zuidwesten van de stad, op loopafstand van het Volksplein. Daar doet een reusachtig standbeeld van Mao Zedong dienst als rustplaats voor duiven.<\/p>\n
De Oejgoeren en de Chinezen leven zelfs letterlijk in verschillende tijdzones. Terwijl de Chinezen de door de overheid opgelegde ‘Pekingtijd’ hanteren, houden de Oejgoeren de Centraal-Aziatische tijd aan, die twee uur achterloopt. Hoe laat het is, hangt in Kasjgar dus maar af van wie je het vraagt.<\/p>\n
‘s Middags laat ik me door gids Mustafa meenemen naar een Oejgoer restaurant. Het zit stampvol. ‘Het zijn niet alleen Oejgoeren hoor,’ zegt Mustafa verontwaardigd als ik hem ernaar vraag. ‘Daar zitten Kirgiezen, daar Kazachen en daar een Tadzjiek.’ We bestellen de specialiteit van het huis: noedels met vleessaus en shish kebab, de lamsspiezen die overal in de stad op barbecues liggen te roosteren.<\/p>\n
Terwijl de Oejgoeren hun handeltjes op straat drijven, werken de Chinezen in hotels, winkelcentra en fabrieken die eveneens in handen zijn van Chinezen. Tijdens de lunch in het restaurant vraag ik Mustafa wat hij daarvan vindt. Worden Oejgoeren door de Chinezen buitengesloten? Hij schudt zijn hoofd. Het ligt niet aan discriminatie, zegt hij, maar aan een cultuurverschil. ‘Ik ben zelf Oejgoer, maar ik zeg het toch: ik denk dat de meeste Oejgoeren lui zijn in vergelijking met Chinezen. Ze willen die banen niet, omdat ze dan hard moeten werken. Daar ligt het aan.’<\/p>\n
Eigenlijk is er maar een ding dat de Chinezen en de Oejgoeren in Kasjgar bindt. Wie je ook spreekt, ze klagen allemaal over de extra veiligheidsmaatregelen die de overheid heeft genomen. Overal moeten de tassen open. De grenzen met Kazachstan en Kirgizi\u00eb zitten potdicht. En op alle uitvalswegen van de stad staan roadblocks, waar leger en politie nauwkeurig naam en identiteitsnummer van iedereen noteren en bepalen wie wel en wie niet door mag.<\/p>\n
Zelfs gezellig met zijn allen tanken is er niet meer bij. Bij de oprit naar een benzinestation langs een stoffige weg, moeten alle passagiers uitstappen en netjes blijven wachten in de berm, zo gebaart een agent. De chauffeur moet zich melden bij een beambte achter een houten tafeltje. Pas als zijn identiteitsbewijs is gecontroleerd en in orde bevonden, mag de chauffeur de auto langs het roadblock rijden voor een paar liter brandstof.<\/p>\n
Leuk hoor, die Olympische Spelen, bromt de Chinese chauffeur van de wagen als hij eindelijk terugkomt. ‘Als ze voorbij zijn, wordt het misschien allemaal weer een beetje normaal.’<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
In Kasjgar, stad van de Oejgoeren, staan na een aanslag vlak voor de Spelen overal checkpoints en roadblocks. Chinezen en Oejgoeren leven er gescheiden, maar het is moeilijk te zien in hoeverre de moslimbevolking daadwerkelijk wordt onderdrukt.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[193,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Michiel Hulshof","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/104249"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=104249"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/104249\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Michiel Hulshof","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=104249"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=104249"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=104249"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}