Schrijfster Naima El Bezaz<\/p>\n
Buiten schijnt de zon, binnen blijven de gordijnen dicht. Sinds de depressie iets meer dan een jaar geleden toesloeg, brengt schrijfster Naima El Bezaz haar dagen voornamelijk binnen door in haar huis in een rustige nieuwbouwwijk vlak bij Amsterdam; zelfs haar tuin gaat ze niet in. De laatste tijd brachten alleen afspraken met haar psychiater haar het huis uit.<\/p>\n
El Bezaz, gekleed in een zwarte broek met daaroverheen een zwart oosters hesje, zit opgekruld in de comfortabele rode bank in haar ruime woonkamer. Op de foto achterop De verstotene, haar vorige boek, is ze mooi opgemaakt en heeft ze nog lang blond, golvend haar. Nu draagt ze geen make-up, wel een bril, en is haar haar strak naar achteren gebonden. Ze is kilo’s afgevallen. Nadat er een maagzweer bij haar werd geconstateerd, eet ze aanzienlijk minder; zelfs drinken kost haar moeite.<\/p>\n
Ze formuleert bedachtzaam, soms wordt ze zonder aanwijsbare reden ineens verdrietig. Dan weer is ze bijna fel. Het is voor haar een grote stap midden in haar kluizenaarsbestaan naar buiten te treden. Maar ze wil het graag. Nu ze een boek over de afgelopen periode heeft geschreven, voelt ze zich bijna verplicht erover te vertellen, in de hoop dat anderen, autochtoon en allochtoon, daar wat aan zullen hebben. ‘Depressie is een taboe, zeker bij allochtone vrouwen. Het is een schande, een smet. Als je er niet voor durft uit te komen dat je depressief bent, kun je geen hulp zoeken. Ik vind het belangrijk om dat hardop te zeggen.’<\/p>\n
Wegschieten in fantasie<\/p>\n
De eerste vier jaar van haar leven bracht Naima El Bezaz in Meknes door, een behoorlijk grote stad midden in Marokko. Ze herinnert zich nog dat ze samen met haar moeder op Schiphol landde: ‘De overgang was zo groot. Ik ging van warmte naar kilheid, van rust naar haast, van donkere naar blanke mensen. En wat waren die allemaal lang!’<\/p>\n
Ze kwam als enig kind naar Nederland; later kreeg ze er nog twee zusjes en twee broertjes bij. Als oudste dochter droeg ze veel verantwoordelijkheid. Het was aanpoten in huize El Bezaz. Haar vader, die uit Marokko was vertrokken omdat hij onder het juk van zijn ouders uit wilde, werkte dag en nacht in Nederland. In Marokko had hij literatuur gestudeerd, maar met de kennis die hij had opgedaan, kon hij hier niets beginnen. Ze woonden in Alphen aan den Rijn en omdat Naima goed kon leren, deed ze eerst havo en kon ze daarna makkelijk door naar het vwo. School was geen leuke tijd: ze had weinig vrienden, en naast haar school werkte ze bij een Van der Valk-restaurant. Schrijven beschouwde ze van jongs af aan als een manier om het leven dragelijk te houden. Zo kon ze wegschieten in haar fantasie.<\/p>\n
In 1995, op haar eenentwintigste, debuteerde ze met de roman De weg naar het noorden. Ze vertelt daarin het wrange verhaal van Ghali, een Marokkaanse man die in handen van mensensmokkelaars valt als hij zijn troosteloze bestaan in Marokko probeert te verruilen voor het beloftevolle Europa. Recensenten waren blij met Bezaz, ze was jong en zelf Marokkaanse. Het boek, waarin ze de ontluisterende gevolgen van illegale immigratie beschreef, werd veel gelezen door scholieren, hierin aangemoedigd door leraren die hoopten dat leerlingen na het lezen van De weg naar het noorden maatschappelijk wat wijzer zouden zijn.<\/p>\n
Erotische passage<\/p>\n
Taboes doorbreken lijkt El Bezaz’ tweede natuur. Was haar missie bij dit boek nog overzichtelijk en politiek correct – begrip kweken voor het harde bestaan van de illegale immigrant – bij haar volgende boek, Minnares van de duivel, wilde ze zich uitspreken over seksuele taboes. Het ergerde El Bezaz dat van Marokkaanse vrouwen wordt verwacht dat ze als maagd het huwelijk ingaan. Bovendien vond ze dat vrouwen op seksueel gebied worden achtergesteld.<\/p>\n
Minnares van de duivel verscheen in 2002, in de periode dat de multiculturele discussie steeds verhitter raakte. Ze hekelde in deze verhalenbundel op subtiele wijze de vloek van de maagdencultus en benadrukte dat vrouwen aan seks plezier mogen beleven.<\/p>\n
In een van de verhalen bevredigt de hoofdpersoon zichzelf terwijl ze naast haar man in bed ligt: ‘Voorzichtig drukte ze haar verhitte lichaam tegen hem aan en bewoog haar lichaam tegen het zijne, waardoor het vuur in haar heviger werd. Langzaam spreidde ze haar benen en bracht haar vingers naar beneden, daar waar het vuur woedde.’<\/p>\n
Minnares van de duivel werd een bestseller. Helemaal nadat El Bezaz tijdens het televisieprogramma Kopspijkers een erotische passage eruit had voorgelezen. Maar haar optreden werd haar in Marokkaanse kring niet in dank afgenomen. Sommige lezers waren gechoqueerd, zoals de jongen die haar tijdens een lezing in Tilburg vroeg. ‘Wat is er met je gebeurd, waar is dat lieve meisje van De weg naar het noorden gebleven?’<\/p>\n
‘Tegen Abdelkader Benali en Hafid Bouazza zal zoiets niet snel worden gezegd,’ zegt El Bezaz. ‘Mannen krijgen het minder hard te verduren als hun verhalen seksueel getint zijn.’<\/p>\n
Onbeschofte vlerken<\/p>\n
Vroeger kon El Bezaz behoorlijk fel uit de hoek komen: ze mengde zich in het debat over de positie van de vrouw, de islam, homoseksualiteit. Ze was uitgesproken, origineel en soms hard in haar uitlatingen. Nu, zegt ze, is ze voorzichtiger geworden. Een beetje schuldbewust: ‘Ik heb mensen gekwetst met mijn woorden en dat wil ik niet.’<\/p>\n
Ze herinnert zich een lezing in Heerhugowaard na het verschijnen van Minnares van de duivel. De bijeenkomst werd aanvankelijk afgelast, vanwege de commotie rond haar optreden bij Kopspijkers. Dat hij later toch doorging, was te danken aan de Marokkaanse vrouwen daar, die erop stonden dat El Bezaz kwam spreken.<\/p>\n
‘Het was bomvol, er zaten vrouwen van de eerste, tweede en derde generatie. Op alles wat ik zei, werd heel fel gereageerd. Ik had me uitgesproken tegen het importeren van een bruid of bruidegom uit Marokko. Een van de vrouwen vertelde dat ze getrouwd was met een man die nog in Marokko zat. “Mag ik hem van jou niet hier naartoe halen?” vroeg ze. Is het echte liefde dan, wilde ik weten. “Ja, natuurlijk,” antwoordde ze.<\/p>\n
Achteraf denk ik dat ik me wel wat diplomatieker had kunnen uitdrukken. Ik vind niet dat mensen het recht hebben om te beledigen. Daar was ik vroeger makkelijker in. Je kunt ook hoffelijk zijn tegen elkaar, de wereld is al hard genoeg en onze kinderen hoeven toch geen onbeschofte vlerken te worden die onder de voet gelopen worden door nog onbeschoftere vlerken?’<\/p>\n
Een paar jaar geleden zei El Bezaz nog publiekelijk dat Nederland zich te slap opstelde tegenover allochtonen. Ze zucht: ‘Hoe heb ik dat kunnen doen? Op die manier, zo algemeen, zou ik dat nooit meer zeggen.’<\/p>\n
Natuurlijk, ze heeft nog steeds kritiek. Zo houdt ze vast aan haar standpunt dat allochtone jongeren beter Nederlands zouden moeten spreken: ‘Taal is zo belangrijk voor je toekomst,’ en blijft gekant tegen importbruiden: ‘Die beginnen met zo’n achterstand,’ maar het is haar bedoeling om haar visie voortaan subtieler en empathischer te verwoorden.<\/p>\n
Wat haar hoopvol stemt, is het groeiende aantal jonge Marokkaanse vrouwen die carri\u00e8re maken, die een gezin met een baan combineren, die, kortom, emanciperen. ‘Deze vrouwen zijn zo krachtig, ik ben heel trots op ze. Zij zullen op hun beurt hun kinderen weer inspireren.’<\/p>\n
Het geloof hoeft helemaal geen belemmering te zijn in de emancipatiestrijd, vindt ze: ‘Ik zie de islam als een liefdevolle religie, het zijn de radicalen die er haat uithalen. Ik ben niet zoals Cisca Dresselhuys die vindt dat je alleen ge\u00ebmancipeerd kan zijn als je geen hoofddoek draagt.’<\/p>\n
Internetoproep<\/p>\n
In 2006 publiceerde El Bezaz haar boek De verstotene, een verhaal over de jonge moslima Mina die zich verzet tegen de strenge regels van haar moeder, een Nederlandse die zich tot het moslimgeloof bekeerde en ultra-orthodox wordt. Haar vader neemt een tweede vrouw. Mina raakt vermalen tussen verschillende culturen, vrijt met mannen en vrouwen en wordt zwanger van een joodse man.<\/p>\n
Het is niet alleen een taboedoorbrekend, maar ook een somber boek: de hoofdpersoon is voelbaar eenzaam. De verstotene werd door Nederlandse recensenten goed ontvangen, maar de Marokkaanse wereld was woedend.<\/p>\n
El Bezaz was ervan uitgegaan dat ze die tegenstand uit eigen kring wel zou kunnen hanteren. In eerste instantie ging al het tumult zelfs een beetje langs haar heen, maar toen de boosheid overging in bedreigingen, raakte ze totaal van slag. Ze was al wat labiel, zeker. Maar hoe pantser je je tegen directe dreiging?<\/p>\n
Op de site marokko.nl werd de tekst geplaatst: ‘Ik roep alle diehards op, wie die bitch tegenkomt, bespuug haar, stenig haar, laten we haar wegjagen uit NL, omdat ze ons Marokkanen belachelijk maakt.’ De oproep bleef dagenlang staan, ondanks het verzoek aan marokko.nl om de tekst te verwijderen. Toen dezelfde boodschap ook nog op allerlei andere sites verscheen, werd ze doodsbang.<\/p>\n
De politie nam de zaak zeer serieus, vertelt ze zachtjes: ‘Ze waren goed voor me.’ Uiteindelijk vonden ze degene die de internetoproep plaatste, een student uit Den Haag, hij werd gepakt en is in februari 2007 veroordeeld. Maar juist omdat hij had opgeroepen om haar iets aan te doen, bleef ze zich onveilig voelen. En er kwamen nieuwe dreigementen. Op straat werd ze uitgescholden.<\/p>\n
‘Vlak bij mijn huis riepen jongens vanuit een auto: h\u00e9 El Bezaz, we weten jou en je gezin te vinden, we maken jullie af als je niet oppast. Toen brak ik. Dat mijn man en mijn kind niet veilig waren, was onverteerbaar voor me.’<\/p>\n
Om veiligheidsredenen werd haar aangeraden zich terug te trekken uit het openbare leven, er waren aanwijzingen dat ze gevaar liep. El Bezaz wil daar nog steeds zo min mogelijk over kwijt, bang als ze is dat haar dierbaren alsnog wat zal overkomen. ‘Ik voel me schuldig dat het mijn gezin heeft geraakt,’ zegt ze.<\/p>\n
Vriendelijkheid als zwakte<\/p>\n
E\u00e9n keer kwam haar naam nog in het nieuws, omdat ze in Marokko nu juist w\u00e9l een keer haar stem in de openbaarheid liet horen.<\/p>\n
Ze kwam er eigenlijk nooit meer. Toen ze nog bij haar ouders woonde, reisde ze in de zomer nog wel eens met hen naar Marokko: ‘Drie dagen en nachten zonder airco in een busje,’ maar sinds ze op zichzelf woont, kiest ze andere bestemmingen. De mentaliteit in haar geboorteland ligt haar niet zo: ‘Vriendelijkheid wordt als zwakte gezien, de succesvollen gedragen zich daarom vaak kil en zakelijk.’<\/p>\n
Maar toen ze in mei 2007 werd uitgenodigd om met Tweede Kamerlid van de PvdA Khadija Arib mee te gaan naar Rabat om een bijeenkomst van de onafhankelijke adviesraad voor mensenrechten (CCDH) bij te wonen, zei ze ja.<\/p>\n
‘Ik koester die dagen, terwijl ik al behoorlijk down was. Ik droomde niet weg, wat ik vaak doe als ik me niet goed voel. Ik w\u00e1s er echt. Khadija liet me de mooie dingen van Rabat zien, we gingen samen naar de kapper, zaten op terrasjes, ik heb genoten.’<\/p>\n
Maar de commissie waar ze, in het Arabisch, voor moest spreken, was niet onomstreden. Critici beweerden dat het misplaatst was dat de Marokkaanse overheid, via de CCDH, zoveel invloed wilde uitoefenen op Marokkanen in Europa, en dat Marokko via de CCDH rijkere Marokkanen uit Europa aan zich wilde binden.<\/p>\n
Schrijver Hassan Bahara, die ook door Arib was uitgenodigd, liet zich achteraf nogal negatief uit over die reis. Tot verontwaardiging van El Bezaz: ‘Daar deed Hassan zijn mond bijna niet open, maar naderhand trok hij de aandacht door nare dingen in allerlei kranten te zeggen. Waarom moest hij Khadija op die manier bezeren? Waarom zo’n dolkstoot? Hij had zijn bezwaren toch ook tegen Khadija persoonlijk kunnen zeggen?’<\/p>\n
Huis aan kant<\/p>\n
Naima El Bezaz raakte na het verschijnen van De verstotene steeds bedroefder en gedeprimeerder. Niet alleen door de bedreigingen. De dood van een goede vriendin die veel voor haar had betekend, speelde ook een belangrijke rol. Haar slopende ziekte maakte ze van dichtbij mee: ‘Ik wist dat het erg was toen ze was gestorven, maar gek genoeg voelde ik niets. Zelfs tijdens de crematie had ik geen enkele emotie. Mijn huisarts zei later dat die vervlakking van je gevoel op een burnout duidde, hij stuurde me daarom naar een psychiater.’<\/p>\n
De burnout ging over in een zware depressie in de maanden na haar tripje naar Marokko met Khadija Arib. Had ze eerst al haar media-optredens en lezingen om haar boek te promoten moeten afzeggen vanwege de bedreigingen, nu bleef ze uit de publiciteit vanwege die depressie.<\/p>\n
‘Ik bracht het niet meer op om onder de mensen te komen. Ik wilde rust, ik beantwoordde de telefoon niet meer. Op sms’jes reageerde ik niet. Of het boek wel of niet werd verkocht, kon me eigenlijk niet schelen. Ik deed de gordijnen dicht en ik sloot me thuis op.’<\/p>\n
Ze maakte zich wel zorgen, ze had wel vaker perioden van neerslachtigheid gehad, die horen zelfs een beetje bij haar. Maar zo down was ze nog nooit geweest. ‘Ik begreep nog steeds niet goed wat er met me aan de hand was. Ik zat maar bij mijn psychiater op de bank. Het enige dat ik kon zeggen, was dat ik dood wilde.’<\/p>\n
Ze kreeg antidepressiva voorgeschreven, en moest er eerst een aantal uitproberen tot ze de goeie te pakken had. Haar psychiater toonde eindeloos geduld met haar, El Bezaz is haar daar dankbaar voor, zegt ze een paar keer tijdens ons gesprek. ‘Ik deel met mijn psychiater de wens om het taboe op depressie op te heffen. Zeker in mijn cultuur.’<\/p>\n
Haar ouders lijken niet te willen weten wat er met hun dochter aan de hand is. Ze schermen zich voor de werkelijkheid af, denkt El Bezaz. ‘Een tijd geleden was ik bij mijn moeder, ik zat in de keuken op een stoel. Ik begon te huilen en kon niet meer stoppen. Mijn moeder vroeg wat er aan de hand was. “Ik ben depressief,” zei ik.<\/p>\n
“Wat is dat?” vroeg ze.<\/p>\n
“Dat ik verdrietig ben,” antwoordde ik.<\/p>\n
Haar reactie was: “Kop op, wees een sterke, goede vrouw. Zorg dat je huis aan kant is.” Ze begreep het niet, wat moest ze hiermee aan? We hebben het er nooit meer over gehad.’<\/p>\n
Eerlijk boek<\/p>\n
Toen de depressie volledig beslag van haar had genomen, vond ze, aangemoedigd door haar psychiater, toch de kracht om te schrijven.<\/p>\n
‘Ze zei: “Hou een dagboek bij,” maar dat kan ik niet. Ik moet alles wat ik schrijf verzinnen. De hoofdpersoon Layla werd een deel van me. Het boek gaat over vriendschap en verlies en over liefde en veiligheid.’<\/p>\n
De roman Het gelukssyndroom vertelt het aangrijpende verhaal van de Marokkaanse Layla die haar zieke vriendin mee naar Marokko neemt, in de hoop dat ze daar van kanker zal genezen. Layla krijgt het steeds moeilijker met zichzelf en glijdt langzaam in een depressie.<\/p>\n
Bezaz: ‘In mijn diepste verdriet heb ik mijn beste boek geschreven. Elke letter is gedoopt in de inkt van mijn ziel. Dat klinkt kitscherig, maar zo ervaar ik het wel.’<\/p>\n
Dankzij haar instorting, zegt ze, heeft ze Het gelukssyndroom kunnen schrijven: ‘Ik heb nog nooit zo’n eerlijk boek geschreven. Ik voelde me tijdens het schrijven bijna verlicht, dat gaf een tevreden gevoel. Ik werkte vooral ‘s avonds en ‘s nachts. Dan ging ik heerlijk slapen, alleen voelde ik me de volgende ochtend weer beroerd. Tot ik weer aan het schrijven was. Toen het boek af was, heb ik vreselijk gehuild.’<\/p>\n
Met haar nieuwe boek Het gelukssyndroom wil Naima El Bezaz dus een nieuwe kwestie aankaarten: depressie onder vrouwen en vooral in allochtone kring. Zelf, beseft ze, heeft ze sinds haar jeugd last van stemmingswisselingen. Toen ze een jaar of zeven was, nam ze een keer te veel paracetamol, een gebeurtenis die ze in Het gelukssyndroom heeft beschreven.<\/p>\n
Soms, zegt ze bijna achteloos, is ze jaloers op mensen die jong sterven: ‘Dan denk ik: was ik dat maar. Meteen na die gedachte voel ik me schuldig, want eigenlijk wil ik niet dood.’ Waar is ze dan jaloers op? ‘Gewoon, op het niet meer zijn. Ik wil niet dood, maar soms wil ik er even niet meer zijn. Ik vind het leven heel zwaar, het drukt op me, ik heb me nooit licht gevoeld.’<\/p>\n
Sombere uitspraken<\/p>\n
Door al haar boeken sijpelt een licht gevoel van wanhoop heen. Ze schrijft het makkelijkst als ze zich ongelukkig voelt, zegt ze. Dan kan ze wegdromen, fantaseren, buiten zichzelf stappen. Tevredenheid is bij haar geen bron van inspiratie. Zelfonderzoek wel.<\/p>\n
Zonder een spoor van zelfmedelijden vertelt ze: ‘Ik heb geen gelukkige jeugd gehad, ik had veel verdriet en voelde me vaak onveilig. Ik verwijt mijn ouders niets, zij hadden het zelf ook zwaar. Ik dacht altijd: als ik later groot ben en ik alles op mijn manier kan doen, dan ben ik gelukkig. Inmiddels ben ik getrouwd met een fantastische man, heb twee prachtige kinderen, maar echt gelukkig ben ik niet. Daarom ga ik naar de psychiater en werk ik aan mezelf. Ik ben bereid heel diep te gaan, ik wil onderzoeken wat echt belangrijk in het leven is. Dat ik dat nu doe, is een zegen. Vroeger was ik vooral uit op succes, ik wilde scoren, indruk maken, zodat mijn moeder trots op me zou zijn.’<\/p>\n
De depressie maakt haar ook eenzaam. ‘Ik ben dankbaar dat mijn man en kinderen in mijn leven zijn, maar heb het gevoel dat ik ze niet waard ben.’<\/p>\n
Ze verontschuldigt zich meermalen voor dit soort sombere uitspraken: ‘Het spijt me dat ik soms negatief ben, maar in een depressie ga je een beetje dood, je raakt jezelf kwijt. En omdat zoveel mensen aan hetzelfde lijden, hoop ik dat ik ze kan stimuleren te erkennen dat ze ziek zijn. Ze moeten niet te hard voor zichzelf zijn, maar hulp zoeken. Wist je dat meisjes uit minderheidsgroepen vaker zelfmoord plegen dan anderen? Ik vind dat alarmerend. Ik ben ervan overtuigd dat de jongens die op straat rotzooi trappen thuis vaak een depressieve moeder hebben. Ik keur hun gedrag niet goed, maar bij de jongens zit ook verdriet en woede omdat hun moeders het erbij laten zitten.’<\/p>\n
Verbijsterde buren<\/p>\n
Haar oudste dochter Sarah, nu bijna vier, is vandaag bij haar oma. Als ze belt, begint El Bezaz te stralen. Omdat het meisje doorhad dat haar moeder ongelukkig was, heeft ze haar, op aanraden van de psychiater, verteld wat er aan de hand was. ‘Ik zie aan haar dat ze het erg vindt.’ Haar kinderen en man waren en zijn belangrijke redenen voor haar om beter te willen worden.<\/p>\n
‘Ik dacht vroeger dat je het gemaakt had als je materieel succesvol was. Inmiddels besef ik dat dat betrekkelijk is. Ik herinner me hoe jaloers ik was als klasgenoten van me een jaar naar high school in Amerika gingen. Dat wilde ik ook dolgraag, maar zo’n reis kostte tienduizend gulden. Ik hoop dat ik mijn kinderen hun droom kan laten verwezenlijken.’<\/p>\n
Dan haalt ze haar schouders op, alsof ze de Amerikareis wil relativeren. ‘Mijn kinderen hebben meer aan een moeder die een beetje gelukkig is.’<\/p>\n
Tijdens haar donkerste dagen ontdekte dat ze zwanger was. De paniek sloeg toe. Hoe, vroeg ze zich af, zou zij in haar toestand in godsnaam een gezond kind ter wereld kunnen brengen?<\/p>\n
‘Ik kan nog steeds met verbazing naar haar kijken,’ zegt ze terwijl dochter Sophia, nu drie maanden oud, rustig op schoot ligt. Op de schouw in de zitkamer staan talloze felicitatiekaartjes, met daartussen ook een bescheiden gelukwens van Ernst Hirsch Ballin, een trouwe fan van El Bezaz. Ze kwamen elkaar twee keer tegen in het lezingencircuit. ‘Zo’n lieve man,’ zegt ze over de minister van Justitie. ‘Echt iemand waar ik me veilig bij voel.’<\/p>\n
Omdat ze zich ook tijdens de zwangerschap in huis had opgesloten, waren de buren verbijsterd toen er op een dag een baby was. Ze geloofden hun ogen niet.<\/p>\n
Toen ze langskwamen om te feliciteren, besloot El Bezaz te vertellen wat er aan de hand was: ‘Ik legde hun uit dat ik heel depressief was, dat ze me daarom zo lang niet buiten hadden gezien. Omdat ik daar nogal makkelijk over sprak, vertelden sommigen dat zij ook antidepressiva slikten. Ik vond het waardevol dat ze me dat toevertrouwden. En zo moet het ook. Waarom zou je je depressie verborgen houden? Hartpati\u00ebnten doen toch ook niet alsof er niets met ze aan de hand is?’<\/p>\n
Niet eng<\/p>\n
Naima El Bezaz praat, ondanks haar kwetsbare constitutie, met vuur over haar missie. ‘Ik wil dat mensen depressie gewoon gaan vinden, het is niet eng. Het is een zeer ernstige ziekte waar je alleen wat aan kan doen als je er voor uitkomt. Weg met de schaamte!’<\/p>\n
De komende tijd wil ze haar boodschap in het land gaan verkondigen. Zo goed en zo kwaad als dat gaat, want ondanks haar vechtlust ligt de wanhoop voortdurend op de loer.<\/p>\n
Dat ze weer levenslustig is, blijkt uit haar teruggekeerde strijdbaarheid: ‘Door die bedreigingen is me veel afgepakt, financieel gezien was het natuurlijk een aderlating toen ik alles moest afzeggen. Nu dit boek af is, wil ik ermee naar buiten treden. Ik ben van plan weer lezingen gaan geven, het maakte me altijd gelukkig om na de eenzaamheid van het schrijven met mijn lezers te kunnen praten.’<\/p>\n
Wat en hoeveel ze rond de publicatie van boek zal aankunnen, moet de tijd leren. Maar \u00e9\u00e9n ding staat voor Naima El Bezaz vast: ‘Ik wil mijn leven terug.’<\/p>\n
In Vrij Nederland 6 september 2008:<\/p>\n
Herstel
Op de cover, in de inhoudsopgave en in het interview met haar (VN 35) is Naima El Bezaz per abuis enkele malen Naema El Bezaz genoemd. Onze excuses.<\/p>\n
Naima El Bezaz, \u2018Het gelukssyndroom\u2019, Contact, 256 pagina\u2019s, \u20ac 17,95<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Haar boeken werden haar in Marokkaanse kring niet altijd in dank afgenomen: Naima El Bezaz werd bedreigd en kreeg een depressie. Daar middenin schreef ze een nieuwe roman \u2013 over een Marokkaanse vrouw met een depressie. \u2018In mijn diepste verdriet heb ik mijn beste boek geschreven.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[1267],"acf":[],"author_name":"Margalith Kleijwegt","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/103855"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=103855"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/103855\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Margalith Kleijwegt","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=103855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=103855"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=103855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}