Interview Onderzoeksjournalist Ron Suskind<\/p>\n
Het begrip ‘onderzoeksjournalistiek’ duikt nogal eens op als verzamelnaam voor proza met zo’n hoge urgentiegraad dat de auteur struikelt over al zijn bevindingen. En dat komt de leesbaarheid zelden ten goede. De Amerikaanse onderzoeksjournalist Ron Suskind pakt het anders aan. Hij dist de keiharde waarheden in zijn bestsellers over de Amerikaanse samenleving en politiek op in een kalme, verhalende traditie die meer met de romankunst gemeen heeft. Minpuntje daarvan kan wel zijn dat de na\u00efeve lezer ertoe neigt om de ontstellende passages als fictie in plaats van als feiten te interpreteren.<\/p>\n
‘Mijn werkwijze berust sinds tien jaar op het proc\u00e9d\u00e9 van over reporting,’ legt Suskind uit. ‘Daar ben ik mee begonnen toen ik nog voor de Wall Street Journal werkte. Ik kies ervoor om niet alleen te beschrijven wat iemand zegt en doet, maar ik verdiep me ook in de vraag waarom hij of zij zo handelt. Dat is niet de makkelijkste weg. Ik breng uren, soms dagen achtereen door met de mensen die in mijn boeken figureren. Het liefst spreek ik ze opnieuw nadat een paar weken of maanden zijn verstreken, zodat ik hoogte krijg van het patroon dat aan hun manier van denken ten grondslag ligt.’<\/p>\n
Volgens deze werkwijze beschreef hij in zijn eerste boek A Hope in the Unseen de subcultuur van een groepje religieuze studenten in Washington. Hetzelfde stramien volgde hij bij de drie boeken die hij de afgelopen vijf jaar over de regering-Bush schreef. In het eerste, The Price of Loyalty uit 2004, toonde hij aan dat de regering al in januari 2001, negen maanden v\u00f3\u00f3r de aanslagen van 11 september, een invasie in Irak en de eliminatie van Saddam plande. (‘Alleen bij dit boek baseerde ik me behalve op een grote hoeveelheid gesprekken ook op negentienduizend documenten, waarvan ik een deel op mijn website heb gezet,’ zegt hij.) In The One Percent Doctrine uit 2006 concludeerde hij dat de stelregel van vice-president Cheney – ‘als er een kans van \u00e9\u00e9n procent is dat massavernietigingswapens in handen van terroristen kunnen komen, moeten we die kans zien als de realiteit’ – een vrijbrief was om de regering te ontslaan van bewijsplicht en redelijke verdenking alvorens tot actie over te gaan. Sinds 5 augustus ligt The Way of the World, A Story of Truth and Hope in an Age of Extremism in de boekhandel. Met wederom zware aantijgingen tegen de regering-Bush.<\/p>\n
Gelijk ten koste van alles<\/p>\n
Nee, die zware aantijgingen waarmee Ron Suskind The Way of the World lardeert, kan hij niet met schriftelijke bewijzen staven. Hij tekende de beweringen op uit de monden van ruim honderd ooggetuigen. Hij checkte en checkte indien nodig hun relaas nog een keer, zich er steeds van vergewissend dat zijn bronnen niet zouden terugkrabbelen nadat hun woorden in druk waren verschenen. ‘Natuurlijk moeten er ambtelijke stukken bestaan over zaken die ik beschrijf, maar dat soort informatie ligt de komende veertig jaar opgeborgen in een kluis,’ verzucht Suskind. Hij vindt die geheimhouding maar onzin: ‘Waarom moeten we tientallen jaren wachten voordat we kunnen lezen welke overwegingen de doorslag gaven bij grote beslissingen, zoals wat de ware reden was om een oorlog in Irak te beginnen? Ik zie daar de logica niet van in. Het is slecht voor de democratie als de regering essenti\u00eble informatie over belangrijke zaken onder het tapijt schoffelt.’<\/p>\n
In een reeks van twaalf met een scherp oog voor details genoteerde portretten van Amerikaanse burgers analyseert Suskind de ‘waarheid en hoop in een tijdperk van extremisme’ in diverse geledingen van de samenleving. Ongekend spannend wordt zijn expos\u00e9 vanaf pagina 370, als het verhaal begint waar het boek zijn spectaculaire nieuwswaarde aan ontleent. Onthulde hij in The Price of Loyalty in 2004 dat Bush’ plannen om Irak binnen te vallen al dateerden van v\u00f3\u00f3r 9\/11, in The Way of the World blijkt dat de president zich van bedenkelijke middelen bediende om ten koste van alles zijn gelijk binnen te halen. Uit het boek komt George W. Bush naar voren als iemand die slechter in elkaar zit dan de meest argwanende critici van het regime vermoedden.<\/p>\n
Vijf miljoen voor informatie<\/p>\n
Sleutelfiguur in dit internationale drama is een zekere Tahir Jalil Habbush al-Tikriti, die in 1999 tot directeur van de Iraakse inlichtingendienst Mukhabarat werd bevorderd. In 2002 had Habbush in het geheim ontmoetingen met de als ‘briljant’ omschreven Michael Shipster, een in Bagdad gestationeerde ambtenaar in de buitendienst van de Britse geheime dienst MI6. Geleidelijk kregen de vrijblijvende gesprekken tussen de twee mannen het karakter van een buitenparlementair bilateraaltje.<\/p>\n
In januari 2003 vroeg Habbush of Shipster een vrijgeleide naar het buitenland voor hem en zijn familie kon regelen als de Amerikanen Irak zouden binnenvallen. Shipster antwoordde dat ‘als’ niet meer aan de orde was, gezien de staat van paraatheid van het Amerikaanse leger. Die oorlog zou er hoe dan ook komen. ‘In dat geval zullen de troepen geen massavernietigingswapens vinden. Zulke wapens heeft Irak niet,’ verzekerde Habbush, die dat uit hoofde van zijn functie kon weten. Dat Irak nogal schimmig over de aanwezigheid van massavernietigingswapens deed, kwam doordat andere landen in de regio w\u00e9l over dergelijk wapentuig beschikten. Volgens Habbush lag Saddam Hoessein vooral wakker van de atoomdreiging die van Iran uitging. Dat de VS op de korte termijn veel gevaarlijker waren, ging er bij de president niet in. Hij kon zich domweg niet voorstellen dat de Amerikanen zo onverstandig zouden zijn om aan Irak de oorlog te verklaren.<\/p>\n
De MI6 hield het hoofdkwartier van zusterorganisatie CIA nauwgezet op de hoogte van alle geheimen die via informant Habbush doorsijpelden, maar het Witte Huis was in maar \u00e9\u00e9n facet ge\u00efnteresseerd. De massavernietigingswapens in Irak, hoe zat het daarmee? Toen CIA-directeur George Tenet in februari 2003 bij de president langsging om een Brits inlichtingenrapport over het Iraakse defensieapparaat te overhandigen (inhoud: in 1991 liet Saddam het arsenaal nucleaire en chemische wapens vernietigen; in 1996 volgde de ontmanteling van de biologische wapenfabriek Al Hakan) zou Condeleezza Rice zich woedend hebben laten ontvallen: ‘What the hell are we supposed to do with this?’ De CIA liet MI6 weten niet langer ge\u00efnteresseerd te zijn als dubbelspion als Habbush geen kans zag om details over Iraakse massavernietigingswapens op te hoesten.<\/p>\n
Een dag voordat Amerikaanse bommenwerpers op 19 maart 2003 hun vracht boven Bagdad afwierpen, vluchtte Habbush met behulp van de CIA naar de Jordanese hoofdstad Amman. Vanwege zijn encyclopedische kennis van het land was hij bij nader inzien zo waardevol dat de CIA hem eenmalig een bedrag van vijf miljoen dollar uitkeerde voor ‘alle informatie die hij had geleverd in het verleden en zou gaan leveren in de toekomst’. In september 2003 was de regering in een allengs neteliger positie verstrikt geraakt als gevolg van groeiende twijfel over het nut om in Irak ten strijde te trekken.<\/p>\n
Nepverklaring<\/p>\n
Hoe desperaat het team van Bush was, blijkt uit een valse verklaring die werd opgesteld op het cr\u00e8mekleurige briefpapier van het Witte Huis. De wanhopige poging om weer wat geloofwaardigheid terug te winnen, bestond uit de fabricage van een potsierlijke leugen. De CIA kreeg opdracht om de klus tot een goed einde te brengen, om te beginnen door een in 2003 geschreven, maar op 1 juli 2001 geantedateerde brief bij de ondergedoken Habbush af te leveren. Deze werd geacht in ruil voor de ontvangen miljoenen de door een functionaris van het Witte Huis geformuleerde tekst in zijn eigen handschrift en op briefpapier van de Iraakse geheime dienst over te schrijven.<\/p>\n
De fakebrief was bedoeld als het ultieme bewijs voor het schurkachtige gehalte van de staat Irak en het regime van Saddam. In het zogenaamde briefje van Habbush aan Saddam bleef geen actueel hangijzer ongenoemd: Mohammed Atta, de leider van de aanslagen van 11 september, zou volgens deze brief in Irak voor zijn missie zijn opgeleid; vanuit Niger zou verrijkt uranium naar Irak zijn getransporteerd; en Al-Qaida zou banden met Irak onderhouden. De CIA waarschuwde nog dat Habbush door deze onzin van zijn krabbel te voorzien zijn leven op het spel zou zetten; spionnen hebben er sowieso een hekel aan om in de vorm van memo’s een spoor achter te laten. Zoals te verwachten was, weigerde Habbush dus de nepverklaring uit Washington te ondertekenen, waarop die uiteindelijk door een anonieme meesterhand in het Arabisch vertaald werd en met de naam van Habbush gesigneerd. De Sunday Telegraph uit Londen had 14 december 2003 de wereldprimeur: de voorpagina stond in het teken van het briefje dat de chef van de Iraakse inlichtingendienst twee\u00ebnhalf jaar eerder aan Saddam zou hebben gestuurd. Alle Amerikaanse media namen het grote nieuws direct klakkeloos over, vrijwel zonder vraagtekens te plaatsen bij de authenticiteit van de brief.<\/p>\n
Raar plan, slecht idee<\/p>\n
Op dinsdagochtend 5 augustus werd The Way of the World in een oplage van een half miljoen afgeleverd bij Amerikaanse boekhandels. De avond tevoren had een koerier het boek bezorgd bij mensen die er prominent in figureren. Toen de pers polste hoe politiek Washington tegen de onthullingen van Suskind aankeek, hadden het Witte Huis, de CIA en het Pentagon hun reactie klaar: ‘Onzin’, ‘Verzinsels’, ‘Leugens die in elkaar zijn geflanst met de bedoeling om zoveel mogelijk boeken te verkopen’.<\/p>\n
Ron Suskind had niet anders verwacht. Maar hij was verbaasd over de opstelling van de voormalige CIA-topfunctionaris Rob Richer, het ex-hoofd van de Near East Division van de inlichtingendienst met wie hij zo’n prima relatie meende te hebben. Op maandagavond 4 augustus liet Richer nog weten dat het boek wat hem betreft recht deed aan de werkelijkheid. Na een nachtje slapen bleek hij van gedachten veranderd. Op dinsdag 5 augustus gaf Richer in een persverklaring te kennen: ‘Ik heb nooit de opdracht ontvangen van George Tenet of een andere leidinggevende om een document van Habbush te fabriceren.’<\/p>\n
Ron Suskind ontplofte bijna van woede toen hij dat communiqu\u00e9 las. ‘Iedereen mag van mening met mij verschillen, maar mij van leugens betichten, beschouw ik als een ernstige aanval op mijn integriteit,’ zegt hij. ‘Ik was z\u00f3 kwaad op Richter dat ik besloot mijn toevlucht te nemen tot een tegenactie, een idee waar ik nooit eerder op was gekomen in de vijfentwintig jaar dat ik journalist ben. Ik heb de uitgetikte tekst van het interview met Richer op mijn website gezet. Iedereen kan zich ervan overtuigen dat ik hem correct heb geciteerd in mijn boek. Ik schrijf geen onzin.’<\/p>\n
De vraag ligt voor de hand: wat bezielde Ron Richer (tegenwoordig vice-president van het omstreden beveiligingsbedrijf Blackwater) om een journalist over de fake-brief te vertellen als dat verhaal niet waar is? ‘Met mij gezellig een gesprek voeren is iets anders dan je woorden achteraf teruglezen in een boek,’ weet Suskind. ‘Ik wijs mijn bronnen er altijd op dat hun relaas later meer impact kan krijgen dan zij vermoeden. De meesten kunnen zich maar moeilijk voorstellen wat met hen gebeurt als naar aanleiding van hun uitspraken heisa ontstaat. Ze worden opgebeld, opeens zijn mensen razend op ze, de publiciteit jaagt de paniek verder aan. De ervaring leert dat zelfs het meest dappere individu met veel ervaring in een dergelijke situatie last kan krijgen van slappe knie\u00ebn. Ik denk dat Richer en zijn sympathisanten stomverbaasd waren dat ik de ruwe tekst van het interview op internet zette. Ze hadden niet verwacht dat ik zoiets zou doen.’<\/p>\n
Suskinds bronnen binnen de CIA fluisterden hem in dat zijn bestseller in het spionnenmilieu de nodige commotie heeft veroorzaakt. ‘Torenhoog’ zou de frustratie binnen de inlichtingendienst zijn opgelopen over het feit dat gedegen analyses die niet stroken met de politieke koers van het Witte Huis stelselmatig in de prullenbak belanden. De CIA heeft de taak om de regering over kwesties betreffende de nationale veiligheid te adviseren. Onbegrijpelijk dat CIA-directeur Tenet zonder morren de opdracht van het Witte Huis uitvoerde om een ongeloofwaardige nepverklaring van Habbush in elkaar te flansen.<\/p>\n
Suskind: ‘Daar worden binnen de organisatie inderdaad de nodige grappen over gemaakt, maar hier wreekt zich dat Tenet nooit veldwerk voor de CIA heeft verricht. Hij is geen inlichtingenman, maar was ambtenaar bij de Senaat. De CIA kent twee typen medewerkers: degenen met ervaring in het uitvoeren van geheime operaties en de meer bureaucratisch ingestelde employ\u00e9s die zelden achter hun bureau vandaan komen. Zoals een ingewijde in mijn boek zegt: als George Tenet wist hoe de CIA in de praktijk te werk gaat, zou de natie een beschamend incident bespaard zijn gebleven. Een doorgewinterde CIA-man had zijn bazen in het Witte Huis uitgelachen als ze met zo’n raar plan kwamen. Die had gezegd: je denkt toch niet dat Habbush uit zichzelf zo’n brief aan Saddam zou schrijven, waarom zou hij dan aan zo’n vervalsing meewerken? Slecht idee, doen we niet! Maar Tenet gaf zijn superieuren geen tegengas, hij voerde onderdanig uit wat hem werd opgedragen.’<\/p>\n
Portret in kaartspel<\/p>\n
Ondanks de vijf miljoen dollar waarmee de Amerikanen Tahir Jalil Habbush al-Tikriti voor zijn co\u00f6peratieve opstelling beloonden en de hulp die hij van de CIA kreeg toen hij zich met een nieuwe identiteit in (vermoedelijk) Jordani\u00eb vestigde, is hij officieel nog steeds een voortvluchtige ‘Iraakse oorlogsmisdadiger’. Zijn portret zit in het kaartspel dat Amerikaanse soldaten in Irak spelenderwijs vertrouwd moest maken met de tronies van the most wanted. Erg grappig is ook dat de Iraakse regering nog steeds een miljoen dollar uitlooft voor de gouden tip die tot de aanhouding van Habbush leidt.<\/p>\n
‘Tegen de tijd dat de onderste steen boven komt, zal George W. Bush geen president meer zijn,’ vermoedt Suskind. ‘Naar aanleiding van mijn boek kondigen het House Judiciary Committee en het Senate Select Committee on Intelligence een onderzoek aan. Het ziet ernaar uit dat Rob Richer en anderen die ik interviewde als getuige worden opgeroepen. Ze zijn dan verplicht om onder ede naar waarheid te antwoorden op alle vragen. Dat belooft interessant te worden.’<\/p>\n
Pas in de lente van dit jaar, toen het manuscript van The Way of the World vrijwel voltooid was, slaagde Suskind erin de ongelooflijke geschiedenis rond de vervalste brief te reconstrueren. Dat de rest van zijn boek nu wat bleek bij deze primeur afsteekt, lijkt hem een tijdelijk effect: ‘Als de opwinding is wegge\u00ebbd, blijft uiteindelijk een boek over dat beschrijft hoe Amerika zijn morele autoriteit verloor. De afgelopen jaren werd het openbare leven beheerst door angst, maar het vertrouwen in normen en waarden is aan het herstellen. In die zin is dit een hoopvol boek. Een van de personages is Ibrahim, een plattelandsjongen uit Afghanistan die in het kader van een uitwisselingsprogramma een jaar op een highschool in Pennsylvania zit. Hij krijgt iets moois met een klasgenote, maar is helemaal van de kaart als hij hoort dat dit meisje op haar vijftiende moeder werd van een kind dat bij familie opgroeit. “In Afghanistan zouden we haar vermoorden,” zegt Ibrahim. Dan wordt hem de essenti\u00eble vraag gesteld die het morele waardensysteem in dit land kenmerkt: “Maar wat denk jij?”. De mening van mensen wordt hier erg belangrijk gevonden. Als ik iets wil aantonen met mijn boek, dan is het dat de Amerikaanse waarden, mits we erop vertrouwen, heel menselijke waarden zijn.’<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
De Amerikaanse onderzoeksjournalist Ron Suskind schreef voor de derde keer een boek vol zware aantijgingen tegen de Amerikaanse regering. \u2018Het is slecht voor de democratie als de regering essenti\u00eble informatie onder het tapijt schoffelt.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[193,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Rudie Kagie","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/103739"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=103739"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/103739\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Rudie Kagie","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=103739"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=103739"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=103739"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}