De stand in uitgeversland<\/p>\n
De wet op de vaste boekenprijs bestaat vier jaar en dat betekent dat hij nu ge\u00ebvalueerd zal worden. De boekenvakkers lieten onlangs bij een enqu\u00eate van Boekblad massaal weten dat zij de evaluatie liefst in alle stilte willen laten plaatsvinden. Om geen onrust te zaaien. Bij de invoering van de wet in 2005 kwamen namelijk de nodige onderbuikgevoelens los. De grote tegenstander van de wet was de Consumentenbond. Die vond dat zo boeken onnodig duur bleven, vooral voor Jan met de Pet. Daar stond tegenover dat de vaste boekenprijs de kleine en goed gesorteerde kwaliteitsboekwinkels in stand zou kunnen houden en uitgevers zou stimuleren ook minder populaire titels uit te brengen. Een neveneffect was dat het exclusieve handelsverkeer werd afgeschaft. Sinds 1 januari 2005 is het iedereen toegestaan een winkel of uitgeverij te beginnen.<\/p>\n
Wat is er van de voorspellingen uitgekomen? Wie nu een winkel binnenloopt, ziet geen dure boeken maar koopjes: een cassette met acht meesterwerken uit de Russische literatuur voor \u20ac 24,98, Robert Ankers Hajar en Daan voor \u20ac 5,95. De omzet in algemene boeken, verkocht via de boekhandel, is in 2007 dan ook met 5 procent gegroeid ten opzichte van 2006. 13.000 Nieuwe publieksuitgaven kwamen beschikbaar; 18.000 met de school- en de wetenschappelijke boeken erbij. We kopen meer, maar wel meer van hetzelfde: 35 procent van de omzet wordt behaald met 500 titels. Ongeveer 12.500 titels halen jaarlijks de top 60 niet. Uitgevers zijn daarom aan het minderen, ook op advies van de boekhandel die al die boeken niet meer kan verstouwen. Toen in 1965 het ISBN-nummer werd ge\u00efntroduceerd, kon niemand vermoeden dat het twaalfcijferige getal zo snel uitgeput zou raken: een miljard boektitels kon wereldwijd genummerd worden – dat aantal is inmiddels bereikt. Het ISBN telt nu dertien cijfers – op naar een biljoen boeken.<\/p>\n
Er zijn in Nederland 1481 verkooppunten waar 85 procent van de boekverkoop plaatsvindt. Maar boekenbestelsite bol.com groeit en verkoopt nu ook tweedehands boeken; de firma is beter gesorteerd dan welke boekwinkel ook. De strijd tegen internet kunnen boekwinkels beter niet aangaan: internet wint het in prijs, snelheid, gemak, assortiment. Maar de boekhandel heeft gezelligheid, een luisterend oor, \u00e9n tastbare boeken. Er verdwijnen boekwinkels, maar er komen ook boekwinkels bij en de economische terugval schaadt de boekhandel niet, menen analisten in Boekblad.<\/p>\n
Eigen kledinglijn<\/p>\n
De affiches voor Manuscripta, de alternatieve uitmarkt die een voorproefje van het nieuwe boekenseizoen biedt, doen denken aan een regenboog. Geen toeval: het boekenvak wordt een veelkleurig en gem\u00ealeerd geheel. Het soort mensen dat in de branche werkt, loopt uiteen van Einstein-achtige intellectuelen tot ‘leesdode’ managers in snelle pakken. De schaalgrootte is navenant: er zijn uitgeverijen die 300 titels per jaar uitbrengen, en er zijn er waar men ternauwernood \u00e9\u00e9n titel uitgeeft.<\/p>\n
Er zijn veel nieuwe uitgeverijen bijgekomen. Sommige zijn waarschijnlijk blijvertjes – ze hebben grote namen weten te contracteren. Uitgeverij Nieuw Amsterdam heeft zich in korte tijd ingevochten: er was geld, onder meer van miljonair Derk Sauer, en er was een redactionele ploeg overgestapt van uitgeverij Veen en van Het Spectrum, met medeneming van auteurs als Rascha Peper en Orlando Figes. Ailantus, de nieuwe literaire uitgeverij van Lidewijde Paris (voorheen uitgever bij Querido) zal ook wel iets kunnen worden. Paris kreeg carte blanche van Boom die graag een literaire poot wilde aan het door wetenschap en onderwijs gedomineerde fonds. Misschien om dichter bij de literaire non-fictie te zitten? Dat is immers een ‘groeimarkt’.<\/p>\n
Ook kwamen er nieuwe ‘concerns’ bij, zoals Dutch Media Group, in 2007 ontstaan uit een afsplitsing van de Foreign Media Group (FMG). Bij de DMG zitten imprints als Lebowski, van Oscar van Gelderen, waar de nieuwe Grunberg gaat verschijnen. Bij FMG rommelt het al een tijd. Medewerkers stapten op, en de ‘Russische Bibliotheek’ moest uit de handel worden genomen omdat het een onrechtmatige inbreuk op het concept van uitgeverij Van Oorschot was, die al sinds jaar en dag de veel duurdere Russische Bibliotheek voert. De goedkope FMG-uitgave zou via Kruidvat worden verkocht. Onder de FMG vallen enkele kleinere uitgeverijen zoals Pimento en TM. Met auteurs als Carry Slee en Susan Smit heeft de groep grote namen. Deze auteurs kregen zelfs een eigen imprint, een uitgeverij waar zij als enige auteur worden uitgegeven. Voor Slee is daar zelfs een eigen kledinglijn bijgekomen.<\/p>\n
Zo bont heeft de in 2005 opgerichte United Media Company het nog niet gemaakt, al hebben ze met auteur Rita Spijker wel een seller in huis. De drie mini-concerns hebben als doel het zo gericht mogelijk uitmelken van een titel. Vandaar het ‘media’ in de naam: niet alleen boeken, maar ook luisterboeken, e-books, muziek, verfilmingen, movels (romans op je mobieltje), internetexperimenten en kleding. ‘Cross-mediaal uitgeven’ en ‘slagvaardig’ heet dat. De brochures en de websites zijn er voor de tussenhandel (de ‘retail’) en niet voor het leespubliek want dat zou denk ik gillend weghollen bij zoveel holle peptalk.<\/p>\n
Gelukkig zijn er ook andersoortige initiatieven. Omdat het oprichten van een uitgeverij nu iedereen vrij staat, grijpen splintergroepen hun kans. Zoals Compaan, die aankondigt er een ander principe van winstdeling op na te houden. Waar reguliere uitgeverijen de schrijver 10 procent van de inkomsten uitbetalen, oplopend tot 17,5 procent naarmate het boek beter verkoopt, belooft Compaan 50 procent van de opbrengst. Compaan lijkt een serieuze uitgeverij, omdat ze een redacteur van naam hebben aangetrokken. Pim Wiersinga, zelf romanschrijver en schrijfdocent, wiens eerdere werk bij Meulenhoff en Augustus verscheen. Een van de eerste uitgaven is Witte duinen van Job Creyghton, een auteur van wie eerder werk bij Querido verscheen.<\/p>\n
Sonja bakker<\/p>\n
Er zijn ook auteurs die hun eigen uitgeverij oprichten. Sonja Bakker, bijvoorbeeld, heeft veel te danken aan het afschaffen van de erkenningen op 1 januari 2005. In 2004 was geen enkele uitgeverij bereid haar boek Bereik je ideale gewicht in productie te nemen. Dus richtten Bakker en haar man zelf in 2005 uitgeverij De Zonnestraal op. En uitgeverij Catullus is in 2007 opgericht door stripmaker Jean-Marc van Tol, bekend als maker van de Fokke & Sukke-cartoons. Hij geeft zijn eigen werk uit, maar ook dat van enkele andere striptekenaars. Een wild initiatief kwam van schrijver Michael van Eekeren die zijn boek Man uitbracht in de vorm van een commanditaire vennootschap. Maar de talrijke aankopen door familie en vrienden ten spijt, werd het boek een flop. Wel werkt de schrijver aan zijn tweede boek. Ook een stunt lijkt uitgeverij Appelmoes, opererend vanuit de Haagse boekhandel Paagman. En het ‘House of Knowledge’, dat nu met Tijdperk Willem Holleeder in de top-10 staat. Dit is een soort non-fictiepostorderbedrijf dat zijn uitgaven doorsluist via de ‘hokshop’ op internet.<\/p>\n
Absolute nichemarketing zie je ook. Verbum begon in 2005 met de Holocaust Bibliotheek, een serie studies en memoires over de Tweede Wereldoorlog. Uitgever G. van Boom kwam op het idee nadat hij een bezoek had gebracht aan Auschwitz Birkenau en merkte dat er nog veel boeken over de shoah niet in het Nederlands vertaald waren. Hij had al fortuin gemaakt met Van Boom & Slettenhaar Vastgoedfondsen; de uitgeverij is zijn ‘jongensdroom’. En er is Dulce et Decorum, opgericht in 2007 om romans en herinneringen over de Eerste Wereldoorlog uit te brengen. Fons Oltheten, drie\u00ebntwintig jaar leraar Nederlands, verkocht zijn huis om aan startkapitaal te komen. Er zijn al drie titels van de pers gerold.<\/p>\n
Het is niet zo gek dat uitgevers actief zijn in de non-fictie; de verkoop daarvan groeit. In de top-60 blijkt het aandeel Nederlandse fictie opvallend klein geworden. Alle heruitgaven en speciale edities buiten beschouwing gelaten, blijven er 6 of 7 titels over. Dat moet in de evaluatie van de vaste boekenprijs worden opgemerkt. Verder heeft de boekenbranche lijkt me niets te vrezen. Niet alle nieuwe boeken zijn misschien even nieuw. Maar per saldo is het boekenlandschap er op vooruitgegaan: lagere prijzen voor prima boeken, en veel kleine initiatieven die profiteren van de vrijere regels.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Na vier jaar wet op de vaste boekenprijs, aan de vooravond van boekenmanifestatie Manuscripta, zet Hoogleraar boekwetenschap Lisa Kuitert de feiten op een rij.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Lisa Kuitert","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/103707"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=103707"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/103707\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Lisa Kuitert","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=103707"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=103707"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=103707"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}