Het herstel van het midden<\/p>\n
In de wandelgangen van het Binnenhof zoemt het rond, sinds Prinsjesdag: Wouter Bos is terug. Zoals de PvdA-leider zijn Miljoenennota presenteerde, zelfbewust, een twinkeling in de ogen, zo hadden Binnenhof-watchers hem al heel lang niet meer gezien. En dan die speech, met zinnen als: ‘Juist een land als Nederland merkt het als het stormt en schuift en trilt.’ Misschien is Bos wel voor het laatst zo opgewekt voor de camera’s verschenen toen hij in februari 2007 bekend kon maken dat hij minister van Financi\u00ebn zou worden in het nieuwe kabinet, in de voetsporen van Wim Kok.<\/p>\n
Sindsdien zat het hem niet mee. Al tijdens de Honderd Dagen-toernee van het kabinet werd de PvdA achtervolgd door verwijten, vooral uit eigen gelederen: de partij had bij de formatie te veel ingeleverd, Bos had de verkiezingscampagne verprutst en toonde geen leiderschap. Terwijl de PvdA daalde in de peilingen, leek de malaise steeds meer vat te krijgen op de partijleider. Tijdens mediaoptredens en partijbijeenkomsten oogde hij onzeker, wantrouwig, in zichzelf gekeerd.<\/p>\n
Maar in de zomer moet een wonder zijn gebeurd, want opeens heeft Bos zijn zelfvertrouwen terug. Een belangrijke verklaring van zijn wederopstanding is, volgens intimi, dat Bos ook tegen zijn eigen verwachting in een tamelijk solide begroting in elkaar heeft weten te zetten. Vlak voor het reces dreigde nog een keiharde confrontatie tussen CDA en PvdA over de verhoging van de btw en de verlaging van de WW-premies. Er werd gesproken over een ‘bom onder de coalitie’. Maar eind augustus werden de regeringspartners het verrassend snel eens. De btw-verhoging was van de baan, en Bos vond anderhalf miljard om de verlaging van de WW-premies te bekostigen. Zo kon hij een sluitende begroting presenteren, die ook nog eens de koopkracht van de meeste mensen overeind houdt. Bos zei het zelf: ‘Dat is goed nieuws voor de minister van Financi\u00ebn.’<\/p>\n
Maar er is meer gebeurd dan een onverwachte doorbraak in de begrotingsonderhandelingen. Het \u00e9chte wonder is dat de ijzige verhouding tussen Bos en Balkenende de afgelopen maanden eindelijk begint te ontdooien. Tijdens de verkiezingscampagne van 2006 betichtten ze elkaar nog van asociaal beleid, draaien en liegen, zodat alom werd betwijfeld of ze ooit samen in een kabinet zouden willen. Onder leiding van Herman Wijffels gingen de kemphanen toch aan dezelfde tafel zitten. Maar con amore was het niet. Balkenende, die duidelijk had laten merken dat hij veel liever met de VVD had doorgeregeerd, was bang dat de PvdA onder Bos onbetrouwbaar zou blijken en de hervormingen van de laatste kabinetten te grabbel zou gooien. En Bos verweet het CDA dat die partij geen moedige maatregelen tegen de vergrijzing durfde te nemen.<\/p>\n
Zo begon het kabinet met een gespannen relatie tussen de twee hoofdrolspelers, die er beiden ook nog eens om bekend staan dat ze kritiek heel persoonlijk opvatten. Het hele eerste jaar van de regeringsperiode ging in Den Haag het hardnekkige verhaal dat Bos en Balkenende nauwelijks met elkaar spraken.<\/p>\n
Maar sinds het voorjaar is hun verhouding langzaam aan het verbeteren. ‘Een echte M\u00e4nnerfreundschaft zal het nooit worden,’ zegt een PvdA-minister. ‘Maar ze beginnen eindelijk een goede werkrelatie te ontwikkelen. Het vertrouwen groeit.’<\/p>\n
Oliemannetje<\/p>\n
Volgens insiders dwong Bos bij Balkenende respect af doordat hij als minister van Financi\u00ebn de hand op de knip hield, ook voor bewindslieden van zijn eigen partij. Dat hij bijvoorbeeld weigerde de uit de hand lopende kosten voor de kinderopvang te dekken, zodat zijn partijgenote Sharon Dijksma als verantwoordelijk staatssecretaris in een moeilijk parket kwam, werd door de christen-democraten hogelijk gewaardeerd. Al weken vertellen CDA’ers rond dat Bos het tot nu toe helemaal niet slecht heeft gedaan. ‘Bij het CDA zien ze dat Bos best bij de schatkist te vertrouwen is,’ zegt een invloedrijke PvdA’er. ‘Daardoor beginnen ze eraan te wennen dat ze niet meer met de VVD regeren.’<\/p>\n
Teken van het groeiende onderlinge vertrouwen is de begrotingsbehandeling in het kabinet. Vorig jaar was het nog een moeizaam gevecht dat meer dan drie weken in beslag nam. Deze keer waren de onderhandelingen in \u00e9\u00e9n week vrijwel rond. Mede op aanraden van onderwijsminister Ronald Plasterk, de goedgehumeurde wetenschapper die het met vrijwel alle CDA’ers in het kabinet goed kan vinden, besloot Bos eerst met Balkenende alleen te spreken over de hoofdlijnen van de begroting. In een aantal gesprekken en petit comit\u00e9 – ook Andr\u00e9 Rouvoet schoof een paar keer aan – werden premier en minister van Financi\u00ebn het eens. Vervolgens werd het begrotingsvoorstel zonder problemen besproken in de sociaal-economische ‘zeshoek’, voor de gelegenheid aangevuld met CDA-staatssecretaris van Financi\u00ebn Jan Kees de Jager, die de rol van oliemannetje speelde. De ministerraad hoefde alleen nog maar ja te zeggen tegen een compleet plan.<\/p>\n
Zo kon het gebeuren dat een zeldzaam ontspannen Jan Peter Balkenende tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen de begroting van Bos met verve stond te verdedigen. ‘De premier straalt een zelfvertrouwen uit dat grenst aan zelfvoldaanheid,’ merkte Femke Halsema op. Volgens de fractievoorzitter van GroenLinks begint de omhelzing van de coalitiepartners langzamerhand ‘een beetje pijn te doen in de nek’. Maar zo wordt het door de partners zelf niet ervaren. Die zijn vooral blij dat ze na maanden van conflicten eensgezind aan het nieuwe politieke jaar beginnen. CDA-Kamerlid Jan Schinkelshoek, die als door de wol geverfd campagneadviseur al jaren een feilloze intu\u00eftie voor politiek-maatschappelijke stemmingswisselingen aan de dag legt, ziet de Algemene Beschouwingen zelfs als een belangrijk omslagpunt: de middenpartijen, bedreigd door de SP aan de linkerzijde en Wilders en Verdonk aan de rechterkant, beginnen zich voorzichtig te herstellen. ‘Het beknelde midden richt zich op.’ Dat geldt niet alleen voor CDA en PvdA, maar ook voor de liberale middenpartij, de VVD. Fractievoorzitter Mark Rutte lijkt in de Kamer eindelijk zijn vorm te vinden, de VVD stijgt weer in de peilingen.<\/p>\n
Intussen lijkt de aanval van de flanken aan kracht te verliezen. Rita Verdonk, tot voor kort oppermachtig in virtueel zeteltal, zakt weg. Bij de SP heeft stemmenkanon Jan Marijnissen plaats gemaakt voor Agnes Kant, die nog moet bewijzen dat ze uit de slagschaduw van haar voorganger kan treden. En Geert Wilders is z\u00f3 aan het radicaliseren (enige boodschap: ‘Marokkaans tuig het land uit!’), dat men bij de middenpartijen hoopt dat hij de kiezers uiteindelijk van zich zal vervreemden.<\/p>\n
Hoe dan ook zijn PvdA en CDA er meer dan ooit van doordrongen dat ze op elkaar zijn aangewezen: samen zwoegen, samen leren. Dat is ook de opvatting van CDA-minister Ernst Hirsch Ballin, drijvende kracht in het kabinet, die er geen geheim van maakt dat hij niet moet d\u00e9nken aan samenwerking met rechtse of linkse populisten.<\/p>\n
In de Miljoenennota bekent Bos zich tot de stroming die ervan uitgaat dat de politiek geen machteloze toeschouwer hoeft te zijn van de globalisering: ‘There Are Real Alternatives’. Maar in het chaotische politieke landschap in Nederland gaat dat niet op: daar zullen de regeringspartijen het voorlopig met elkaar moeten doen. Of, zoals een minister het uitdrukt, met een knipoog naar de Miljoenennota: ‘There Is No Alternative.’<\/p>\n
In Vrij Nederland 11 oktober 2008:<\/p>\n
Herstel
In het foto-onderschrift bij het artikel ‘Blij met Bos’ (VN 39) is minister Van der Hoeven per abuis minister Verhoeven genoemd.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Met herwonnen zelfvertrouwen begint het kabinet aan het politieke jaar. De ijzige verhouding tussen Bos en Balkenende begint eindelijk te ontdooien.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[171,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Thijs Broer, Thijs Niemantsverdriet","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/102903"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=102903"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/102903\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Thijs Broer, Thijs Niemantsverdriet","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=102903"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=102903"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=102903"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}