{"id":102883,"date":"2008-09-27T15:02:00","date_gmt":"2008-09-27T13:02:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/peter-nissen-hoogleraar-cultuurgeschiedenis\/"},"modified":"2008-09-27T15:02:00","modified_gmt":"2008-09-27T13:02:00","slug":"peter-nissen-hoogleraar-cultuurgeschiedenis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/peter-nissen-hoogleraar-cultuurgeschiedenis\/","title":{"rendered":"Peter Nissen, hoogleraar Cultuurgeschiedenis"},"content":{"rendered":"
\n

27-09-2008
Door Maurits Martijn<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n
\n

Peter Nissen (1957) is sinds kort hoogleraar Cultuurgeschiedenis van het christendom aan de Universiteit van Tilburg. Van 1994 tot 1998 was hij hoogleraar Cultuur in Brabant te Tilburg en van 1998 tot 2008 hoogleraar Kerkgeschiedenis te Nijmegen. Hij doet onderzoek naar de rol van religie in de cultuurgeschiedenis van Europa.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

‘Happinez, het tijdschrift over zingeving, is enorm populair. Als je de thema’s van het blad naloopt, dan kom je op de kernwaarden van religieuze tradities: aandacht, betrokkenheid, passie, stilte. Sinds de negentiende eeuw duikt het religieuze in de moderne en de postmoderne samenleving op onverwachte plekken op, maar vooral buiten de kerken. Vanaf de Verlichting werden de georganiseerde religieuze instituties minder populair. De vrijheidsdrang onder intellectuelen en kunstenaars leidde tot een verwerping van het kerkelijke christendom en een ontdekking van de mystiek. Zij raakten gefascineerd door “de stille kracht” en lazen het werk van middeleeuwse mystici als Hadewijch, Ruusbroec en Teresa van Avila. Ook beeldende kunst en muziek werden voor hen de leverancier van zingeving.<\/p>\n

Ook in eind negentiende-eeuwse maatschappelijke stromingen als de arbeidersbeweging en de vrouwenemancipatie zijn duidelijk religieuze waarden te zien. Door het wegvallen van het feodale systeem, de verstedelijking, de bevolkingsexplosie en de industrialisatie leden de kerken terreinverlies. Maar het religieuze verdween niet; het manifesteerde zich op andere manieren. In al deze stromingen zit het streven naar “het hogere”, naar iets wat de mens verbindt met wat groter is dan hijzelf. Belangrijke figuren als Domela Nieuwenhuis kwamen uit een kerkelijke traditie, net als veel intellectuelen die de mystiek ontdekten.<\/p>\n

Als reactie uit kerkelijke hoek kwam de claim dat spiritualiteit en mystiek alleen “in onze winkel verkrijgbaar zijn”. De christelijke kerken konden het verlies van hun monopoliepositie op de markt van de zingeving maar moeilijk verkroppen. In de negentiende en twintigste eeuw probeerden ze hun aanspraak op het alleenrecht in de bemiddeling van “het hogere” te versterken door dit alleenrecht uit te strekken over alle domeinen van het leven.<\/p>\n

Het gevolg was de verzuiling, waarbij de kerk met moderne middelen als het onderwijs, de drukpers, de vakbeweging en de politieke partij weer grip kreeg op haar “volgelingen” en zichzelf steeds meer en zelfs volmaakt gezag toekende, zoals in het dogma van de pauselijke onfeilbaarheid uit 1870. Dat was een tijdlang een succesformule, maar werd door steeds meer mensen als beklemmend ervaren en velen ontworstelden zich eraan. Na de verzuiling gebeurde eigenlijk hetzelfde als een eeuw daarvoor, maar dan op nog bredere schaal. Sinds enkele decennia krimpen de kerken overal in Europa. Maar religie, spiritualiteit en mystiek worden in brede kring herontdekt.<\/p>\n

Stromingen als de vredesbeweging dragen hardcore idealen van het christendom in zich, zoals rechtvaardigheid, gelijkheid en ontplooiing. Maar ook “duurzaamheid” heeft diepe religieuze wortels. De religieuze traditie spreekt erover in termen van “rentmeesterschap over Gods schepping”. In het seculiere debat over duurzaamheid zal de naam van God niet snel vallen, maar klinkt wel het besef door dat de aarde ons gegeven is om die weer door te geven aan volgende generaties.<\/p>\n

Secularisatie wordt altijd beschouwd als een lineair proces, waarbij religie steeds meer verdwijnt. Dat is niet waar. Wat wij secularisatie noemen, is niet het verdwijnen, maar het transformeren van religie. Het religieuze laat zich niet meer opsluiten in instituties, maar duikt telkens op onvermoede plekken op.’<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

‘Secularisatie is een gedaanteverandering van religie.’<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[269],"tags":[2151],"acf":[],"author_name":"Maurits Martijn","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/102883"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=102883"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/102883\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Maurits Martijn","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=102883"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=102883"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=102883"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}