{"id":102875,"date":"2008-09-27T15:12:00","date_gmt":"2008-09-27T13:12:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/waar-en-lucide\/"},"modified":"2008-09-27T15:12:00","modified_gmt":"2008-09-27T13:12:00","slug":"waar-en-lucide","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/waar-en-lucide\/","title":{"rendered":"Waar en lucide"},"content":{"rendered":"
\n

De dood van de Ameri\u00adkaanse schrijver David Foster Wallace zal niet snel vergeten worden. Het is een dood (zelfmoord) die alles te maken heeft met de wereld van de laatste vijftig jaar, bijna de leeftijd (46) die hij zichzelf gegeven heeft. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n
\n

Wallace is de Glenn Gould van de literatuur. Hij streed twintig jaar tegen depressies. Hij was gezegend met een lucide, lichtelijk geniaal brein, maar werd er ook door geplaagd. Hij zag zoveel kanten aan alles, dat altijd het gevaar van onderlinge botsing op de loer lag.<\/p>\n

Het was een zelfvernietigende luciditeit. Hij bracht zichzelf in het nauw door een idee, inzicht of visie helemaal ten einde te denken, maar daarna ook nog het omgekeerde of tegengestelde. Hij maakte ze allebei even zinnig en plausibel. Het ging niet om ideetjes, maar om iets uit de loopgraven van het dagelijkse volwassen leven. Hij had een satirische inslag, maar emotie, gevoel en moraal doken steevast ongeharnast bij hem op, ook al wilde hij niet graag een moralist genoemd worden. <\/p>\n

Hij kon een man beschrijven die na een dag hard werken nog naar de supermarkt moet om iets te eten te halen. Daar ergert hij zich dood aan wat zijn ogen hem voorschotelen: moeders die tegen kinderen schreeuwen, de lange rij waarin hij staat, de te dikke mensen die zijn uitzicht bederven, de geestdodende muzak, het ziekmakende tl-licht en de stem achter de kassa die ‘have a nice day’ zegt met een stem die ‘the absolute voice of death’ is. Maar dan bedenkt hij zich dat die schreeuwende moeder misschien al drie nachten de hand van haar aan kanker stervende man heeft vastgehouden, of dat die dikke man een vetmakende ziekte heeft waar hij al jaren vergeefs tegen vecht. En hij denkt hoe gezegend hij is met zo\u2019n tot in alle uithoeken gevulde supermarkt.<\/p>\n

Voor een gehoor van studenten hield Wallace in 2005 in Ohio een lezing onder de titel Plain old untrendy troubles and emotions. Hij heeft het over een wereld die niet meer van de mensen zelf is, maar van de televisiestations, de reclamebureaus, van de entrepreneurs, de public relations-bureaus, van formats, van systemen, van dwingende organisaties, van denken dat opgelegd wordt. Iedereen zit er in gevangen. Het gaat over een in beslag genomen wereld waarin de eigen voorkeuren niet meer te herkennen zijn onder de wattendeken van wat trendy, hip, mode en cool is. Dit is wat hij ‘the great outside world of winning and achieving and displaying’ noemt. En toch denkt iedereen dat hij nog zelf denkt en kiest.<\/p>\n

Wallace was een schrijver die de ironie van het reilen en zeilen van de wereld scherp inzag, maar er ook genoeg van had om alles weg te ironiseren. Er moest toch ook zoiets zijn als ‘the plain old untrendy trouble’, iets dat niet is afgedekt met ironie of vals sentiment, maar dat gewoon de oude waarheid is, desnoods met een hoofdletter. ‘Denk alsjeblieft niet dat ik hier morele adviezen sta te geven,’ bezwoer hij de studenten. Het belangrijkste was dat ze zichzelf leerden de juiste aandacht te hebben: ‘The trick is keeping the truth up front in daily consciousness.’ Let op dat ‘the trick is’: Wallace kan het toch niet laten om het modern-\u00adironisch over een ‘truc’ te hebben, zelfs als het gaat om waarheid, die natuurlijk geen trucs verdraagt.<\/p>\n

Wallace was een zeldzaam geval: door zijn encyclopedische kennis, zijn paradoxale affiniteit met zijn tijd en zijn gebruik van literaire technieken werd hij een postmodernist \u00adgenoemd. Maar dat kreeg een menselijk gezicht door zijn morele ernst en (fatale) zelf\u00adreflectie. Hij was een groot voorbeeld voor Dave Eggers en Zadie Smith, ook schrijvers bij wie ironie, humor en een paradoxale affiniteit met hun eigen tijd samengaan met een dwingende behoefte aan onbespoten waarheid, de soort waar je volgens Wallace niet veel over hoort in \u2018the great outside world\u2019. Je leest er (met alle voetnoten en voetangels) des te meer over in zijn roman Infinite Jest, een boek van meer dan duizend pagina\u2019s (dat ik dan ook nog steeds niet uit heb). <\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De dood van de Ameri\u00adkaanse schrijver David Foster Wallace zal niet snel vergeten worden. Het is een dood (zelfmoord) die alles te maken heeft met de wereld van de laatste vijftig jaar, bijna de leeftijd (46) die hij zichzelf gegeven heeft.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[95,61,97],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/102875"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=102875"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/102875\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=102875"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=102875"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=102875"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}