Veiligheid voor gevorderden<\/p>\n
Midden in het geweld van de kredietcrisis bracht de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) het advies Onzekere veiligheid uit. Het wekte weinig beroering, want als je spaarcenten zijn bedreigd, heb je even geen oor naar bespiegelingen over verre gevaren als pandemie\u00ebn en overstromingen door klimaatverandering. Jammer, want de analyse van de WRR over de zogenaamde ‘fysieke veiligheid’ is mooi toe te passen op de financi\u00eble troebelen die nu spelen.<\/p>\n
De vraag waar de WRR zich over buigt, is hoe we moeten omgaan met onzekere risico’s. De zeespiegel gaat zonder twijfel omhoog, maar de schattingen lopen voor Nederland uiteen van vijfendertig centimeter tot een meter dertig. Wat is wijsheid? Nu al de dijken ophogen, uitgaande van het slechtste scenario, zoals de Deltacommissie voorstelt tot frustratie van de wetenschappers die de commissie de meest dramatische maar ook onwaarschijnlijkste opties aanleverden? Of wachten tot er meer duidelijkheid komt?<\/p>\n
De nanotechnologie is een goudmijn van kansen voor de bestrijding van kanker en het ontwerp van nieuwe materialen. Maar de risico’s van nanodeeltjes kunnen we nog nauwelijks inschatten. Afremmen of stimuleren, die technologie?<\/p>\n
Grondwet<\/p>\n
Pasklare antwoorden op dergelijke vragen heeft de WRR niet. Zijn doel is vooral een omslag in het denken te bewerkstelligen. In de klassieke benadering is risico een kwestie van rekenen. Vermenigvuldig de kans op een bepaalde calamiteit met de ernst van de gevolgen. Een goede risicomanager zorgt dat die rekensom onder de veiligheidsnorm blijft.<\/p>\n
We verwachten van de experts dat zij het sommetje voor ons maken; vertellen jullie nu eindelijk eens precies hoeveel die zeespiegel gaat stijgen. Maar soms lukt het domweg niet de onzekerheid op te ruimen en zijn we gedwongen toch te handelen. Hoe in godsnaam?<\/p>\n
De WRR wil dat we vanuit het voorzorgbeginsel leren denken. Sterker nog, de raad wil dat beginsel in de Grondwet verankeren. Voorzorg betekent volgens de WRR niet dat je altijd angstig uitgaat van het slechtste scenario en dijken tot in de hemel bouwt, maar dat je met een open blik op zoek gaat naar alle mogelijke goede en kwade kansen van nieuwe ontwikkelingen en die op een zorgvuldige wijze afweegt.<\/p>\n
Angstvisioen<\/p>\n
Niet iedereen stond te juichen. Afgelopen week haalde civiel ingenieur en politicoloog Ruben Jongejan de doctorsbul met het proefschrift How safe is safe enough? Een van zijn adviezen aan politici en beleidsmakers is het voorzorgprincipe overboord te gooien.<\/p>\n
‘Het voorzorgprincipe bestaat eigenlijk niet. Er zijn allerlei formuleringen van. Wat ze veelal gemeen hebben, is dat ze sterk gericht zijn op risico’s en dat ze een bias hebben richting het mijden of beperken van risico’s.<\/p>\n
Dat is soms, maar niet altijd verstandig,’ licht Jongejan toe. ‘Niet altijd bestaat er de mogelijkheid om lessen te trekken voor het te laat is, en soms zijn de mogelijke gevolgen omkeerbaar of beperkt. In dergelijke gevallen kan voorzorg onnodig belastend zijn. Het lijkt dan ook onverstandig om voorzorg te verheffen tot een algemeen leidend principe en het op te nemen in de Grondwet.’<\/p>\n
Keer de blik om<\/p>\n
Minder diplomatiek drukte hoogleraar bestuurskunde Paul Frissen zich uit in een opiniestuk in NRC Handelsblad. Hij schetste een angstvisioen waar het hanteren van het voorzorgprincipe toe kan leiden. ‘Man en vrouw zijn werkloos, man en vrouw zijn uitbundig getatoe\u00eberd en gepiercet, man en vrouw praten plat. Dan weten wij dat er een groot risico van kindermishandeling en huiselijk geweld is. Ingrijpen dus.’<\/p>\n
‘Ik had wel willen opponeren bij Jongejan. En Frissen schrijft over zijn fantasie\u00ebn, niet over het rapport. Dat beperkt zich tot fysieke veiligheid,’ reageert Gerard de Vries, lid van de WRR en hoogleraar filosofie aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Elk beginsel leidt als je maar genoeg doordraaft tot malle uitkomsten. Daarom is ook een goede juridische uitwerking van zo’n beginsel nodig. Dat is wat de WRR voorstaat.’<\/p>\n
In de kern komt wat het WRR wil neer op de opdracht maximaal alert te zijn op mogelijke risico’s, zegt De Vries. Door open te staan voor klokkenluiders. Door milieu- en gezondheidseffecten te monitoren. Door actief op zoek te gaan naar mogelijke gevaren en daarbij niet alleen te letten op de gevolgen van eigen handelen, maar ook de blik te richten op de kwetsbaarheid van de omgeving waarin men opereert.<\/p>\n
Die opdracht moet een juridische verankering krijgen, vindt de WRR. ‘Een land wordt niet veiliger van vrome wensen. Er moet ergens een stok achter de deur zijn. Als er een ramp gebeurt, heeft een bedrijf straks meer uit te leggen. Om te kunnen claimen dat er van overmacht sprake was, moet het ook laten zien dat het zijn alertheid goed had georganiseerd.’<\/p>\n
Bijwerkingen<\/p>\n
Hoe doe je dat? ‘Door je antennes goed af te stellen en vermoedens serieus te nemen,’ zegt de Amsterdamse filosoof. ‘Een voorbeeld. Artsen worden uitgenodigd bijwerkingen van geneesmiddelen te melden. Zulke anekdotische gegevens hebben wetenschappelijk weinig waarde. Maar zij kunnen een aanwijzing geven dat meer gericht onderzoek nodig is.’ Het bezwaar dat het voorzorgprincipe de wetenschappelijke vooruitgang remt en fnuikend is voor de innovatiekracht van bedrijven, wijst het WRR-raadslid van de hand. ‘Deze vorm van met onzekerheden omgaan heeft de innovatie van geneesmiddelen niet gestopt, maar er juist aan bijgedragen. Het voorzorgbeginsel dat de WRR bepleit, vraagt niet om stil te staan, maar om nieuwe activiteiten.’<\/p>\n
Valt het voorzorgprincipe ook op de kredietcrisis toe te passen? ‘De financi\u00eble problemen hebben eigen kenmerken. Maar ik kan niet ontkennen dat ik het nieuws nu met die bril op lees,’ zegt De Vries. ‘Als je met genetisch gemodificeerde organismen werkt of een nieuw geneesmiddel wilt introduceren, moet je eerst allerlei tests doen. Maar bij een nieuw financieel instrument hoeft dat kennelijk niet. Meer aandacht voor onzekerheden en voor de kwetsbaarheden van het financi\u00eble systeem zou rampen hebben kunnen voorkomen.’<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Hoe toekomstige rampen als gevolg van bijvoorbeeld klimaatverandering in te dammen? Door actief op zoek te gaan naar alle mogelijke risico\u2019s, zegt de WRR. Wellicht ook een goede tip voor de financi\u00eble sector.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27,405],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Tomas Vanheste","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/102181"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=102181"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/102181\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Tomas Vanheste","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=102181"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=102181"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=102181"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}