{"id":101769,"date":"2008-10-28T13:53:00","date_gmt":"2008-10-28T11:53:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/agressief-leven\/"},"modified":"2008-10-28T13:53:00","modified_gmt":"2008-10-28T11:53:00","slug":"agressief-leven","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/agressief-leven\/","title":{"rendered":"Agressief leven"},"content":{"rendered":"
\n

01-11-2008
Door Carel Peeters<\/p>\n

Het komt als een verrassing wanneer Hans Achterhuis tegen het einde van Met alle geweld<\/i>, zijn monumentale filosofische onderzoek naar de geschiedenis en de aard van geweld, ‘hevig schrok’ toen hij in het boek The Art of Moral Protest<\/i> van James Jasper las over de Cambodjaanse Rode Khmer en haar ontwikkeling van een beweging met verheven morele idealen tot een totaal verblinde politieke moordbrigade. Je zou denken dat een doorgewinterde denker over geweld als Achterhuis, zeker na dit kolossale boek geschreven te hebben waarin zowat alles wat met geweld te maken heeft langskomt, daar niet meer van opkijkt. Maar zo werkt het niet bij Achterhuis. Het interessante en betrouwbare van Met alle geweld is de permanente zelfreflectie waaraan hij doet, zonder dat het vermoeiend of zwaar op de hand wordt. Met alle geweld is ook een geschiedenis van het willen begrijpen van geweld.<\/p>\n

Wanneer je echt tot op de bodem wilt gaan, zoals Achterhuis, is geweld geen onderwerp waarover je zomaar ‘objectief’ kunt schrijven. Wat je over geweld denkt, hoe je denkt dat geweld ontstaat, uit welke natuurlijke krachten het voortkomt, door welke samenlevingen het wordt bevorderd, welke politieke constellatie ertoe uitnodigt, welke psychologische mechanismen erbij aan het werk zijn: de geschiedenis heeft geleerd dat idee\u00ebn en gevoelens over geweld al in mensen aanwezig zijn voor ze er goed over hebben nagedacht. Vanaf het moment dat men er echt over gaat nadenken, ontstaat meteen die zelfreflectie en begint men ook te zoeken naar de balk in eigen oog. Hoeveel geweld hebben we zelf in ons?<\/p>\n

De balk in eigen oog is dan ook een belangrijk onderdeel van Achterhuis’ boek. Het duikt op in het hoofdstuk waarin ter sprake komt dat na de moord op Theo van Gogh op scholen groepsgesprekken gevoerd werden die erop uitliepen dat elke doorsnee-Nederlandse scholier er rekening mee moest gaan houden dat in hem een potenti\u00eble moordenaar schuilging. Daaraan stoorde Achterhuis zich, hoewel hij bekent in 1994 een artikel te hebben geschreven (dat juist onder leraren enige furore maakte) waarin iets in deze geest wel gelezen kon worden. Het ging, breder gezien, om de vraag naar ‘de Eichmann in ons’: of alle gewone banale mensen misschien geen duistere kant in zich hebben die onder bepaalde omstandigheden naar buiten kan komen. Het is ook de vraag die Joseph Conrads Heart of Darkness oproept.<\/i><\/p>\n

Hoe hij er indertijd ook over dacht, nu vindt Achterhuis dat het accent in het onderwijs niet zozeer op de eventuele duistere psychologische drijfveren moet liggen, maar op de mentale vaardigheden die volgens Hannah Arendt kunnen voorkomen dat mensen tot geweld overgaan: denken en leren oordelen: ‘Dat zal eerder de flexibele en non-conformistische burgers voortbrengen die volgens Arendt bestand zijn tegen de totalitaire verleiding, dan de zoektocht naar de Eichmann in onszelf.’<\/p>\n

Toch blijft die Eichmann in ons (‘de duisternis van ons eigen eenzame hart’, volgens Hannah Arendt) door het hele boek heen spoken, tot aan het einde wanneer Achterhuis schrikt van de ontwikkelingsgang van de Rode Khmer. Je zou de oorspronkelijke, brave idealistische Rode Khmer kunnen vergelijken met een brave burger met verheven idealen. Maar dan verandert er ineens iets: die brave burger krijgt ineens de kans zijn hooggestemde idealen in de praktijk te brengen. Dan blijkt: heeft hij eenmaal de macht, dan laat hij niet meer los. Hij wil alles en zeker niet meer tegengesproken worden. Zijn duistere kant, de Eichmann in hem, duikt op.<\/p>\n

Hoe te voorkomen dat de realisatie van op zich hoog te schatten idealen uitloopt op geweld, vraagt Achterhuis zich af. Daarvoor is een tweede morele onverschrokkenheid nodig. Elke macht moet tegenmachten (parlement, oppositie, vakbonden) organiseren die voorkomen dat machthebbers hun idealen kunnen verabsoluteren en met geweld afdwingen. Nelson Mandela is voor Achterhuis het voorbeeld van iemand die er bij het aan de macht komen onmiddellijk voor zorgde dat zijn voormalige blanke vijanden alle ruimte kregen om hun tegenstem te laten horen. Dat zorgde meteen voor licht en lucht in de duisternis.<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hans Achterhuis schrijft magnum opus over geweld.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[61,269],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/101769"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=101769"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/101769\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=101769"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=101769"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=101769"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}