{"id":101107,"date":"2008-11-18T13:00:00","date_gmt":"2008-11-18T11:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/scenes-uit-mijn-huwelijk\/"},"modified":"2008-11-18T13:00:00","modified_gmt":"2008-11-18T11:00:00","slug":"scenes-uit-mijn-huwelijk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/scenes-uit-mijn-huwelijk\/","title":{"rendered":"Sc\u00e8nes uit mijn huwelijk"},"content":{"rendered":"
\n

22-11-2008
Door Marijn van der Jagt<\/p>\n

\u2018Ga d\u00e1\u00e1r maar filmen,\u2019 zegt de vader van Ting Chan tegen zijn dochter achter de camera. Hij staat in de moestuin voor zijn Nederlandse huis en wijst op een grote pompoen tussen de bladeren. Braaf zoomt de documentairemaakster in op het zelfgekweekte ding, alsof ze wil begrijpen waarom haar vader zijn tuin belangrijker vindt dan zijn eigen persoon.<\/p>\n

In de geestige documentaire die Ting Chan maakte over haar in Hongkong geboren ouders, wendt haar vader zich telkens van de camera af. Heeft Chan haar ouders samen op de bank gevangen voor een interview, dan sluit meneer Chan demonstratief zijn ogen alsof hij een dutje gaat doen. Wat moet hij vertellen over zijn huwelijk, dat vijftig jaar geleden in China werd gearrangeerd? De dingen gaan zoals ze gaan. Punt. Naast hem zit zijn echtgenote keurig rechtop, maar zij kijkt steevast dromerig de verte in als Chan haar filmt. \u2018Het was een persoon met twee benen,\u2019 is haar antwoord op de vragen van de filmende dochter over de eerste keer dat haar ouders elkaar zagen. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

<\/div>\n
\n

Veel laat Ting Chan haar ouders dan ook niet vertellen, in haar debuutfilm van een klein half uur met de titel About Love \u2013 Mr and Mrs Chan. We zien het echtpaar zwijgend eten, in de tuin werken of bij de dokter, waar meneer Chan in onbeholpen Nederlands het woord doet omdat zijn vrouw nog minder Nederlands spreekt dan hij. In rustige taferelen beschouwt de maakster haar ouders, en je voelt haar verwondering over de twee mensen die haar toch vertrouwd zouden moeten zijn.
Op het komende Internationale Docu\u00admentaire Festival zijn meer films te zien van makers die hun onderwerp heel dicht bij huis zoeken: in het gezin waar ze opgroeiden, of dat ze later zelf stichtten.<\/p>\n

Home Recordings, heet de film die de Finse documentairemaakster Mari Soppela zojuist gemaakt heeft over de gang van zaken binnen haar eigen huwelijk. Het zou een goede verzamelnaam zijn voor een genre documentaires dat al heel lang bestaat. In het retrospectief van Frans Bromet dat het IDFA dit jaar presenteert, zit bijvoorbeeld een prachtig document uit 1974 over een uitstapje van de filmer met zijn ouders naar het Duitsland dat zijn vader sinds de oorlog niet meer heeft betreden. Het Drielandenpunt lijkt een oud familiefilmpje, met vrolijk gezwaai naar de camera en houterig geposeer bij een monument. Zulke filmpjes maakt bijna elk huishouden voor eigen gebruik: van het afzwemmen van de kinderen, de skivakantie en de familiere\u00fcnie. Vroeger lagen ze opgerold in dozen te verstoffen. Nu staan ze op websites waar niemand naar kijkt.<\/p>\n

Dagelijkse gekibbel<\/b>
Ilze Burkovska Jacobsen filmde al zeventien jaar op de Letlandse boerderij van haar ouders voordat ze My Mother\u2019s Farm ging maken, de film over haar moeder die op het IDFA in premi\u00e8re gaat. De grote verzameling materiaal gaf haar de mogelijkheid om het arbeidzame leven van de moeder nauwgezet in beeld te brengen. In een uur zie je de moeder van Jacobsen veranderen van een sterke boerin in een oudje dat het aan haar rug heeft. Ook Mari Soppela gebruikt in Home Recordings filmpjes uit haar eigen archief om het decennium van haar huwelijk met een Nederlandse componist in kaart te brengen. <\/p>\n

We zien het verliefde stel uitgelaten in hun eerste eigen huis, met baby\u2019s, met kleine kinderen, en met elke tijdssprong zie je het echtpaar stugger en in zichzelf gekeerder worden. Dat is het voordeel van een documentaire op basis van \u2018home recordings\u2019: de maker heeft toegang tot uniek materiaal, maar ook tot intieme gebeurtenissen die buitenstaanders niet zo maar zouden kunnen of mogen filmen. In About Love kunnen de ouders van Ting Chan zo schijnbaar onbespied eten, televisie te kijken en kibbelen, omdat het de dochter des huizes maar is die achter de camera is gekropen. En een gevoel van ongedwongen intimiteit is nou juist de kracht van documentaires die in gezinssituaties zijn gemaakt. <\/p>\n

Het verschil met een doorsnee thuisfilmpje is dat Ting Chan de camera rustig laat lopen terwijl haar vader haar en haar onzalige filmonderneming uitfoetert vanuit een verre uithoek van de donkere huiskamer. Mari Soppela begint pas te filmen waar de meeste amateurfilmers afhaken: als het niet meer gezellig is. Ze richt zelfs een camera op zichzelf en haar man als ze narrig zwijgend bij de relatietherapeut zijn. Interessant is dat Soppela pas op aanraden van diverse (co-producenten) besloot om zo\u2019n intieme film te maken. \u2018Ik wilde eigenlijk een film maken over de muziek van mijn man,\u2019 vertelt ze, \u2018maar de producenten vonden het interessanter als ik ook onze relatie in de film bracht. Een film over een echtpaar is toch universeler.\u2019 De muziek van haar echtgenoot Leo Anemaet vormt w\u00e9l de leidraad van de film: samen met hem schreef Soppela een (huis)kameropera over hun relatiecrisis, die het dagelijkse gekibbel en het onderlinge zwijgen een grootse emotionele lading geeft.<\/p>\n

Wrijving en onbegrip<\/b>
Wat een documentaire als Home Recording doet uitstijgen boven het gemiddelde thuisfilmpje, is het lef van de maker om het over zichzelf te hebben, en zich niet achter zijn of haar camera te verstoppen. Je moet de gedachten en de gevoelens van een filmmaker kunnen volgen. \u2018Ik prob\u00e9\u00e9r mijn ouders te begrijpen,\u2019 zegt Ting Chan over About Love. \u2018En dat lukt wel, maar tegelijkertijd ook helemaal niet.\u2019 <\/p>\n

De enige keer dat meneer Chan zijn dochter recht aankijkt, is als hij uiteenzet wat de voordelen zijn van een huwelijk tussen Chinezen. \u2018Wij zijn van het gele ras,\u2019 verklaart hij in de camera, \u2018en daar behoor jij ook toe. Jij hebt donkere ogen en een gele huid. En dat maakt het makkelijker om met elkaar te communiceren.\u2019 In de wrijving en het onbegrip tussen de ouders en de filmende dochter voel je de kloof tussen het Nederlands geworden kind en de ge\u00ebmigreerde maar nog altijd exotische ouders. Maar je voelt ook het verlangen van het kind om alles wat tussen haar en haar ouders staat, op te heffen. In een poging tot een gesprek. En als dat niet lukt, in de stille beschouwing van de mensen die haar voort hebben gebracht. In de ordening van oud en nieuw beeldmateriaal tot een begrijpelijk verhaal. <\/p>\n

Dat is mooi aan deze persoonlijke documentaires: in het filmen van de mensen uit zijn of haar directe omgeving probeert de maker grip te krijgen op zichzelf. \u2018Het is een zoektocht naar wie ik ben,\u2019 zegt Ting Chan. En dat is een vraag die niet alleen interessant is voor wie in twee culturen is grootgebracht.<\/p>\n

Grappen over SS\u2019ers<\/b>
\u2018Ik weet niet waarom ik indertijd mijn vader begon te filmen,\u2019 zegt Rick Minnich, de maker van Forgetting Dad, in het begin van zijn documentaire. \u2018Misschien was het makkelijker om me achter mijn camera te verstoppen. Zo kon ik mijn vader bekijken als een filmpersonage, en niet als de vader die een vreemde voor mij was geworden.\u2019 <\/p>\n

Die vader van Rick Minnich raakte na een licht auto-ongeluk vijftien jaar geleden zijn geheugen kwijt. Zijn zoon moest opnieuw aan hem worden voorgesteld, en die bizarre en pijnlijke \u2018ontmoetingen\u2019 heeft Minnich van het begin af aan vastgelegd. In de documentaire, die ook op het IDFA in premi\u00e8re gaat, duikt de maker als een detective in de getuigenissen van diverse familieleden, die steeds meer twijfel zaaien over het \u2018ongeluk\u2019 van de vader. Die had namelijk zo\u2019n potje gemaakt van zijn leven, dat het voorwenden van geheugenverlies best een aantrekkelijke optie kan zijn. Filmpjes uit het thuisarchief van het vroegere gezin getuigen van het feit dat de vader ooit \u2013 door het oog van diens camera \u2013 zijn zoon heeft gezien en herkend. Maar wat Forgetting Dad meeslepend maakt, zijn de emoties van de zoon die de camera inzet om zijn vader recht in de ogen te kunnen kijken.<\/p>\n

Over het drama van het geheugenverlies heeft zijn familie nooit kunnen praten, stelt Minnich in de documentaire. \u2018Until now.\u2019 Blijkbaar is er een film voor nodig om het onderwerp bespreekbaar te maken. Dat zie je ook in de onthutsende documentaire Pizza in Auschwitz van Moshe Zimmerman, die ook voor het eerst te zien is op het IDFA. <\/p>\n

De verteller in de film is een Isra\u00eblische dochter die met haar oude vader een herinneringsreis maakt naar de concentratiekampen waar hij als kleine jongen zat. De vader, een energieke man die gespecialiseerd is in grappen over SS\u2019ers en gasovens, probeert zijn halve leven zijn kinderen al over te halen om met hem mee te gaan. Maar pas als een bevriende filmer meegaat, gebeurt het ook. Misschien omdat de kinderen nu de bescherming hebben van een \u2013 filmende \u2013 buitenstaander tegen de grillen van hun getraumatiseerde reisleider die uit is op een waarachtige Auschwitz-experience. Genadeloos direct zijn vader en dochter in hun kritiek op elkaar. De vader verwijt zijn kinderen desinteresse. De dochter roept wanhopig dat ze hun hele leven al zijn doodgegooid met de overlevingstips van pa (\u2018Altijd wegrennen als je wordt aangehouden\u2019). De reis strandt in de barakken van Auschwitz, waar de dochter in een ontroerende sc\u00e8ne haar vader voorhoudt dat hij blij moet zijn dat zijn kinderen hem niet begrijpen. De barri\u00e8re tussen vader en kind blijft bestaan, maar het gezamenlijke \u2018uitstapje\u2019 heeft toch iets ingelost.<\/p>\n

Een hele eer<\/b>
Dat is ook gebeurd bij Frans Bromet, die in 1974 zijn Joodse vader overhaalde om het Duitsland te betreden waar hij sinds de oorlog omstandig uit is weggebleven. Pa Bromet, een keurig heerschap met dezelfde slepende stem en doordringende oogopslag als zoon Frans, is terughoudend in zijn commentaar op de onderneming van zijn zoon, en laat zijn emoties nauwelijks zien. Het gevoel van Het Drielandenpunt ligt vooral bij de zoon, die het reisgezelschap \u2013 zijn ouders en zijn oom en tante, die altijd alles samen deden \u2013 vragen stelt over hun onderlinge \u2018eenheid\u2019 in een wereld vol verdeeldheid. <\/p>\n

Nauwlettend en zorgzaam bekijkt Bromet zijn vader, speurend naar mogelijk tekenen van een innerlijke bevrijding. Zijn ouders waren na zijn film niet meer weg te slaan uit Duitsland, vertelt Bromet. En terugkijkend moet hij constateren dat het hen dichter bij elkaar heeft gebracht. \u2018Mijn ouders vonden het een hele eer dat ik hen belangrijk genoeg achtte voor een film.\u2019 Had een thuisfilmpje voor eigen gebruik niet hetzelfde effect kunnen hebben? \u2018Nee,\u2019 stelt Bromet. \u2018Je hebt de openbaarheid daar toch bij nodig. Het feit dat anderen de film ook gaan zien, bevestigt de onuitgesproken afspraak dat het van belang is wat je aan het doen bent.\u2019<\/p>\n

Stoppen met filmen<\/b>
Het moeilijkste voor een documentairemaker die zich vastbijt in zo\u2019n persoonlijk onderwerp, is het afstand nemen van een situatie waar hij of zij middenin zit. Ting Chan benadrukt dat ze haar film niet heeft kunnen maken zonder haar producent en editor Lucienne Groot, omdat ze zelf \u2018veel te emotioneel bezig was\u2019. Ook Mari Soppela heeft de montage van haar documentaire uiteindelijk uit handen moeten geven. Aan het eind van Home Recordings zie je hoe haar gezin voor een jaar naar Finland verhuist. Daar is Soppela een eind gekomen met het maken van haar film, omdat ze daar letterlijk afstand had tot de gebeurtenissen in haar Amsterdamse huishouden. Daar begon ze ook met het ordenen van al het materiaal, en met het ordenen kwam het inzicht. Bij de terugkeer naar het huis waar de documentaire zich voornamelijk afspeelt, raakte haar blik meteen weer vertroebeld. <\/p>\n

Dat het maken van de film haar relatie goed heeft gedaan, lees je eraan af: tegen het einde komt er ontspanning in de vastgelopen verhouding tussen de twee echtelieden. Misschien ligt bij een professionele filmer, die in staat is tot zelfkritiek en de kunst van de ordening beheerst, het succes van een \u2018home recording\u2019 al in de onderneming zelf besloten. Hoe moeizaam de verhouding met een naaste ook is, de film opent de weg naar meer begrip, al is dat maar bij de maker zelf. <\/p>\n

Maar Mari Soppela wil ook wel verklappen wat haar relatie pas echt goed heeft gedaan. \u2018Stoppen met filmen,\u2019 lacht ze. Haar hele film, en haar huwelijkse leven lang, is Soppela op zoek geweest naar een gevoel van intimiteit met haar echtgenoot. Over die zoektocht gaat haar film, maar paradoxaal genoeg zat de film \u2013 de belichaming van haar ambitie, van haar vechtlust, van haar bereidheid om tot de bodem te gaan \u2013 haar daar ook bij in de weg. \u2018Het beste recept voor intimiteit is toch om de camera uit te zetten.\u2019<\/p>\n

Het IDFA vindt plaats van 20 t\/m 30 november. \u2018About Love \u2013 Mr and Mrs Chan\u2019 en \u2018Forgetting Dad\u2019 zijn te zien op de Vrij Nederland-dag op 23 november.
Voor verdere vertoningsinformatie zie www.idfa.nl<\/a>.<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Op het IDFA zijn veel films te zien van makers die hun onderwerp dicht bij huis zoeken: in het gezin waar ze opgroeiden, of dat ze later zelf stichtten. helpt de openbaarheid? \u2018Het is een zoektocht naar wie ik ben.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":284673,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[253,269],"tags":[2277,783,2267],"acf":[],"author_name":"Marijn van der Jagt","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/101107"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=101107"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/101107\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Marijn van der Jagt","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media\/284673"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=101107"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=101107"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=101107"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}