{"id":100913,"date":"2008-11-22T13:35:00","date_gmt":"2008-11-22T11:35:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/val-van-een-softie\/"},"modified":"2008-11-22T13:35:00","modified_gmt":"2008-11-22T11:35:00","slug":"val-van-een-softie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/val-van-een-softie\/","title":{"rendered":"Val van een ‘softie’"},"content":{"rendered":"
\n

Hoe kwam Ella Vogelaar ten val? Vanaf dag \u00e9\u00e9n was het hommeles. Een reconstructie op basis van gesprekken met betrokkenen. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Donderdag 13 november \u2013 op de Dag van Respect \u2013 was minister Ella Vogelaar voor Wonen, Wijken en Integratie in haar dienstauto op weg naar de Tweede Kamer. Ze had een vreselijke jetlag, want die nacht was ze teruggevlogen uit Willemstad. Maar Vogelaar verheugde zich op het debat dat ze \u2019s middags met de vaste Kamercommissie voor WWI zou voeren. Een week eerder was de sessie over de miljoenenoverschrijdingen bij de SS Rotterdam van alle kanten op een ordinaire schreeuwpartij uitgelopen. Dit keer zou het beter gaan. Na maandenlang gezeur en gedoe met de woningcorporaties, de gemeentebesturen en het ministerie van Financi\u00ebn lag er eindelijk een eerste voortgangsrapportage wijkenaanpak.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

\u2018Ik ben te spreken over de resultaten,\u2019 had ze trots boven de brief aan de Kamer laten zetten: \u2018Ik zie in de wijken veel energie en dynamiek ontstaan bij bewoners, winkeliers, wijkagenten, leraren en hulpverleners om van hun wijk een krachtwijk te maken.\u2019 Aedes, de door partijgenoot Hans Alders voorgezeten koepel van woningcorporaties, had na veel gezucht en gesteun toegezegd tien jaar lang 2,5 miljard euro te investeren in de aandachtswijken. Met gemeenten als Amersfoort, Leeuwarden en Enschede was een charter afgesloten. <\/p>\n

Sommige gemeenten waren al heel ver met het opstellen van een wijkactieplan, een WAP. Dankzij bemiddeling van staatssecretaris Frank Heemskerk van Economische Zaken deed ook het bedrijfsleven mee. Albert Heijn ging in alle Haagse prachtwijken een filiaal openen. <\/p>\n

Zorgverzekeraar Menzis (president-directeur: oud-minister van Grote Stedenbeleid Roger van Boxtel) had zijn medewerking toegezegd aan een leefbaarheidsproject in Arnhem. Elders zouden brede scholen, Centra voor Jeugd en Gezin en Cruyff- en Krajicek-veldjes uit de grond schieten. <\/p>\n

Bijzonder verguld was Vogelaar met het enthousiasme van het Landelijk Samenwerkingsverband Aandachtswijken dat de bewoners van probleembuurten als Klarendal, Velve-Lindenhof en Woensel-West vertegenwoordigde. Met d\u00e9ze voortgangsrapportage op zak kon ze de confrontatie met critici als Brigitte van der Burg van de VVD en Paulus Jansen van de SP met een gerust hart aan.<\/p>\n

In de Thorbeckezaal van het Tweede Kamergebouw verliep een Algemeen Overleg met Vogelaar erbij voor het eerst in tijden voorspoedig. De woningbouwspecialisten reageerden lang niet zo scherp en kritisch als bij de SS Rotterdam. De beantwoording van de vragen ging de minister dit keer relatief gemakkelijk af. Maar het was te vroeg om Ella Vogelaar een comeback kid te noemen.<\/p>\n

Toen ze om zes uur \u2019s avonds de Thorbeckezaal verliet, wist ze niet wat ze meemaakte. In het flitslicht van de camera\u2019s kreeg ze de microfoons van NOS, RTL en BNR Nieuwsradio onder de neus geduwd. Journalisten \u2013 met het opschrijfboekje in de aanslag \u2013 wilden weten hoe ze het bewindspersonenoverleg van de PvdA later die avond dacht te doorstaan. Wat wisten de journalisten wat zij niet wist?<\/p>\n

Nadat ze, net uit het vliegtuig, in de vip-lounge van Schiphol een snelle douche had genomen, was haar wel opgevallen dat haar secretaresse een extra ingelast bilateraaltje met Wouter Bos in de agenda had gezet. Het zou wel gaan over de commotie die haar bezoek aan de Antillen had veroorzaakt, dacht ze. In een gesprek met minister-president Emily de Jongh en gezaghebber Lisa Dindial had ze Willemstad een Vogelaarwijk toegezegd (Dindial bij die gelegenheid: \u2018Cura\u00e7ao is al een prachteiland, nu komt er ook nog een prachtwijk\u2019). Bovendien had ze de lokale politica\u2019s toegezegd dat het kabinet zou afzien van de invoering van een apart register voor Antilliaanse lastpakken in Nederland. Over beide beloften waren al boze Kamervragen gesteld. Vogelaar had er alle vertrouwen in dat ze het haar partijleider kon uitleggen. Misschien was hij het vergeten, maar begin oktober had de ministerraad besloten de gegevens van de blingblingcriminelen onder te brengen in het algemene register van probleemjongeren dat collega Andr\u00e9 Rouvoet in de maak had. Haar toezegging had ze dus niet zomaar gedaan. Dat zou Bos wel begrijpen.<\/p>\n

Rode kaart<\/b>
Van de Tweede Kamer aan het Plein naar het ministerie van Financi\u00ebn aan de Koningin Beatrixlaan is het nog geen twintig minuten rijden. Lang genoeg om op de Blackberry nog even de binnengekomen e-mails en sms\u2019jes door te nemen. \u2018Welkom Ella,\u2019 meldde Wouter Bos. \u2018Voor de goede orde deel ik je mee dat je niet alleen een gesprek met mij hebt. Ook Mari\u00ebtte Hamer en Lilianne Ploumen zullen erbij zijn.\u2019 Oeps, Wouter tilde kennelijk toch zwaarder aan de intrekking van het Antillianenregister dan ze had aangenomen. Dat zou wel eens op een gele kaart kunnen uitlopen vanavond!<\/p>\n

Het werd een rode kaart.<\/p>\n

Op het ministerie van Financi\u00ebn stak de partijleider meteen van wal. Het op gang komen van het wijkenbeleid had te lang geduurd. Het was met te veel conflicten met wethouders van stadsvernieuwing, directeuren van woningcorporaties en Tweede Kamerleden gepaard gegaan. <\/p>\n

Ook het integratiebeleid \u2013 h\u00e9t speerpunt voor de door tegenstellingen tussen autochtonen en allochtonen geplaagde PvdA \u2013 stond nog onvoldoende in de steigers. Bovendien was Bos de vele pijnlijke mediaoptredens van Vogelaar (bij onder meer Pauw & Witteman en De Wereld Draait Door) niet vergeten. Er bestond te veel negatieve beeldvorming over Vogelaar en die viel volgens de partijleider niet meer te repareren.<\/p>\n

PvdA-voorzitter Ploumen had maandenlang haar best gedaan om gesprekken te organiseren met de partijgenoten in de gemeentebesturen en bij de woningcorporaties. Hoeveel gekibbel de prachtwijken ook opleverden, de neuzen moesten dezelfde kant op. Maar dat was mislukt. Bij elke spreekbeurt in het land bleek dat mensen zich grote zorgen bleven maken over het functioneren van Ella Vogelaar als minister: kreeg ze wel genoeg uit haar handen, kon ze het wel aan?<\/p>\n

Van de drie leden van de partijleiding had fractievoorzitter Mari\u00ebtte Hamer (\u2018Vrouwen zijn volhardender, communicatief vaardiger, empathischer en kunnen beter samenwerken,\u2019 zei ze onlangs nog) het meest getwijfeld aan de noodzaak sister Vogelaar aan de kant te schuiven. Maar ja, zo\u2019n fractie leid je niet in je eentje. <\/p>\n

Je hebt een vice-fractievoorzitter (Jeroen Dijsselbloem), een secretaris campagne en strategie (Diederik Samsom), een woordvoerder wonen en oude wijken (Staf Depla) en een woordvoerder armoedebeleid (Hans Spekman). Die subtoppers waren de afgelopen maanden \u00e9\u00e9n voor \u00e9\u00e9n met Vogelaar in conflict geraakt. Depla nog tijdens het debat over de SS Rotterdam. De minister had hem toen toegebeten dat hij geen verstand van ondernemen had. <\/p>\n

Hamer erkende dat Vogelaar er alsnog in was geslaagd de buurten in beweging te krijgen, maar zulk onbeschoft gedrag tegen een Kamerlid k\u00f3n niet. Als minister moest je ook draagvlak voor je beleid in Den Haag zien te cre\u00ebren en daarin was Vogelaar schromelijk te kort geschoten. Met de gang van zaken rond de SS Rotterdam in het achterhoofd viel ook Hamer de partijleider bij.<\/p>\n

Een geschrokken Ella Vogelaar gaf toe dat ze het in het Haagse circuit en in de media niet goed had gedaan. Maar de negatieve beeldvorming waar het trio het over had, viel de komende twee jaar nog best te repareren. Vervolgens richtte ze zich persoonlijk tot Wouter Bos: de wijkenaanpak had een ongelukkige start gemaakt, maar hoe kwam dat? Doordat de minister van Financi\u00ebn haar zonder de benodigde middelen het veld in had gestuurd. Het integratiebeleid van de PvdA maakte een rommelige indruk, maar aan wie lag dat? De partijleider had zonder haar te raadplegen opeens een interview aan de Volkskrant gegeven waarin hij voor een hardere toon in het migrantendebat had gepleit. Bos, Ploumen en Hamer konden toch moeilijk volhouden dat het allemaal haar schuld was geweest.<\/p>\n

Dat deden ze wel. Een politicus moet op alle fronten gezagsvol en effectief kunnen opereren, zeiden ze, en dat deed Ella niet.<\/p>\n

Tegen zeven uur was het Vogelaar duidelijk dat ze aanwezig was geweest bij haar exit-gesprek.<\/p>\n

Om kwart voor tien deelde ze de minister-president mee dat ze zou aftreden. Balkenende betuigde haar zijn respect.<\/p>\n

Even na tienen stond ze in de hal van het ministerie van VROM aan de Rijnstraat met een lijkbleek gezicht de pers te woord. Voelt u zich geslachtofferd, wilden de samengedromde journalisten weten. \u2018Geen vragen, jongens,\u2019 riep haar woordvoerder Elaine de Boer. De bijeenkomst duurde alles bij elkaar nog geen drie minuten.<\/p>\n

Tot zo ver de invulling die de PvdA aan de Dag van Respect gaf.<\/p>\n

Zwaar werkterrein<\/b>
Het begon allemaal heel anders \u2013 in juni 2006. Wouter Bos dacht nog dat hij de volgende minister-president zou worden en hij wilde het veel minder Haags aanpakken dan zijn voorgangers Kok en Balkenende. Er moest een klein kernkabinet komen dat op een onorthodoxe manier grote maatschappelijke problemen als het milieu, de vergrijzing en de stille armoede in buurten als De Kruiskamp en Kanaleneiland ging aanpakken. Zijn droomkabinet bestond niet uit de geijkte partijtijgers, maar uit kanjers die hun sporen in het bedrijfsleven of in het maatschappelijk middenveld hadden verdiend. <\/p>\n

Geen wonder dat er ook een telefoontje uitging naar Ella Vogelaar, oud-vicevoorzitter van de FNV maar ook president-commissaris van Unilever Nederland en bestuurslid van werkgeversorganisatie VNO-NCW. Vogelaar was voorzitter van de vereniging van re\u00efntegratiebedrijven en had Rita Verdonk over de inburgeringscursussen geadviseerd. Wat een topper moest dat zijn! Zo iemand kon je best een zwaar werkterrein toevertrouwen: het volkshuisvestingsbeleid en de wijkenaanpak die tot dan toe onder het ministerie van VROM ressorteerden plus de integratie van allochtonen die van Justitie werd overgeheveld naar het nieuw te vormen programmaministerie voor Wonen, Wijken en Integratie. <\/p>\n

Over \u00e9\u00e9n nacht ijs ging Vogelaar niet. Maandenlang vroeg ze zich af of ze zich wel thuis zou voelen in wat zij als een Haagse schijnwereld beschouwde: het draaide er nooit om de inhoud, maar alleen om de incidenten en de beeldvorming. Bovendien genoot ze van de bergwandelingen met haar gepensioneerde partner Onno en van diens kleinkinderen. Wouter Bos moest praten als Brugman om haar over de streep te krijgen. Pas in november 2006 gaf ze hem haar jawoord. <\/p>\n

Kabinetsformaties komen in de beslissende fase altijd in een stroomversnelling. In de hectiek van de situatie kwam het er niet meer van om uitgebreid over de invulling van haar zware post van gedachten te wisselen. Vooral wat het integratiebeleid betreft, zou dat de PvdA later opbreken. Het bleef bij een kort telefoongesprek tussen Bos en Vogelaar. De nieuwe minister zei dat ze zich g\u00eaneerde voor de harde toon die Rita Verdonk richting migranten had aangeslagen. De partijleider informeerde of ze zonodig wel bereid was stevig op te treden tegen allochtone probleemjongeren. Dat was het geval. Vlak daarna stond ze in haar paarse mantelpak met groene trui naast de koningin op het bordes.<\/p>\n

Van partijleiders kan nauwelijks worden verwacht dat ze even veel verstand van personeelsbeleid hebben als human resource managers in het bedrijfsleven. Maar Wouter Bos was dat bij Shell in Hongkong geweest. Stelde hij tijdens het job interview met Ella Vogelaar wel de goede vragen?<\/p>\n

Hommeles<\/b>
Vanaf dag \u00e9\u00e9n was het hommeles in de tent. De minister voor Wonen, Wijken en Integratie raakte in botsing met de vice-premier annex minister van Financi\u00ebn over de betaling van de veertig prachtwijken die volgens het regeerakkoord moesten verrijzen. Vogelaar was bij de FNV en in de werkgeverswereld verslingerd geraakt aan het poldermodel en wilde dat ook op de woningcorporaties toepassen. Stond in de regeringsverklaring niet dat alles samen moest? Bos pleitte voor het primaat van de politiek. <\/p>\n

Stinkendrijke organisaties als de woningcorporaties moesten voor de financiering van de wijkenaanpak zorg dragen. Het mocht de belastingbetaler niet te veel kosten. Als de corporaties niet wilden, moest Vogelaar maar harder met de vuist op tafel slaan. Wat haar de eerste maanden niet lukte. Het leidde tot eindeloos gesteggel tussen Financi\u00ebn en WWI over vermogensheffingen en solidariteitsbijdragen. De woningcorporaties en bewonersorganisaties zaten ondertussen op groen licht uit Den Haag te wachten. Pas in september van dit jaar slaagde Vogelaar erin een akkoord met koepelorganisatie Aedes te sluiten. <\/p>\n

Ook over de toonhoogte van het integratiedebat verschilden Bos en de opvolger van Rita Verdonk stevig van mening. Op haar eerste werkdag als minister liet Ella Vogelaar weten dat ze niets voelde voor een algemeen boerkaverbod \u2013 waar de Kamer in meerderheid op had aangedrongen. <\/p>\n

Een paar maanden later stond ze na afloop van een conferentie in Rome het dagblad Trouw te woord. In het interview voorspelde ze dat Nederland op den duur een land zou worden met een \u2018joods-christelijke-islamitische traditie\u2019. De Kamer vatte het op als een pleidooi voor zo\u2019n gemengde cultuur. De geachte afgevaardigde Geert Wilders sprak naar aanleiding van Vogelaars constatering de woorden: \u2018Ze kwekt en is knettergek.\u2019 Zo. De toon was gezet.<\/p>\n

Aanvaringen<\/b>
Bos, die in 2002 het partijleiderschap op zich had genomen om de gefrustreerde PvdA-kiezer op de Lijst Pim Fortuyn terug te veroveren, zag met lede ogen aan hoe zijn minister voor WWI zich door Wilders en Verdonk in de hoek van de softe multiculti\u2019s had laten drukken.<\/p>\n

Voorjaar 2008 mengde hij zich openlijk in het debat. Uit het proefschrift van Anet Bleich over oud-premier Joop den Uyl had hij begrepen dat polariseren in de politiek heilzaam kon zijn. Bos paste dat op het integratievraagstuk toe. Het debat daarover moest scherper worden gevoerd, zei hij in de Volkskrant: \u2018Polarisatie is de enige manier om zaken verder te brengen. Je moet niet met consensus het debat induiken, je moet er met consensus uitkomen.\u2019 Vogelaar voelde zich gepasseerd en dacht sterk genoeg staan om haar partijleider de mantel te kunnen uitvegen. \u2018Ik vond het een ongelukkige uitdrukking van Wouter, om te zeggen dat er meer gepolariseerd moet worden,\u2019 zei ze tegen dagblad De Pers. \u2018Omdat ik bij mijn aantreden juist heb gezegd: ik wil minder polarisatie.\u2019 Wouter was not amused.<\/p>\n

Zulke aanvaringen kreeg ze ook met Wouters getrouwen in de fractie.<\/p>\n

Diederik Samsom laakte in de Volkskrant van 7 mei het gemillimeter waarin haar wijkenaanpak dreigde te verzanden: \u2018Het moest een icoon worden van ons grote verhaal, maar het is een icoon geworden van klein gepruts.\u2019 Samsom had het over het falen van de PvdA, niet over het falen van Vogelaar persoonlijk. Maar ze vatte het wel persoonlijk op.<\/p>\n

Hans Spekman, oud-wethouder van Sociale Zaken van Utrecht en kind aan huis in Overvecht en Ondiep, nam het Vogelaar kwalijk dat ze hem sinds haar aantreden als minister nooit te hulp had geroepen. \u2018Ik heb een paar keer aangeboden mee te denken over de wijkenaanpak,\u2019 vertelde hij Vrij Nederland: \u2018Maar daar is niets mee gedaan.\u2019 Op grondige kennis van wat er in de wijken speelde, had het Kamerlid haar nog niet kunnen betrappen: \u2018Het kan bij Ella nog komen. Maar ze heeft het nog niet laten zien.\u2019 Van Spekman mochten Marokkaanse jongetjes die niet wilden deugen wel wat harder worden aangepakt: \u2018Je moet ze vernederen, voor de ogen van hun eigen mensen.\u2019 <\/p>\n

Tijdens een door GroenLinks en D66 aangevraagd Kamerdebat liet Vogelaar de \u2018sociale Rambo\u2019 uit Utrecht als een baksteen vallen. \u2018Het is onjuist om zelfs maar het idee te hebben dat dit een bijdrage kan leveren aan een oplossing.\u2019 Spekman boos.<\/p>\n

De invloedrijke vice-fractievoorzitter Jeroen Dijsselbloem \u2013 door Volkskrant-columnist Marcel van Dam hardnekkig de \u2018Geert Wilders van links\u2019 genoemd \u2013 was woedend toen hij hoorde dat Vogelaar in Willemstad het registratiesysteem voor Antilliaanse jongeren uit handen had gegeven. \u2018Er is een bepaalde groep met hardnekkige problemen, daar moeten we ook apart beleid voor ontwikkelen,\u2019 liet hij zich ontvallen in Trouw. \u2018En je kunt alleen effectief beleid ontwikkelen als je deze jongeren als zodanig kunt herkennen.\u2019 Dat was twee dagen voor de val van Vogelaar.<\/p>\n

En woordvoerder wijkenbeleid Staf Depla? Die deed anderhalf jaar lang zijn stinkende best om de minister voor WWI naar buiten toe te verdedigen. Totdat hij tijdens het debat over de SS Rotterdam door Vogelaar frontaal werd aangevallen. Toen was ook voor hem de maat vol.<\/p>\n

Eruit<\/b>
Zo tekende zich een situatie af waarin Ella Vogelaar volgens de partijtop niet meer \u2018effectief en gezagsvol\u2019 kon opereren. Daarvoor waren de haat en nijd binnen de PvdA te groot geworden.
Intussen werd Vogelaar voortdurend aangevallen door media als De Telegraaf (\u2018Wie stopt Ella de Zwijger? PvdA-minister van WWI staat voor Wegwuiven, Wegkijken en Indekken\u2019) en de website GeenStijl (\u2018Wie zegt het vertrouwen in Tante Brekebeen op?\u2019).<\/p>\n

In april werd communicatiestrateeg en crisismanager Dig Istha door VROM ingehuurd om de stroom van negatieve publiciteit over Jacqueline Cramer en Ella Vogelaar te helpen indammen. Met Cramer sprak hij sindsdien vrijwel dagelijks. Vogelaar liet meteen weten dat ze niet van zijn adviezen was gediend. Ze wilde zichzelf blijven. Toen Istha De Telegraaf toevertrouwde dat hij eigenlijk geen contact met de minister voor WWI had omdat het niet klikte, werd hij op staande voet als interim-directeur ontslagen. Vogelaar nam niet de moeite om de boodschap persoonlijk over te brengen aan de communicatiestrateeg. Dat moest secretaris-generaal Hans van der Vlist doen. Istha had zich in zijn hele loopbaan nog nooit zo geschoffeerd gevoeld. Dat was op 5 november.<\/p>\n

Acht dagen later namen Bos, Ploumen en Hamer het besluit waarop Vogelaars tegenstanders in de fractie nauwelijks meer hadden durven hopen: ze vloog eruit.<\/p>\n

Net nu haar wijkenbeleid eindelijk op stoom begon te komen.<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hoe kwam Ella Vogelaar ten val? Vanaf dag \u00e9\u00e9n was het hommeles. Een reconstructie op basis van gesprekken met betrokkenen.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[47,155,153,171],"tags":[2269,783,2267],"acf":[],"author_name":"Max van Weezel, Thijs Broer","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/100913"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=100913"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/100913\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Max van Weezel, Thijs Broer","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=100913"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=100913"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=100913"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}