Bij de Opvoedpoli

Het is bedompt in de kleine kamer. Wendy en haar zus zitten op de grond, orthopedagoog Sylvia is naast pitbull Layla op een matras in de hoek gaan zitten. In de hele flat hangt de indringende geur van hondenpis. Layla kreeg plotseling negen puppies, vertelt Wendy. De honden wonen tijdelijk in de kinderkamer.

Wendy is 23. In de verder lege vitrinekast staat een schoolfoto van haar twee dochtertjes, de oudste lijkt een jaar of zeven. Haar babyzoontje kruipt in een luier over het vale tapijt met vlekken. Gefascineerd koerst hij af op de volle asbak die op de lage salontafel staat. Net op tijd grist Wendy een brandende peuk weg. ‘Afblijven, Dylano, dat is geen speelgoed.’

Ze is het helemaal zat, rapporteert ze aan Sylvia. Haar mag ze wel hoor, maar elke week staan er nog tien anderen op de stoep. Als het de voogd van Bureau Jeugdzorg niet is, dan wel de psycholoog, de fysiotherapeut, of weer zo’n vrouw van het maatschappelijk werk. De een vindt dat ze weer naar de school moet, de ander dat Wendy eerst rust in haar bestaan moet organiseren. En ja, dat zou ze zelf ook best willen, alleen kan ze dat niet allemaal tegelijk, dan slaat ze op hol. En intussen loopt iedereen haar te vertellen hoe ze leven moet.

Die voogd is wel lief, maar hij doet geen pleuris. En die vrouw van het maatschappelijke werk is ook een softie. Zo’n wijffie roept dan dat ze een puzzeltje moet gaan leggen met haar dochters. Ziet ze het voor zich, met die van haar? Maar wat ze erger vindt: de maatschappelijk werkster heeft tegen de voogd gezegd dat ze haar kinderen slaat. Terwijl ze dat juist niet doet, omdat ze zelf heus ook wel weet dat ze een agressieprobleem heeft. ‘Als ik m’n kind sla, staat zo de ambulance voor.’

En o ja, of Sylvia dat gat in de deur gezien heeft? Heeft haar ex gedaan, voordat-ie dezelfde deur uitstormde. Hij bleek nog met de moeder van z’n kinderen te zijn. Dus ook met mannen is ze even helemaal klaar, besluit Wendy. De eerste gozer die haar aanraakt, stompt ze zo het leven uit.

Het verhaal van Wendy illustreert een van de hardnekkigste kwalen van het Nederlandse jeugdbeleid, zegt Sylvia, op de terugweg in de stadsbus. Verschillende instanties bemoeien zich voor veel geld en ongetwijfeld met de beste bedoelingen met een gezin. Bovendien worden ze ook nog eens uit verschillende potten betaald: Bureau Jeugdzorg werkt op kosten van de provincie, de geestelijke gezondheidszorg (ggz) komt weer voor rekening van de zorgverzekeraars. ‘En dus is iedereen vooral bezig met de vraag: wie betaalt wat? Intussen snapt zo’n moeder zelf niet meer wie haar waarmee komt helpen. Overigens kan het nog erger hoor, soms zijn er wel twintig verschillende hulpverleners die langs elkaar heen werken.’

Idiotie van het jeugdstelsel

Orthopedagoog Sylvia (eind dertig, op gympen) werkt bij de Opvoedpoli, een particuliere instelling voor hulp aan kinderen en ouders met eenentwintig filialen in Nederland. Daar doen ze het, als zij zo’n gezin als dat van Wendy helemaal zelf begeleiden, ‘godzijdank anders’. Energiek dist ze de unique selling points van haar werkgever op. ‘Bureau Jeugdzorg behandelt cliënten niet zelf, maar koopt hulp in bij andere instellingen. Wij hebben allerlei soorten hulp zélf in huis, en werken samen met freelance specialisten. Zo zijn we sneller en flexibeler. En vanaf het begin is er één coach die alles regelt en bespreekt met het gezin.’ Ze grinnikt even. ‘Sorry als ik klink als een folder, maar in de jeugdzorg is het een verademing om zo te werken.’

De Opvoedpoli kwam na de oprichting in 2008 in een groeispurt terecht: waren er het eerste jaar bijna achthonderd klanten, inmiddels staan er tienduizend in het cliëntenbestand. Er verschenen lovende reportages, staatssecretaris van VWS Martin van Rijn en ook zijn voorganger Marlies Veldhuijzen van Zanten prezen de Opvoedpoli om haar innovatieve aanpak, oprichtster Linda Bijl werd in 2012 genomineerd als ‘Zorgmanager van het jaar’.

Na ruim vijf jaar geldt de Opvoedpoli nog altijd als een van de opvallendste ‘zorgvernieuwers’ in Nederland. Dat komt vooral door haar onorthodoxe aanpak.

Eigenlijk is ze alleen bij dit gezin betrokken om de depressie en trauma’s van Wendy te behandelen, zegt Sylvia, terwijl de bus door een troosteloze flatwijk slingert. ‘Maar stel dat Wendy’s kinderen ook wat lichte traumatherapie nodig hebben, omdat ze door al het huiselijk geweld dat ze gezien hebben maar

blijven rondstuiteren? Dan geef ik die gewoon. Verzekeraars zijn daar niet blij mee, want officieel betalen zij alleen voor de behandeling van moeder. Maar het duurt nu eenmaal veel langer als een voogd van Bureau Jeugdzorg die therapie apart gaat regelen. Bovendien zit er dan wéér iemand anders op de bank. Wij laten ons niet leiden door de idiotie van het jeugdstelsel.’

Ze zijn onorthodox, vooruitstrevend. Toch klinkt ook kritiek op de Opvoedpoli’s. Zorgverzekeraars weigeren op te draaien voor hulp die naar hun idee eigenlijk onder jeugdzorg valt. Vorig jaar kreeg de Opvoedpoli van sommige verzekeraars nog maar de helft van haar werk vergoed. Die problemen zouden binnenkort voorbij moeten zijn. Vanaf volgend jaar wordt de hele jeugdzorg overgeheveld naar de gemeenten. Een gigantische operatie, juist opgetuigd in de hoop een einde te maken aan het versnipperde aanbod en alle kafkaëske financieringsstructuren. Hulp moet goedkoper en dichter bij gezinnen georganiseerd worden, vanuit het adagium: één gezin, één regisseur en één plan – precies zoals de Opvoedpoli doet.

Maar of de gemeenten in die monsteropgave van het kabinet gaan slagen, weet niemand. In veel plaatsen wordt nu, een jaar voordat de Jeugdwet moet ingaan, nog koortsachtig vergaderd hoe de jeugdzorg – inclusief de zware, specialistische – straks vanuit de gemeentehuizen georganiseerd gaat worden. En het is de vraag of gemeenten het zullen aandurven in alle chaos en rumoer met een zorgvernieuwer als de Opvoedpoli in zee te gaan.

Familieonderneming

Zes jaar geleden zat Linda Bijl (1964) met echtgenoot Anne Punter (1962) totaal gefrustreerd onder een parasol op Santorini. De schoonheid van het Griekse vulkaaneiland kon haar ergernis over twintig jaar Nederlandse jeugdzorg nauwelijks verdrijven. Bijl was als afgestudeerd orthopedagoog begonnen in een opvanghuis voor tienermoeders, Punter werkte aanvankelijk als verpleegkundige. In de jaren die volgden, hadden ze op allerlei plaatsen in het land als interim-managers gewerkt, en gezien hoe hun vak steeds verder naar de knoppen werd geholpen. Hoe hulpverleners bedolven raakten onder reglementen en papierwerk waarin ze verantwoording moesten afleggen over wat ze hadden uitgespookt. Hoe vanzelfsprekend vertrouwen plaatsmaakte voor vanzelfsprekend controleren. Hoe onder invloed van het Angelsaksische ‘meten is weten’ van tevoren moest worden uitgedokterd wat de hulp in een instelling precies zou opleveren. En hoe de zorg aan ouders en kinderen daardoor steeds meer in protocollen, hokjes en regeltjes was ondergebracht. Hoe ouders en kinderen met problemen steeds meer in die protocollen moesten passen en anders buiten de boot vielen. Hoe instellingen in hun specialisatiedrift wel twintig verschillende ‘ambulante hulptrajecten’ ontwikkelden, maar geen ouder intussen meer wist waar hij met zijn kind terecht kon. En hoe zo’n ouder, als hij dat wel wist, vaak op een lange wachtlijst eindigde. Intussen werden er astronomische bedragen in de jeugdzorg gepompt, die naar het vermoeden van Bijl en Punter vooral in bureaucratische romslomp en riante bestuurderssalarissen verdwenen. Daarom dus namen ze onder die parasol op Santorini het besluit om het dan maar eens helemaal zelf te gaan doen. Ze verkochten hun huis aan het Singel in Amsterdam – ook zij hadden tot dan toe een prettig managerstarief opgestreken, ze verdienden samen meer dan de Balkenende-norm, en gebruikten de opbrengst als startkapitaal voor hun bedrijf. Over de onderlinge taakverdeling waren ze het gauw eens. Bijl zou het bedrijf gaan besturen, Punter ontfermt zich op de achtergrond over het politieke lobbywerk en is nauw betrokken bij de oprichting van nieuwe poli’s in den lande.

Vijf jaar na hun oprichting hebben ze zo’n vierhonderdvijftig medewerkers in dienst en een omzet van vijfentwintig miljoen euro. De echtelijke onderneming is inmiddels bijna een familiebedrijf. Schoonzoon Bas, weggekaapt uit een commerciële functie bij de Postcodeloterij, is directeur Financiën, een studerende dochter springt bij als de administratie zich ophoopt. Dat maakt dat de rest van het gezin ‘het O-woord’ soms even niet meer kan horen, grinnikt Bijl.

Inmiddels wonen ze in een nog altijd uiterst comfortabel appartement aan een Amsterdamse gracht. Denk niet dat ze rijk aan het worden zijn, zegt Bijl bij de eerste vraag in die richting resoluut, dan hadden ze beter in het advieswerk kunnen gaan. ‘Ik heb een rood hart, ik verdien negenduizend euro per maand en dat vind ik nog altijd riant. En we zijn niet zielig, maar we staan wel borg met alles wat we hebben. Tot aan het laatste theelepeltje toe.’

Ze namen een gigantisch risico, zeggen ze, in 2008. De jeugdzorgmarkt zat tot dan toe potdicht, daar zouden ze niet zomaar tussenkomen. Ze moesten zich bewijzen, zegt Punter. ‘Als we niet verdomd goede zorg leverden, kregen we ook geen klanten.’ Het stoort hem dat die notie bij zoveel gevestigde instellingen totaal verdwenen is. ‘Veel van die clubs hebben vaste contracten met hun opdrachtgevers, ze weten vooraf hoeveel geld ze ieder jaar krijgen. Het zijn logge apparaten geworden.’

Onzinonderscheid

De Opvoedpoli laat zich juist voorstaan op haar wendbaarheid. Niets wachtlijsten of telefooncentrales met zoveel wachtenden voor u, binnen twee weken na de eerste aanvraag wordt er contact opgenomen en hulpverleners van de poli zijn dag en nacht bereikbaar op hun mobiele telefoon. Op last van de oprichters wordt er zo min mogelijk vergaderd om zoveel mogelijk tijd aan ouders en kinderen te besteden. De overheadkosten van iedere poli beperken zich tot één secretaresse en een directeur, die zelf ook een achtergrond in de zorg heeft. En als een poli groter wordt dan veertig man, moet er gesplitst worden naar een nieuw filiaal.

Ze bleken een gat in de markt. ‘De klanten kwamen als een tsunami over ons heen,’ zegt Bijl. Hoewel begonnen als een winkel-om-de-hoek voor licht tot zwaar opvoedadvies, bleek dat er bij de poli’s toch vooral zwaardere problematiek binnenkwam. ‘Er mag dan zoiets als opvoedperfectionisme bestaan, de meeste ouders komen echt pas als ze al een fors probleem hebben.’ Al snel wisten ook huisartsen, schoolartsen en Bureau Jeugdzorg hen te vinden, vooral met kinderen die elders tussen wal en schip vielen. In veel gevallen: tussen jeugdzorg en jeugd-ggz in.

Bij de Opvoedpoli was van meet af aan duidelijk dat ze zich van dat ‘onzinonderscheid’ (dixit Bijl) niets aan zouden trekken. ‘Wij zijn ons bedrijf op een ander punt in de tijd begonnen dan al die bestaande instellingen. Wij wilden ons niet laten leiden door de structuren die er al zijn, maar kijken vanuit het gezin: wat is er nodig om een kind en zijn ouders weer goed te laten functioneren? Als je problemen van kinderen wilt oplossen, moet je vaak óók bij de ouders zijn. Maar in de traditionele jeugdzorg en jeugd-ggz komt je met dat idee niet ver. Jeugdzorg loopt nog vaak vast als ouders psychische problemen hebben, dat ligt buiten hun deskundigheid, en dan moeten ze zo’n ouder naar een ggz-instelling doorverwijzen. En de jeugd-ggz op haar beurt zegt bij multiprobleemgezinnen meer dan eens: dit kind leeft in zo’n onrustige omgeving, daar moet éérst iets aan gedaan worden voordat we een psychische stoornis kunnen vaststellen. Maar precies dat ondersteunende werk aan gezinnen valt weer onder jeugdzorg. Daarom hebben wij gezegd: aan die rare systematiek gaan wij niet meedoen, wij willen het kastje én de muur zijn.’

Pilsje d’r bij

Een half jaar geleden stond puber Michael nog op het dak van het huis van zijn moeder. Hij dreigde dat hij het echt zou doen: springen. Zijn ouders waren al maanden verwikkeld in een vechtscheiding. Hoeveel moet een kind doen om aandacht te krijgen, zegt psycholoog Gerald hoofdschuddend. Moeder meldde zich met Michael bij de Opvoedpoli omdat ze vond dat hij een gedragsprobleem had. Of een psychiater hem niet alsjeblieft een sticker kon opplakken zodat hij kon worden geholpen, want zij wist het ook niet meer. Thuis was hij onhandelbaar, hij had zijn driftbuien niet onder controle. ‘Ik heb die moeder meteen gezegd: “Wij nemen Michaels zaak niet in behandeling zolang jullie niet ophouden elkaar de tent uit te vechten,”’ zegt psycholoog Gerald. Vervolgens onderzocht hij wel of Michael misschien een angst- of impulsstoornis had, maar intussen werden ook intensieve gesprekken met zijn ouders gevoerd. ‘In het begin zelfs apart, omdat het te gevaarlijk was om ze bij elkaar in een kamer te zetten. Niet alleen de verbale agressie vierde hoogtij, laat ik het zo maar zeggen.’

Op een dinsdagmiddag in november komt Michael met zijn vader de Opvoedpoli binnenlopen. Twee hoekige mannen, allebei klein van stuk. Vader draagt schoenen met stalen neuzen, hij werkt in de bouw. Ze scharen zich met psycholoog Gerald en gezinscoach Munnevver om een kinderbureautje in de speelkamer van de poli. Afgezien van dat ene akkefietje gaat het goed, zegt vader. Michael knikt verlegen, de driftige jongen lijkt ver weg. Toen zijn vader hem vrijdag kwam halen voor het weekend, had hij zijn tas nog niet klaar. Vader werd boos, Michael ook, en toen sloot hij zich op in zijn kamer. Toch jammer, zegt vader, want ze hadden een verjaarsfeest bij de familie van zijn nieuwe vriendin waar op hem gerekend werd. Pilsje d’r bij, altijd gezellig hoor. En tegen gezinscoach Munnever: ‘Zo doen wij dat in Nederland.’ De therapeute vertrekt geen spier.

Psycholoog Gerald raadt Michael aan om als hij boos wordt aan een thermometer te denken. ‘Als de meter oploopt, zeg je gewoon tegen je vader: ik zit op zeven, laat me even met rust. Dan hoef je de boosheid niet tot tien te laten oplopen. Zo voorkom je dat je explodeert.’ En, legt hij vader en zoon uit: het hoort ook bij Michaels puberteit om soms wat egocentrisch gedrag te vertonen. Daarom sluit hij zich misschien ook op in zijn kamer, is het niet? Michael knikt weer, vader vouwt zijn armen over elkaar. ‘Ja, dat zal dan wel weer de psychologie zijn, maar ik vind dat ik daar als vader best wat van mag zeggen. Hij laat mij toch in de kou staan.’ Michael staart naar de stalen schoenenneuzen, dan zegt hij zacht: ‘Ik was op mijn kamer gewoon verdrietig.’

Beiden zijn ‘enorm gegroeid in hun impulscontrole’, stellen Gerald en Munevver na afloop opgetogen vast. ‘Er wordt niet gescholden, niet meer gegooid met voorwerpen, geen teksten meer als: “Ik weet niet of jij mijn vader wel bent.”’ Binnenkort zullen ze het gezin weer loslaten, zegt Munevver. ‘Je moet voorkomen dat mensen op je gaan leunen. We proberen de ouders beter te leren omgaan met hun zoon en hun eigen sores, zodat ze zelf weer verder kunnen.’

Wurgcontracten

Maar dan nu de vraag: wie betaalt deze hulp? Het onderzoek naar Michael én zijn ouders gebeurt op kosten van de zorgverzekeraar. En inderdaad, strikt genomen valt de opvoedhulp aan de ouders misschien meer onder het kopje jeugdzorg, geeft Gerald toe. ‘Ze zouden voor lichte opvoedhulp misschien ook bij een Centrum voor Jeugd en Gezin in hun gemeente terecht kunnen, als dat er is. Maar het punt is: daar krijgen ze dan weer een nieuwe hulpverlener. Omdat wij als ggz-instelling een onderzoek doen naar een mogelijke gedragsstoornis bij Michael en de deskundigheid in huis hebben om de ouders te begeleiden, doen wij het liever zelf. Dan kunnen we het hele gezin observeren. Hun problemen staan nu eenmaal niet los van elkaar. Je wilt te allen tijde voorkomen dat je een kind met een psychische diagnose opzadelt als blijkt dat het vooral lijdt onder het gedrag van zijn ouders.’

Zo’n dossier als dat van Michael illustreert precies het soort discussies dat de Opvoedpoli de afgelopen jaren met een aantal verzekeraars voerde. Waar houdt de geestelijke gezondheidszorg die zij vergoeden op en gaat die over in de jeugdzorg die provincies en gemeenten moeten bieden? En wat komt er precies voor rekening van bijvoorbeeld scholen? Die krijgen ook geld voor zorg aan leerlingen die in de problemen komen. De Opvoedpoli wordt betaald uit al deze verschillende geldpotten, maar het grootste deel komt van de zorgverzekeraars. Daar declareren de poli’s bijna negentig procent van hun activiteiten.

De verzekeraars hebben sinds de introductie van de marktwerking de opdracht om scherp op de zorguitgaven te letten. Toen hun verzekerden in groten getale naar de Opvoedpoli’s trokken, werd hun bedrijf ineens met argusogen bekeken, zeggen Bijl en Punter. Verzekeraars dwingen volgens hen steeds lagere contractplafonds af: de Opvoedpoli mag dan in één jaar bijvoorbeeld maar tot een maximaal bedrag aan ADHD-behandelingen declareren. Daarnaast wordt het basispakket voor psychische zorg verder beperkt: verzekeraars vergoeden steeds minder zorg die niet strikt medisch is, zoals ook het begeleiden van ouders met een kind met een gedragsstoornis.

De Opvoedpoli voert een ferme publiciteitsoorlog tegen de verzekeraars. ‘Nieuwe, innovatieve aanbieders staan achteraan in de rij bij de zorgverzekeraars,’ riep Bijl in een interview verontwaardigd. En in verschillende media liet ze optekenen dat ze door verzekeraars tot ‘wurgcontracten’ was gedwongen. In het verleden kregen ze nog zo’n tachtig procent van hun zorg vergoed, inmiddels was dat in sommige gevallen nog maar de helft. ‘Wij werken tegen een laag uurtarief van 85 euro, maar er is een grens aan wat we kunnen opbrengen,’ zegt Punter. ‘We liggen hier met z’n tweeën regelmatig wakker of we de salarissen wel kunnen uitbetalen.’

Bovendien worden de declaraties steeds strenger gecontroleerd. ‘Verzekeraars willen precies weten wat we doen en eisen dat ze het hele medische dossier van onze verzekerden mogen inzien.’

Met name tegen dat laatste heeft Bijl naar eigen zeggen ‘strikt principiële’ bezwaren. ‘Er staan allerlei privacygevoelige dingen over onze cliënten in: denk aan zelfmoordpogingen, trauma’s door kindermishandeling of huiselijk geweld. Dat gaat de verzekeraars helemaal niks aan.’

Voor de rechter

De conflicten met verzekeraars CZ en DSW liepen het afgelopen jaar zo hoog op dat die voor de rechter werden uitvochten. ‘De rechtbank oordeelde dat wij pas hoeven uit te betalen als we ervan overtuigd zijn dat de declaraties van de Opvoedpoli rechtmatig zijn,’ zegt Marnix Suijkerbuijk, directeur van de Zorg & Declaratieservice bij CZ. Bij de verzekeraar leeft het vermoeden dat de Opvoedpoli wel erg veel tijd besteedt aan ‘zorg voor de omgeving van de patiënt’.

Ook zou het bedrijf relatief veel werk laten doen door goedkopere krachten dan de officiële hoofdbehandelaar, in dit geval vaak een psychiater, waarvoor de verzekeraar betaalt. ‘De afgelopen jaren is van dit soort “verlengde arm”-constructies regelmatig misbruik gemaakt, daarom controleren wij er streng op.’ Over eventueel misbruik door de Opvoedpoli wil CZ geen uitspraken doen, zegt Suijkerbuijk, het onderzoek loopt nog. ‘Het gaat ons er ook niet om of de zorg van de Opvoedpoli wel of niet zinvol is. De vraag is alleen: valt wat zij doen onder de Zorgverzekeringswet? Als we dat niet kunnen verantwoorden, krijgen wij op onze beurt de Nederlandse Zorgautoriteit op ons dak. Opvoedhulp moeten gewoon door andere instellingen betaald worden.’

Na een intensief mediation-traject zijn CZ en de Opvoedpoli inmiddels weer on speaking terms, maar de discussie is nog altijd niet afgesloten. Binnenkort volgt weer een gesprek.

Ellendig verwijscircuit

Met verzekeraar DSW zijn de betrekkingen op z’n zachtst gezegd nog altijd weinig stralend. Directeur Chris Oomen koestert a priori ‘een diep wantrouwen’ tegenover de werkwijze van de Opvoedpoli, zegt hij aan de telefoon. ‘Ik beweer niet dat ze niet helpen, ik wil alleen weten waarvoor ik als verzekeraar opdraai. En zolang ik de dossiers niet ken, houd ik mijn bedenkingen.’ De Opvoedpoli’s schoten als paddenstoelen uit de grond, en dat zint Oomen niet. ‘Als mevrouw Bijl binnen een paar jaar vijfentwintig miljoen omzet heeft, dan heeft ze niet zozeer een behoefte van ouders gevonden, als wel een financieringsbom. Het is gewoon een kunstje om iets bij de zorgverzekering te declareren waarvoor men vroeger elders terecht moest. U weet hoe die clubs werken: men plakt er een psycholoog tegenaan en het is geestelijke gezondheidszorg. Dat doen ze bij al die verslavingsklinieken en fitnesskampen ook. Bovendien vind ik: iedereen die over privacy begint, laadt de verdenking op zich dat er iets niet deugt.’

In haar Amsterdamse appartement slaakt Bijl een diepe zucht. Het conflict met DSW is, hoe zal ze het zeggen, complex. ‘Bij zoveel wantrouwen is het lastig om een gesprek te voeren. Omdat we nieuw zijn, liggen we onder een vergrootglas. Maar dat betekent niet dat wij al onze medische dossiers zomaar aan verzekeraars gaan uitleveren.’ Fel: ‘Ik kan alleen maar zeggen dat elke cent naar onze klanten gaat.’ Ze neemt een slok van haar rode wijn, herneemt zich. ‘Wij zijn een eigenwijze club, zitten aan de randen van wat mag, we zijn de eersten om dat toe te geven. Maar we vinden nu eenmaal dat er iets moet veranderen. Het is in dit land ongelooflijk lastig om goede opvoedhulp van de overheid te krijgen. Als je meer nodig hebt dan een paar adviezen, kom je ook na het Centrum voor Jeugd en Gezin weer in een ellendig verwijscircuit terecht. Sorry, maar je kunt kinderen en ouders toch geen zorg onthouden omdat ze niet in een financieringsstructuur passen?’

En, wil Bijl graag benadrukken: met andere grote verzekeraars als Achmea, VGZ en Menzis is het wel gelukt om voor komend jaar contracten af te sluiten. ‘Er zitten er gewoon een paar tussen die onze manier van werken maar niks vinden.’

Allemaal kinnesinne

Bij alle getouwtrek met de verzekeraars heeft de bestuurder van de Opvoedpoli bovendien voortdurend het gevoel dat ze ‘in de verkeerde film zit’. Als vanaf volgend jaar, in de nieuwe Jeugdwet, ook de jeugd-ggz onder verantwoordelijkheid van de gemeenten valt, zou er een einde moeten komen aan het gesoebat over wie waarvoor moet betalen. Maar dat valt nog te bezien. Onlangs werd bekend dat de zorgverzekeraars de gemeenten de komende drie jaar gaan helpen bij het inkopen van jeugd-ggz. Wat voor consequenties die beslissing precies heeft voor de Opvoedpoli, is nog niet te overzien. In tal van gemeenten zitten ambtenaren nu om de tafel met verzekeraars en zijn ze überhaupt nog druk bezig zich enigszins voor te bereiden op het gigantische nieuwe takenpakket dat vanaf volgend jaar op hun bord ligt. Naast de jeugdzorg moeten ook de nieuwe Participatiewet, een deel van de ouderen- en gehandicaptenzorg én het passend onderwijs vanuit de gemeentehuizen bestierd gaan worden.

Daarbij komt: op de jeugdzorg moet in totaal ook nog eens vijftien procent bezuinigd worden, en het is nog altijd niet bekend hoeveel geld iedere gemeente precies krijgt. Voor gemeenten is de nieuwe Jeugdwet kortom nog één grote abstracte bedoening. Eind januari zou de Eerste Kamer beslissen of de wet inderdaad over een jaar ingevoerd gaat worden, maar de senaatsvergadering is inmiddels weer uitgesteld naar 11 februari. Bij een eerdere hoorzitting over de nieuwe Jeugdwet bleek dat er nog te veel onduidelijkheden waren.

Intussen weten zorginstellingen nog altijd niet waar ze over een jaar aan toe zijn. Iedereen is bang voor zijn positie. Want wie krijgt straks van de gemeente de opdracht om de nieuwe jeugdzorg uit te gaan voeren? Ook de Opvoedpoli is druk aan het lobbyen om zich een plaats te verwerven in het nieuwe systeem. Dat zal niet overal eenvoudig zijn. Ondanks alle lof voor hun innovatieve aanpak, bestaat er ook een zekere angst voor nieuwkomers als de Opvoedpoli: er loopt weliswaar een wetenschappelijk onderzoek, maar langetermijnresultaten van de aanpak zijn er na vijf jaar nog niet. En met haar boude uitspraken over wat er in de traditionele jeugdzorg en jeugd-ggz allemaal niet deugt, heeft Linda Bijl zich niet overal geliefd gemaakt. Lastig mens, klinkt het vanuit de jeugdzorg. En: de Opvoedpoli is echt niet de enige die zorg dichtbij het gezin levert, zij pikken de makkelijke gevallen er uit, gonst het bij de instellingen voor jeugd-ggz.

Allemaal kinnesinne, volgens Bijl. Goed, ze is heus niet altijd even tactisch. Maar makkelijke gevallen? De Opvoedpoli’s krijgen juist de meest problematische gezinnen die tussen jeugdzorg en jeugd-ggz invallen, houdt zij vol. ‘Het is zo zonde dat dat twee verschillende werelden blijven.’

Daarom is ze ook zo ‘ontzettend opgewonden’ om in dit artikel te kunnen melden dat de Opvoedpoli ‘alwéér iets revolutionairs’ gaat doen: het bedrijf gaat samenwerken met Horizon, een grote instelling voor specialistische jeugdzorg. Daarmee ontstaat de verbinding tussen jeugdzorg en jeugd-ggz waarnaar ze al jaren op zoek is, zegt Bijl, en lopen ze vooruit op het idee van de nieuwe Jeugdwet. En, niet onbelangrijk: hopelijk helpt Horizon hen ook financieel de winter door.

Maar dreigt de Opvoedpoli dan niet precies het type logge instelling te worden waartegen Bijl zich jaren heeft afgezet? Onzin, klinkt het resoluut. ‘Onze kleinschalige Opvoedpoli’s verdwijnen niet, we blijven ons richten op directe hulp aan de gezinnen. Voor zo’n grote jeugdzorgclub als Horizon is het juist een voordeel dat wij veel bij mensen thuis werken, in gemeenten contacten hebben met scholen en huisartsen. Bovendien hebben we veel ggz-deskundigheid in huis.’

Als voorbeeld noemt ze de re-integratie van jongeren met ernstige problemen. Na verblijf in een gesloten jeugdzorginstelling van Horizon kan de Opvoedpoli hun terugkeer naar huis en op school begeleiden. Intussen blijft een van hun psychologen betrokken bij de psychische zorg. ‘Zo voorkomen we dat jongeren onnodig lang in een dure, gesloten instelling blijven hangen en krijgen ze alle zorg onder één paraplu. Dat is precies waartoe wij op aarde zijn.’

Maar, zegt Bijl: makkelijk zal het in de jeugdzorg, ook in 2015, niet worden. De overheveling van de jeugdzorg naar de gemeenten noemt ze een mooie kans om de hulp nu eindelijk echt dichtbij en vooral: vanuit de gezinnen zelf te organiseren. De grootste valkuil is dat gemeenten toch weer vervallen in allerlei regeltjes en protocollen, net zoals dat indertijd bij Bureau Jeugdzorg gebeurd is. ‘De gemeenten krijgen een loodzware verantwoordelijkheid, wethouders zijn natuurlijk als de dood voor schandalen. Er worden nu wijkteams opgetuigd om zo dicht mogelijk bij de gezinnen te komen, maar voor je het weet krijgen die ook weer te maken met allerlei ingewikkelde coördinatensystemen en budgetverantwoording. Dan denk ik: jongens, zo komen we er natuurlijk nooit.’ n

Nee

In verband met hun privacy zijn de namen van de cliënten van de Opvoedpoli in dit verhaal gefingeerd