Vandaag presenteert Nature nieuwe bewijzen voor het vroegere bestaan van een ‘hobbit’ op het Indonesische eiland Flores. En precies daar doet al eeuwen het verhaal de ronde over een ‘genocide’ op kleine mensjes.

Jazeker, hij bestond dus echt. De homo floresiensis, het prehistorische minimensje op het Indonesische eiland Flores waarover wetenschap en pers al meer dan tien jaar met groot  fanatisme discussiëren. Vandaag publiceert het wetenschappelijke tijdschrift Nature nieuwe bewijzen voor het bestaan van de mensensoort die in de volksmond niet verrassend al meteen ‘hobbit’ kwam te heten.

De vondst in 2004 van de eerste overblijfselen door de Australische paleontoloog Mike Morwood in de grot Liang Bua werd meteen al uitgeroepen tot de ontdekking van de eeuw: een dwergachtig mensje van een meter hoog, dat rechtop liep, jaagde en mogelijk gedurende langere tijd naast de moderne mens moet hebben bestaan. Maar niet overal werd de interpretatie van de ontdekking geloofd. Sceptici beweerden dat het om afwijkingen van reeds bekende mensachtigen betrof. Nu is er dan een onderkaak en zes tandjes gevonden die een bevestiging vormen voor het bestaan van de homo floresiensis. Die is vermoedelijk uit de homo erectus geëvolueerd. Op eilanden vinden vaker ‘verdwergingen’ van soorten plaats. Op Flores liepen ook hele kleine olifantjes rond.

Zo mogelijk nog fascinerender waren de verbanden die afgelopen tien jaar zijn gelegd met oude volksvertellingen op Flores. Daar worden in dorpjes in de binnenlanden generatie op generatie verhalen verteld over de ebu gogo, kleine wilde behaarde mensjes die op apen leken maar ook een beetje konden praten. Ze kwamen vroeger naar de dorpen en stalen daar voedsel. Kinderen op Flores werden zelfs bang gemaakt met de ebu gogo. De prangende vraag was vanzelfsprekend: zouden de ebu gogo en de uitgestorven homo floresiensis dezelfde zijn?

Over het einde van de ebu gogo zijn de volksverhalen opvallend eenduidig, concludeerden cultureel antropologen. Toen de dorpelingen klaar waren met de ‘overlast’ van de hobbits, werden ze dronken gevoerd, in hun grot opgesloten en daar levend verbrand. Wel variëren de legendes nog in de vraag of er nog een paar van de kleine mensjes aan deze ‘genocide’ konden ontsnappen. Nog steeds beweren mensen dat ze kleine mensjes in de Indonesische oerwouden hebben gezien.

Het grote probleem was echter de datering. In 2004 dachten de vinders nog dat de homo floresiensis ongeveer 12.000 jaar geleden moet zijn uitgestorven. Dat was wel heel lang geleden om echt geloof te hechten aan de volksverhalen waarvan werd aangenomen dat ze uit de achttiende eeuw stammen. Toch zagen sommige wetenschappers het juist ook als het bewijs van de ‘kracht van oral history en collectief bewustzijn’.

Nu blijken de resten van de homo floresiensis nog veel ouder dan al gedacht. De dwergmensen liepen in elk geval zo’n 650.000 jaar geleden op het eiland rond en stierven vermoedelijk rond 50.000 jaar geleden uit. Het maakt de kans dat de gruwelijke volksverhalen op waargebeurde feiten zijn gebaseerd er niet groter op. Maar helemaal gerust kunnen we er toch niet op zijn: het vermoedelijke uitsterven van de hobbit, valt ongeveer samen met de komst van de moderne mens.