<div class="lead">Vrije tijd is fijne tijd – althans, dat houden we onszelf voor. Maar langer met vakantie bij gelijk ambitieniveau, dat kan niet lang goed gaan.</div>
Rust, vrije tijd, vakantie. Het zijn woorden die bij de meeste mensen positieve associaties oproepen.
Woorden die horen in een dubbeldik zomernummer, waarmee u ‘lekker’ op het strand kan gaan liggen. Woorden die passen bij uitpuffen, bijtanken, recreëren. 
Vrije tijd is fijne tijd – althans, dat houden we onszelf voor. Bijna elf miljoen Nederlander gaan de komende weken de hort op. Dit jaar gaan we voor het eerst sinds de crisis ook weer wat langer weg.
Bepaald gratis is dat niet. Ik weet niet of het u is opgevallen, maar ik zie de afgelopen weken veel mensen zich uit de naad werken, juist omdat de vakantie eraan komt. De laatste contracten moeten rond voor de zomer. Stukken moeten af, knopen doorgehakt, rapporten nog snel gepresenteerd. Het mailverkeer staat niet meer stil. Agenda’s stromen over. De Tweede Kamer vergadert tot diep in de nacht. De pre-vakantiedrukte loopt zo hoog op dat iedereen snakt naar ‘even niks’.
Stressen om met vakantie te kunnen. Het is een trend die we vooral kennen uit het onderwijs. Logisch: naarmate de vakanties langer en frequenter zijn, loopt de werkdruk in de perioden tussen de vakanties extra op. Want vakantie of geen vakantie, het werk moet gewoon gebeuren.
Langer op vakantie verhoogt de werkdruk, net als de vakantiespreiding. Voor de drukte op de wegen en de Franse campings mag het fijn zijn dat niet heel Nederland tegelijkertijd in de auto stapt, op het werk maakt het de ineffectieve periodes alleen maar langer.
Mensen werken steeds vaker in teams en nemen en groupe beslissingen. Als in zo’n team Flore er niet is in juli, Jaap afwezig is van half juli tot half augustus en Nica de laatste weken van augustus op pad is, betekent dit dat de besluitvorming in zo’n team twee maanden stilligt. ‘In september verder,’ klinkt het nu vrijwel dagelijks. Jazeker. En in september, als iedereen weer ‘fris en fruitig’ terug is, zitten de agenda’s weer meteen tjokvol.
Bij gelijkblijvende productie-eisen is de prijs van vrije tijd dat er onder de resterende werktijd domweg harder doorgebeukt moet worden. Voor mensen die in deeltijd werken, is dit een bekend fenomeen. Denk aan de jonge ouder die van vijf naar vier dagen gaat. Schroeft zo iemand zijn of haar ambities dan ook terug met 20 procent? Natuurlijk niet.
Veel deeltijders doen gewoon nagenoeg hetzelfde werk, alleen in minder tijd. Deeltijders zijn bewezen productiever. Echt niet alleen omdat ze dankzij het deeltijdwerk ‘een betere balans tussen werk en privé’ vinden, maar ook en vooral omdat ze meer druk op de ketel zetten. Dat zijn individuele beslissingen met collectieve effecten. Niet voor niets heeft Nederland Deeltijdland steevast bijna de hoogste arbeidsproductiviteit ter wereld.
Hoge productiviteit is mooi. De andere kant is dat ons land ook altijd steevast boven aan de lijstjes staat over werkdruk en werkstress. Eén op de zeven werkende Nederlanders kampt met burn-outklachten, zoals emotionele uitputting en vermoeidheid. In het onderwijs, waar ze bovengemiddeld veel vakantie hebben, vertoont zelfs één op de vijf tekenen van overspannenheid, zo hebben onderzoekers van CBS en TNO geconstateerd.
Nu gun ik eenieder zijn vrije tijd, maar bij te veel werkdruk en werkstress floreert ons land niet. Langer op vakantie bij gelijkblijvende ambitieniveaus, dat kan niet lang goed gaan. Willen we dat meer vrije tijd bijdraagt aan een meer ontspannen samenleving?
Willen we dat vrije tijd écht fijne tijd is, dan moet dat zijn weerslag hebben op de ambities, de doelen en de deadlines op het werk. Hoe precies? Dat is misschien iets om tijdens de vakantie eens rustig over na te denken.