Ioane Teitiota, ’s werelds eerste klimaatvluchteling, is onlangs Nieuw-Zeeland uitgezet. In 2007 vroeg hij asiel aan omdat de stijgende zeespiegel het leven in zijn geboorteland Kiribati onmogelijk zou maken. Hoewel de eilandenrepubliek grote kans loopt aan het eind van de eeuw als Atlantis te verdwijnen, oordeelde de rechter dat klimaatverandering geen grond is voor asiel.
Dat lijkt een hardvochtig en onrechtvaardig besluit. Wij rijke landen zijn immers verantwoordelijk voor klimaatverandering en het minste dat we kunnen doen is de drenkelingen de helpende hand bieden. Maar bestaat de klimaatvluchteling wel?
De effecten van klimaatverandering zijn vooralsnog te gering om als belangrijkste reden aan te wijzen voor grootschalige migratie. Weliswaar overspoelt het wassende water Kiribati steeds vaker, maar klimaatverandering heeft daar weinig mee te maken. Tussen 1970 en 2000 ging de uitdijende bevolking wonen op grond die veilig leek. Deze periode werd gekenmerkt door El Niño-weerspatronen die leidden tot een lagere zeespiegel. Nu domineert La Niña, wat een hogere zeespiegel tot gevolg heeft. Over tien tot twintig jaar daalt de zeespiegel weer dankzij El Niño en wellicht meer dan dat hij stijgt door klimaatverandering. Dit zijn natuurlijke processen die ook zouden plaatsvinden als wij geen grammetje CO2 hadden uitgestoten. Met andere woorden: wie in de uiterwaarden van de Maas gaat wonen en in een natte winter moet vluchten, is geen slachtoffer van klimaatverandering, maar van slechte ruimtelijke planning.
Ook de Syrische vluchtelingen worden in verband gebracht met klimaatverandering. Amerikaanse onderzoekers toonden aan dat de perioden van grote droogte in Syrië mede het gevolg waren van klimaatverandering. De plattelandsbevolking trok naar de steden op zoek naar werk, en de broeiende onrust had slechts een vonk nodig om tot een burgeroorlog te leiden. Veel schadelijker was echter het rampzalige landbouwbeleid dat inzette op onder andere katoen, een zeer dorstige cash crop. In een onverantwoord tempo droogden de waterbronnen op en zocht de plattelandsbevolking zijn heil in de steden. Rampzalig landbouwbeleid speelde een grotere rol dan klimaatverandering.
Toch zal klimaatverandering in de toekomst tot meer vluchtelingen leiden. Zelden als enige oorzaak, des te vaker als aanjager. Opwarming van de aarde dwingt ons tot aanpassingen. Voor ons is dat makkelijker: wij hebben het geld en de middelen om de uiterwaarden te verlaten, de bewoners in Kiribati niet. Dat geeft ons extra verantwoordelijkheid om te zorgen dat er op de klimaattop in Parijs successen worden geboekt ten aanzien van het reduceren van broeikasgassen én ten aanzien van het hulpfonds voor arme landen om zich aan te passen aan klimaatverandering. Want de tijd dat klimaatverandering vooral over het redden van de ijsbeer ging, is al lang voorbij.
Dit artikel komt uit de Vluchtelingenspecial van deze week en bieden we voor de gelegenheid gratis aan. Misschien wil je ons helpen dit mogelijk te blijven maken door een proefabonnement te nemen?
Je reactie wordt geplaatst zodra deze is goedgekeurd. Je reactie is geplaatst.