<div class="lead">
VNL wil met Jan Roos aan het roer het fatsoenlijke alternatief zijn voor de PVV. De geschiedenis leert: binnen zo&#8217;n partij vecht men elkaar al snel de tent uit.
</div>
Aan zelfverzekerdheid ontbreekt het de nieuwe Kamerkandidaat Jan Roos niet. Meteen na zijn overstap van GeenStijl (‘Tendentieus, Ongefundeerd &amp; Nodeloos kwetsend’) naar de politieke partij VNL (‘we streven naar vrijheid, welvaart en veiligheid’) maakte hij duidelijk wie daar voortaan de lakens uitdeelt. En dat zijn niet de parlementariërs Louis Bontes en Joram van Klaveren, partijvoorzitter Laurence Stassen of huisideoloog mr. Johan Driessen. De voormalige treiterjournalist bij PowNed en campagnevoerder tegen het associatieverdrag met Oekraïne in <a href="https://blendle.com/i/de-telegraaf/roepen-langs-zijlijn-voorbij/bnl-telegraaf-20160830-1_07_1" target="_blank">De Telegraaf:</a> ‘Vanaf nu ben ik de baas. Ik ben de leader of the pack. En dat betekent dat ik ook de lijnen uitzet. En dat ik zeg wat belangrijk is voor ons en wat we moeten gaan doen’. VNL, oftewel Voor Nederland, gaat zich onder zijn leiderschap afficheren als het ‘fatsoenlijke alternatief’ voor de PVV: nationalistisch, anti-EU, tegen ongebreidelde immigratie maar zonder generalisaties over moslims. Zo’n beetje als de UK Independence Party in Groot-Brittannië. Roos rekent alvast op een zeteltje of tien.
Na het mislukte experiment met de geschorste advocaat Bram Moszkowicz hebben de ‘fatsoenlijke nationalisten’ hun lot opnieuw in handen gelegd van een celebrity die met gemak een uitnodiging zal krijgen voor in verkiezingstijd cruciale talkshows als Pauw en Jinek. De eerste voortekenen zijn gunstig: stond de rechtse politieke splinter tot voor kort nog op nul zetels in de peilingen, na het aantreden van Roos zijn het er volgens Maurice de Hond al twee.
Helaas voor Roos wijst de geschiedenis uit dat het niet eenvoudig is met een ‘PVV-light’ het succes van Wilders te evenaren. Alle pogingen een niet al te extreme rechts-populistische partij op te richten faalden tot nu toe jammerlijk, schrijven Chris Aalberts en Dirk-Jan Keijser in hun boek De puinhopen van rechts (Delft, 2015). ‘Conflicten die intern hadden moeten blijven belanden regelmatig op straat, soms vrijwel direct, soms pas na lange tijd. Politici zijn het onderling oneens over de koers, maken openlijk ruzie of er spelen persoonlijke kwesties,’ sommen ze de problemen op waarvoor zulke nieuwkomers op het politieke toneel zich zien geplaatst.
De LPF, die de geestelijke erfenis van Pim Fortuyn moest beheren, bleek niet bij machte het eerste kabinet-Balkenende te ondersteunen en viel binnen vier jaar ruziënd uiteen. Twee LPF-afsplitsingen slaagden er niet in een Kamerzetel te behalen: het ‘pragmatisch-fortuynistische’ EénNL van Joost Eerdmans en Marco Pastors en de Partij voor Nederland die een broederstrijd tussen Hilbrand Nawijn en Gerard van As niet overleefde. De boze kiezers gaven in 2006 de voorkeur aan the real thing: Wilders’ PVV. Stuurvrouw des Vaderlands Rita Verdonk stond met haar Trots op Nederland op zesentwintig zetels in de peilingen maar raakte slaags met haar adviseurs Kay van der Linde en Ed Sinke. In 2010 verdween ze van het Binnenhof.
Ook de vele malen dat politieagent Hero Brinkman een ‘zeer krachtig geluid van rechts’ wilde laten horen, leverden geen Kamerzetels op. Zowel de Onafhankelijke Burger Partij als het Democratisch Politiek Keerpunt liep uit op een mislukking. Zijn OndernemersPartij kwam meteen in opspraak toen medeoprichter Dirk Scheringa moest worden geroyeerd vanwege het niet afdragen van contributie. Nog droeviger was het lot van oud-PVV-Europarlementariër Daniël van der Stoep die met Artikel 50 voor zichzelf begon. Bij de Europese verkiezingen van 2014 haalde Van der Stoep de kiesdrempel niet. Een jaar later werd hij door de rechtbank veroordeeld voor minstens drie pogingen tot seks met minderjarige meisjes. Ter populistisch-rechterzijde bleek alleen de PVV een blijvertje.
Beschikt Jan Roos wél over de bravoure om Wilders serieuze concurrentie aan te doen? Markant verschil tussen VNL en de PVV is dat Voor Nederland geen eenmanspartij is maar een vereniging met meer dan elfhonderd leden, een eigen jongerenorganisatie en een wetenschappelijk bureau dat naar de econoom Adam Smith is vernoemd. Maar daarin schuilt ook het risico. Blijft VNL verschoond van de conflicten, openlijke ruzies en persoonlijke kwesties waaraan de LPF en TON ten prooi vielen? Wordt Roos echt de leader of the pack, of is dat bluf? En als de journalist in de Kamer komt, is hij dan bestand tegen het wheelen en dealen dat aan het Binnenhof van een fractieleider wordt verwacht? ‘Nu moet hij alle wetten en plannen bestuderen in plaats van er een beetje vanuit de heup op te schieten,’ <a href="http://www.ad.nl/dossier-nieuws/stemmenkanon-of-brokkenpiloot~acf6751c/" target="_blank">merkte</a> zijn tegenstander bij het Oekraïne-referendum Han ten Broeke in het AD alvast hoopvol op. ‘In debatten vond ik hem matter, vlakker en minder scherp dan als interviewer. Ik hoop niet dat hij tegenvalt,’ voegde Kees Verhoeven van D66 Roos malicieus toe. Ook Aalberts en Keijser werpen de vraag op ‘of de leiders die in de media bepalend zijn voor de beeldvorming, ook in werkelijkheid geschikt zijn om een partij te leiden. Vaak was dat niet het geval.’
Politici een microfoon met roze plofkap onder de neus houden is iets anders dan orde houden in het hok vol kakelende kippen dat een rechts-populistische partij meestal is.

Max van Weezel

Waarom Jan Roos het nog zwaar gaat krijgen op rechts

Ongelijke transzorg

Machtige Eerste Kamer

Democratisch tekort

Bange huisartsen

Verhaal van de week

Clickbait-sletjes

Nicolaas Veul

Nederland in crisis

Hans against the machine

Iedereen naar het buitenland

Hollander zoekt asiel

‘Mam, ik ga toch niet dood?’

Reportage

Tibet bezet

China verstevigt zijn grip

Het verdriet van Tibet

Iedereen is hypocriet

Hannah Prins

Tien openluchtbioscopen

Cultuurtips