Klokkenluider van de Nieuwmarkt
Auke Bijlsma, op 26 maart op vijfenzestigjarige leeftijd overleden, was een bevlogen actievoerder tijdens de Nieuwmarktrellen in de jaren zeventig uit protest tegen de aanleg van de metro. Later werd hij een weerbarstig PvdA-raadslid die met pijn en moeite toch voor de Noord/Zuidlijn koos, ook al voorspelde hij &#8216;veel gedoe&#8217;.
Al jaren kwakkelde hij met zijn gezondheid en dat was de reden dat hij als jonge bioloog niet naar Indonesië was gegaan op zoek naar de sporen van de met uitsterven bedreigde Javaanse tijger. Auke was bang niet meer lang te zullen leven en het leek hem nuttiger zijn laatste jaren te vechten voor een andere bedreigde soort: de Nieuwmarktbuurt. Hij werd de inspirerende kracht van de Aktiegroep Nieuwmarkt en wapende zich tegen de sloop van honderden historische panden. &#8216;De megalomane PvdA-regenten&#8217; bleven weigeren te luisteren naar alternatieve oplossingen, en ten einde raad organiseerde Auke kraakacties. Als de huisbazen met knokploegen zouden komen, zouden de krakers terugslaan, zei hij, &#8216;oog om oog, tand om tand&#8217;.
De actievoerders verloren de strijd, grote delen van de buurt werden gesloopt, maar Auke gaf niet op en zette zich vol idealisme in voor de herbouw van de buurt zoals de bewoners het zelf wilden. En dat lukte. Er kwam een Auke Bijlsma-prijs voor de mooiste geveltuin, hij haalde de gierzwaluw terug, introduceerde verwarmde bushokjes en liet zich in 1994 overreden om gemeenteraadslid te worden voor de PvdA, de partij die hij al die jaren had bestreden. Hij bleef twaalf jaar, werd het langstzittende raadslid en won door zijn kennis en charisma groot gezag, maar gaf toe wel eens dwingend en overheersend over te komen; die koppigheid, zei hij, kwam van zijn moeder. Hij voelde zich Amsterdammer, maar in de kroeg zong hij uit volle borst het Friese volkslied. Wethouder Lodewijk Asscher noemde hem een Friese eik.
Auke Bijlsma werd op 5 september 1946 geboren in Sexbierum, als oudste van zeven kinderen in een gereformeerd gezin. Zijn vader had timmerman willen worden, maar moest al jong gaan werken bij een boer. Van hem erfde Auke de liefde voor de natuur. Met vriendjes zocht hij vogelnesten, niet om de eieren te pakken, maar om de nesten te beschermen. Hij woonde vlak bij de Waddenzee, klom in zomer en winter de dijk op, keek over de zee en kreeg &#8216;een mateloos gevoel van vrijheid&#8217;. Hij kon er nog altijd de tranen van in de ogen krijgen. Auke was slecht ter been, maar in het water was hij sterk en vliegensvlug; hij is zelfs wel eens van Den Helder naar Texel gezwommen.
Op de mulo blonk hij uit en de hoofdonderwijzer zei tegen zijn ouders: die jongen moet naar de hbs. Op zijn zeventiende deed hij eindexamen en hij ging biologie studeren aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Samen met vrienden organiseerde hij in het Tropenmuseum een driedaags wetenschappelijk congres voor biologen over het milieu in ontwikkelingslanden, het eerste in zijn soort. Hij woonde in de Nieuwmarktbuurt en raakte geleidelijk aan betrokken bij de protesten, als wetenschapper. Hij wees op de noodzaak van gedegen milieu- en bodemonderzoek; daarmee weerlegde hij de vaak ondoordachte argumenten van de gemeente.
In 1990 stierf Aukes grote liefde, Petra van Luyn, die hij als advocaat voor krakers had leren kennen; een verlies dat hij nooit helemaal te boven is gekomen. Zij was zijn medestrijder en haar levensmotto, &#8216;De aarde moet je mooier achterlaten dan je haar aantrof&#8217;, werd ook het zijne. Zo vloeiden zijn politieke activiteiten samen met zijn werk als milieubioloog bij de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, en later als adviseur voor milieu en klimaat bij de Europese Commissie. Zijn grote specialiteit werd zeeonderzoek. In de politiek bleef hij wetenschapper, hij baseerde zijn argumenten altijd op studie, feiten en onderzoek, maar soms had hij in zijn onstuimig optimisme moeite om hoofd- en bijzaken uit elkaar te houden. Elk Oudjaar luidde hij de oudste, uit 1511 daterende kerkklok van Amsterdam. Het is een klok van de Zuiderkerk, de kerk van de Nieuwmarktbuurt. Auke was, gaf hij vrolijk toe, een beetje bijgelovig. Als hij die kleine klok niet luidde, dacht hij, kwam het in het nieuwe jaar niet goed met Amsterdam.
Suggesties voor deze rubriek? Mail naar uithetleven@vn.nl

peter brusse

Uit het leven

Ongelijke transzorg

Machtige Eerste Kamer

Democratisch tekort

Bange huisartsen

Verhaal van de week

Clickbait-sletjes

Nicolaas Veul

Nederland in crisis

Hans against the machine

Iedereen naar het buitenland

Hollander zoekt asiel

‘Mam, ik ga toch niet dood?’

Reportage

Tibet bezet

China verstevigt zijn grip

Het verdriet van Tibet

Iedereen is hypocriet

Hannah Prins

Tien openluchtbioscopen

Cultuurtips