Die Troonrede leek verdacht veel op de verkiezingsspeeches van Merkel

Zoals gebruikelijk stak er gisteren op Prinsjesdag weer een Twitterstorm op over de nietszeggendheden in de troonrede. Vooral de zinnetjes ‘Daarnaast zien we dat er in de wereld om ons heen veel aan de hand is’ en ‘Ook in de geopolitieke verhoudingen verandert het nodige’ werkten bij menigeen op de lachspieren. Maar tot nu toe bleef in het rumoer onvermeld dat de troonrede verdacht veel leek op de verkiezingsspeeches van Angela Merkel.

Vorige week was ik er getuige van hoe de Bundeskanzlerin in het Noord-Duitse plaatsje Lingen een marktplein vol kiezers toesprak. Er was bier, er klonken schlagers, een bandje speelde het opzwepende ‘Uptown Funk’ van Mark Ronson en Bruno Mars dat voorheen – was het toeval? – ook door Mark Rutte als campagnelied werd gebruikt. Opeens klonk er gedaver hoog in de lucht, en daar kwam Merkel in de helikopter, die een fraaie bocht boven het stadje beschreef. Even later steeg een donderend applaus op boven de menigte toen Merkel het podium betrad, gehuld in sober grijsgroen jurkje.

Samen met reisgezel en Volkskrant-columnist René Cuperus noteerde ik de belangrijkste elementen van de stump speech die Merkel in de aanloop naar de Bondsdagverkiezingen van zondag aanstaande in een hele reeks Duitse stadjes uitspreekt. Het ging over de brandhaarden in de wereld, de dreiging van terreur die krachtig moet worden aangepakt, de economische groei, de zorg voor degenen die dreigen achter te blijven, de lagere en middeninkomens die niet verder moeten worden belast, de globalisering die kansen brengt maar ook bedreigingen, én, christendemocratisch thema par excellence: het belang van vrijwilligerswerk en het gezin. Na iedere passage klonk groot applaus.

De helikopter, de menigte op het plein, de degelijke, langdurige speech: het oogde en klonk heel anders dan de verkiezingsoptredens van Mark Rutte, hollend in donsjack door winkelcentra in Arnhem of Amstelveen: ‘Top zeg, leuk!’ – en weg was-ie weer.

Maar bij het beluisteren van de troonrede, voor de Koning geschreven onder verantwoordelijkheid van Rutte, werd ik opeens getroffen door verrassende overeenkomsten met de speech van Merkel: niet alleen de globalisering die kansen en bedreigingen brengt en de terreur die hard moet worden aangepakt maar ook: de zorg voor degenen die dreigen achter te blijven, het belang van investeren in duurzaamheid, de lagere en middeninkomens die niet verder moeten worden belast, én, christendemocratisch thema par excellence: het belang van het vrijwilligerswerk en het gezin, onder de hoede van Rutte geformuleerd als: ‘Een verbonden samenleving is bovenal een gedeelde verantwoordelijkheid en een permanente opdracht waarin gezinnen, scholen, verenigingen, kortom, wij allen, een eigen en belangrijke rol hebben.’

Vooral de warme woorden over het gezin en het vrijwilligerswerk kon ik niet anders verstaan dan als een handreiking van de liberale leider aan de christendemocraten, met wie hij binnenkort hoopt te gaan regeren.

Na afloop vroeg ik in de wandelgangen nog even na bij een goed ingevoerde CDA’er of de overeenkomsten tussen de troonrede en het christendemocratisch gedachtegoed ook de CDA-top waren opgevallen. Het minzame antwoord luidde: ‘Wij denken na over de wereld, anderen doen dat gelukkig ook.’

Daar komt nog bij dat onze premier het op persoonlijk vlak prima kan vinden met de Bundeskanzlerin, zoals Max van Weezel en ik al eerder opschreven. Beide zijn ze wars van uiterlijk vertoon. Ze wonen allebei nog in hun oude appartementje, gaan ieder jaar naar dezelfde plek op vakantie (Rutte naar de Zwitserse Alpen, Merkel naar Zuid-Tirol), Merkel overhandigde haar Hollandse ambtgenoot met een persoonlijke lofrede de prestigieuze Walther Rathenau-Preis, en ze bellen elkaar regelmatig op zaterdag tijdens het boodschappen doen. Geen wonder dus dat de wendbare liberale premier er weinig moeite mee heeft als het nodig is het christendemocratisch gedachtegoed te omarmen. Wie had dat gedacht: de liberale vrijgezel Mark Rutte als voorvechter van het gezin.

Maar wat Rutte níet van Merkel durft over te nemen is wat misschien wel geldt als haar voornaamste kwaliteit: moreel leiderschap.

Maar wat Rutte níet van Merkel durft over te nemen is wat misschien wel geldt als haar voornaamste kwaliteit: moreel leiderschap. Op het marktplein in Lingen zwichtte de Bundeskanzlerin niet voor het rechts- populisme en betoogde ze unverfroren dat vluchtelingen in Duitsland welkom moeten blijven. Er klonk groot applaus. Zulke woorden horen we Rutte niet uitspreken, ook niet via de koning: zelfs toen in de zomer van 2015 het ene na het andere opvangcentrum door boze relschoppers werd belaagd was hij in geen velden of wegen te bekennen. Maar wie weet: misschien zet een indringend telefoontje van Mutti op zaterdagmorgen hem nog op het spoor.