In Frankrijk is de Nederlandse politiek tekenaar Willem (71) al jaren een journalistiek icoon.

‘Een wonderlijk stille jongen achter een bril, met een lange snor van uitgeplozen vlas, een groen militair jasje en unieke puntschoenen.’

Zo zag Bernhard Willem Holtrop eruit toen schilder Mark Brusse hem voor het eerst ontmoette in het Parijs van 1968, een paar maanden voor de studentenopstand in mei van dat jaar.

Vijfenveertig jaar later is Holtrop als tekenaar Willem (Ouillèm) wereldberoemd in Frankrijk. De snor is grijs geworden en de hippe puntschoenen zijn ingeruild voor degelijke stappers. Maar je herkent hem zo, aan zijn vaste tafeltje in Café La Liberté. Bij zijn stoel een zwarte aktetas vol tekeningen, kranten en boeken.

Sinds hij met zijn Noorse vrouw Medi naar het Bretonse eiland Groix verhuisde – ‘ik heb daar sinds kort een atelier in een voormalig café’ – komt hij eens in de paar weken naar de stad om een voorraadje tekeningen af te leveren bij zijn vaste afnemers, weekblad Charlie Hebdo en maandblad Siné Mensuel. ‘Het is een flinke reis: een halfuur lopen van ons huis naar de boot, de overtocht, en dan nog vier uur met de trein. Maar ik doe het graag, want ik mis Parijs.’

De aanstaande inhuldiging van koning Willem-Alexander

Zijn dagelijkse nieuwstekening voor dagblad Libération stuurt hij gewoon per mail. ‘Ze krijgen er altijd twee, eentje mogen ze weggooien, daarmee geef ik ze het gevoel dat ze zelf kunnen kiezen.’

Saboteur op sloffen

Dit is het jaar van Willem. Zijn verzameld werk – althans, een selectie uit zijn gigantische productie – gaat verschijnen bij de Franse uitgeverij Cornelius. Begin dit jaar kwam Degueulasse uit, zijn satirische versie van de wereldgeschiedenis. En hij kreeg de Grand Prix d’Angoulême voor zijn gehele oeuvre, gekozen uit een longlist met collega’s als Chris Ware, Marjane Satrapi en Joann Sfar.

Holtrop was al lang en breed terug naar zijn eiland toen dat bekend werd gemaakt. ‘Het interesseert me niet erg. Al die onzin met toespraken en vleierij.’ Toch is hij als winnaar de aangewezen president van het volgende festival en er komt, zeven jaar na de expositie in het Centre Pompidou, in Angoulême weer een overzichtstentoonstelling van zijn werk. In zijn eigen krant werd Holtrop vanwege zijn prijs bezongen als een ‘zuiver product van Mei ’68, een saboteur op sloffen, een oud kind van eenenzeventig en een Provo-veteraan’. Niet zonder trots schreef de redactie dat hun eigen Willem ooit was gearresteerd als stenengooier bij de kroning van Beatrix en veroordeeld wegens majesteitsschennis. Dat laatste vanwege het afbeelden van koningin Juliana als hoer op de Amsterdamse Wallen in zijn eigen blaadje God, Nederland & Oranje.

Koningin Juliana in God, Nederland & Oranje, 1966

Elke dag feest

Na zijn opleiding aan de kunstacademie in Arnhem publiceerde Holtrop in de jaren zestig in Propria Cures, Provo en ook in Vrij Nederland: ‘Ik was dienstplichtig, en Vrij Nederland werd in het leger verboden vanwege de stukken over de Nieuw-Guinea kwestie. Toen dacht ik: in dat blad horen mijn tekeningen.’ Via een vriend, de tekenaar Willem van Malsen, belandde hij in 1968 in Parijs, als tekenend verslaggever voor weekblad De Nieuwe Linie. ‘Leven van tekeningen was in Amsterdam heel moeilijk en in Parijs ook, in het begin. Je zou het armoede kunnen noemen, maar in feite was het elke dag feest.’ Van Malsen en Holtrop sloten vriendschap met de schilders Paul de Lussanet en Mark Brusse. ‘Anderen doopten ons “het Parijse kwartet”,’ zegt Brusse, die nog steeds in Parijs woont als hij niet in Azië werkt of exposeert. ‘Wij noemden elkaar niks, we vonden het gewoon leuk om elkaar te zien.’ Brusse voelde zich meteen aangetrokken tot de stille tekenaar Holtrop, die veel meer van kijken hield dan van praten. ‘Ik kreeg niet veel hoogte van hem, tot ik zijn eerste tekeningen zag. Bernhard bleek heel spiritueel en bijzonder eerlijk. Hij tekent precies wat hij te zeggen heeft en hij vindt een heleboel woorden absoluut overvloedig. Dat is leuk aan hem.’

Een toeschouwer

De vier kunstbroeders zagen elkaar in elk geval elke vrijdag in Café La Palette. ‘Die vaste afspraak had een praktische reden,’ zegt Brusse, ‘niemand had telefoon.’ Dat de jongens elkaar dreigden met ‘het boek, waar alles in zou komen’ was meer een grap. ‘Tot Volkskrant-journalist Bob Groen zei: “Nu moet het maar gebeuren.” Toen zijn we een paar dagen in een hotel gaan zitten om te schrijven. Daar is Paris Saloon uit gekomen.’ Dat boek beschrijft het bohémienleven in bars en brasseries als Le Rosebud, La Coupole, la Palette en Chez Georges. We krijgen een blik in onverwarmde zolderkamertjes en ateliers, zoals dat van kunstenares Jacqueline de Jong: ‘Voor zover de ruimte niet was gevuld met jaargangen van Vrij Nederland hingen overal schilderijen uit de Cobra-periode’. Holtrop heet in Paris Saloon plagerig ‘het geweten van links Nederland’, maar politiek en de Mei-revolte spelen een bescheiden bijrol in het boek. De prioriteiten lagen elders, zegt Holtrop. ‘Ik was een toeschouwer, net als de meesten van ons.’ Zoals een meisje in Paris Saloon zegt over een demonstratie: ‘Eigenlijk stonden we strategisch fout, daar tussen die trotskisten. Aan de andere kant van het plein waren de maoïsten en die zijn veel geiler natuurlijk.’

Brandbom

Met wapperende witte haren, de zwarte aktetas onder de arm geklemd, snelt Holtrop naar het dichtstbijzijnde metrostation. Bestemming is de redactie van Charlie Hebdo, na de aanslag van anderhalf jaar geleden verbannen naar de rand van Parijs, een stukje voorbij Porte de Bagnolet. Weer bovengronds lopen we door een buitenwijk, ‘geen leuke buurt, maar ook weer geen getto’, naar het gebouw waar, boven een kantoor van de Parijse politie, de redactie van Charlie Hebdo is ondergebracht. ‘Het was een enorme schok toen een brandbom het oude redactielokaal trof,’ zegt Holtrop. ‘Je wilt wel effect bereiken met satire, maar je kunt het ook overdrijven. Er moeten geen doden bij vallen. En dat mensen in Pakistan demonstreren tegen Charlie Hebdo, dat is absurd.’

Op de redactie wuift Bernhard Holtrop bescheiden de felicitaties weg voor zijn Grote Prijs. ‘Die trofee is van piepschuim, ik heb hem al weggegooid. Maar alles beter dan mijn vorige prijs, in Limoges. Dat was een levende koe, net in het jaar van de gekke koeienziekte.’

Hoofdredacteur Stéphane Charbonnier voorziet Willems rubrieken voor de komende maand van vrolijk commentaar. De redactie van het blad wordt permanent bewaakt door een politieagent. ‘We worden niet meer bedreigd, we hebben ook geen inlichtingen dat er nieuw gevaar dreigt, maar na de vorige aanslag blijven we op onze hoede. Ze hebben de daders nog niet gepakt tenslotte.’

Charlie Hebdo (reguliere oplage zo’n zeventigduizend) heeft net een nieuwe Mohammed-special uitgebracht, waarover volgens Charbonnier, die zelf ook onder bewaking leeft, schande wordt gesproken in Marokkaanse kranten. ‘We verwachtten er veel van maar hier in Frankrijk komen er weinig reacties op. Ook wel logisch, we hebben er de letterlijke tekst van de Koran voor gebruikt, daar valt voor een moslim weinig tegenin te brengen.’

Bernhard Holtrop heeft een volstrekt vrije rol in het blad, zegt Charbonnier. ‘Willem doet wat hij wil en hij schopt tegen alles en iedereen, moslim of katholiek. Zo zien wij het ook graag. En Willem zit veilig op het eiland Groix, daar heb je geen bewaking nodig.’

Groen van de wodka

Bernhard Holtrop tekent al sinds de oprichting in 1970 voor Charlie Hebdo, vertelt hij als we de redactie weer verlaten. Daarvoor leverde hij tekeningen aan Hara-Kiri, het tijdschrift met als slogan ‘bête et méchant’, dom en gemeen. ‘Het was het beste blad dat ik kende, daar móést ik in staan. Ik liftte begin jaren zestig al naar Parijs en bracht een tekening langs. Niet goed. Het jaar daarop: weer niks. Pas in 1968 was het goed genoeg.’

In mei van datzelfde roerige jaar werd het blad L’enragé opgericht. Holtrop herinnert zich zijn eerste ontmoeting met tekenaar Siné van dat blad. Eerst was hij met Willem van Malsen, zijn gids in het Parijs van de jaren zestig, langsgegaan bij Roland Topor, de surrealistische tekenaar, schilder, schrijver en regisseur. ‘Allebei veel te jong gestorven, helaas.’

In Lust en Strijd (1985) geeft Holtrop zijn visie op WO II

Topor nam de jongens mee naar de televisieopnamen van een toneelstuk van zijn hand. ‘We kwamen verkleed als negentiende-eeuwse Russen in een nachtclubdecor terecht, bij elke nieuwe take kregen we een nieuw glas wodka – de andere figuranten hadden water in hun glas. Later die dag ontmoette ik Siné voor het eerst. Ik zag groen van de wodka, vluchtte meteen naar de wc om te kotsen.’ ‘Is dat nou die veelbelovende jonge tekenaar die je me had beloofd,’ vroeg Siné aan Van Malsen. Grijnzend: ‘Die kots ligt aan de basis van mijn Franse carrière.’

Vijfenveertig jaar later maakt Holtrop nog steeds actuele tekeningen met een ijzeren regelmaat die terug te voeren is op zijn gereformeerde opvoeding. ‘Wie niet werkt zal niet eten, laat staan drinken, hahaha. Ik heb nog nooit een deadline niet gehaald,’ zegt Holtrop. ‘Ja, soms maak ik onder tijdsdruk iets waarvoor ik me een beetje geneer, dan laat ik de krant die dag gewoon niet zien aan Medi.’

Wat hem altijd zo beviel aan Frankrijk was dat er anders dan in Nederland grote schurken aan de macht waren, in wie hij als satiricus zijn tanden kon zetten. ‘Wat dat betreft zijn het nu mindere tijden, in het begin was het helemaal niets met François Hollande. Langzamerhand krijgt hij wel een bruikbaar profiel, met die oorlog in Mali doet hij goed zijn best. Maar voor mijn werk is het beter als er een echte schoft regeert, zoals Sarkozy. Die vroeg erom.’

Antisemitisme

Behalve het afbeelden van de profeet zijn er nog maar een paar taboes over, vertelt Holtrop als we naar de metro lopen. ‘Waartegen je je echt niet kunt verweren, is als ze je beschuldigen van antisemitisme of van pedofilie. Ontkennen helpt niet. Wat moet je zeggen? “Nee, het is niet waar”?’

Koningin Beatrix, in opdracht van NRC, 1992

Hij gaat nieuwe tekeningen brengen naar Siné Mensuel, het maandblad dat zijn oude held Siné oprichtte nadat hij er bij Charlie Hebdo was uitgegooid. Oorzaak was een vermeend antisemitische tekst over Jean Sarkozy, een van de zoons van de voormalige president. Jean had zich volgens Siné bekeerd tot het jodendom om te kunnen trouwen met een rijke erfgename van een winkelketen. Holtrop steunde Siné, die eind vorig jaar in hoger beroep in het gelijk werd gesteld: Charlie Hebdo moet hem negentigduizend euro betalen en ook de proceskosten afrekenen.

Zelf werd Holtrop in Frankrijk maar één keer veroordeeld vanwege een tekening. Niet wegens belediging van Jean-Marie Le Pen, ‘al heb ik het vaak genoeg geprobeerd’. Samen met een schrijvende collega had hij een Franse minister ervan beschuldigd dat hij zwart geld in Zwitserland had geparkeerd. ‘Hij had een enorme haardos, ik heb hem kaal getekend met zijn haar in een Zwitserse kluis. We konden het niet hard maken, soms heb je verkeerde informatie. Maar Libération heeft mijn boete betaald. Goeie krant!’

Beatrix als Dracula

Holtrop gaat er graag met gestrekt been in bij gezagsdragers. In Nederland waren de Oranjes altijd een dankbaar doelwit. Behalve de gewraakte tekening van Juliana op de Wallen (die majesteitsschennis kostte hem in oktober 1968 een boete van 250 gulden) maakte hij onder andere een omstreden boekje over de Lockheed-avonturen van Prins Bernhard en een tekening van Beatrix als Dracula, voor haar koperen jubileum. Die werd bij nader inzien toch maar niet afgedrukt door NRC Handelsblad, meldde de tekenaar tevreden aan zijn uitgever Jaco Groot.

Dat zijn afkeer van het koningshuis oprecht is, liet hij koningin Beatrix een paar jaar geleden merken op een feestje bij het Institut Néerlandais, vertelt Holtrop zonder met zijn ogen te knipperen. ‘Komt die koningin opeens op mij af, met een stralende lach. Ik heb me subiet omgedraaid naar de bar en een biertje besteld. Ik had echt geen zin om haar te woord gestaan, dat zou ook hypocriet zijn. Als anarchist kan iedereen die boven me is gesteld rekenen op mijn minachting, of-ie nu koningin is of hoofdredacteur. Maar ze hebben niets van me te vrezen hoor, behalve dan in mijn tekeningen.’

Gruwelijke dingen

‘Bernhard is volstrekt eerlijk, op het pijnlijke af,’ had zijn goede vriend Johannes van Dam al over hem verteld. ‘Veinzen kan hij nu eenmaal niet.’ Van Dam kent Holtrop al meer dan een halve eeuw, vanaf de tijd dat Holtrop tekende voor Provo en Roel van Duijn voorspelde: ‘Van ons allemaal is Bernhard Holtrop degene die ooit echt beroemd gaat worden.’

Van Dam prijst Holtrop behalve als knap tekenaar vooral ook als journalist. ‘Bernhard werkt heel gedocumenteerd, hij heeft een grote bibliotheek en een enorme verzameling knipsels. Hij heeft de wereld bereisd als tekenende reporter, hij ging voor Libération naar Afrika, naar Azië, naar de brandhaarden van deze tijd. De gruwelen die hij laat zien, verzint hij niet. Ze zijn de uiterste consequentie van wat er in de wereld gebeurt. Bovendien zijn ook die gruwelijke dingen vaak geestig, zelfs de tekeningen in Lust en Strijd.’ In dat boek, N’oublions Jamais heette de Franse versie, gaf Holtrop ‘zonder valse schaamte, want in kleur’ zijn versie van de Tweede Wereldoorlog. Toen het boek van de drukker in Italië kwam, werd het eerst bij de Franse grens tegengehouden: wie zoiets maakte moest zelf ook wel een fascist zijn.

Het bleek voor velen moeilijk te verteren, zegt de tekenaar. ‘Ik heb het boek aan mijn vrouw Medi opgedragen, maar die tekening waarop een Duitse soldate zich bevredigt met een rol prikkeldraad vond zelfs zij te pijnlijk.’ De Bijenkorf probeerde de al ingekochte voorraad tevergeefs terug te sturen naar uitgeverij De Harmonie, vanwege de aanstootgevende vermenging van sm en WOII. De Volkskrant schreef: ‘Wie Holtrops achtergronden niet kent, zou zijn boek zonder meer als verheerlijking van SS-wandaden kunnen beschouwen.’

Uit het dit voorjaar verschenen Degueulasse, waarin Holtrop zijn kijk op de wereldgeschiedenis geeft

Joost Swarte, die in 1973 via Holtrop voet aan de grond kreeg in Parijs, heeft geen moeite met de soms extreme scènes die zijn vriend op papier zet. ‘Het is af en toe choquerend, maar het maakt voor mij wel uit dat Bernhard zelf zo’n zachtaardige man is, helemaal niet gemeen. Zijn rol is dat hij ongefilterd de dingen laat zien die anderen alleen maar durven denken en liever verborgen zouden houden.’

Swarte en Holtrop maakten samen de strip Slaven van de naald en voor Vrij Nederland de serie De wereldreis van Rik en Klaartje. Holtrop is een wegbereider voor tekenaars als hijzelf, die wat meer last hebben van inhibities, zegt Swarte. ‘Wat ik heel belangrijk vind, is dat Bernhard met zijn werk de grenzen openhoudt. Zonder schaamte tekent hij wat in hem opkomt en daarmee geeft hij aan mij en aan andere tekenaars meer vrijheid. Als er geen Willems waren, was er bij anderen meer zelfcensuur uit angst om over de schreef te gaan. Hij laat aan zijn collega’s zien dat je geen remmingen hoeft te hebben.’

Schandalig sterven

Op weg naar halte Saint-Lazare wordt Bernhard Holtrop aangesproken door een jonge Parisienne aan de overkant van het gangpad. Ze heeft zowel Libération als Charlie Hebdo paraat. ‘U bent toch Ouillèm?’ vraagt ze aan de tekenaar, die zichtbaar opbloeit. Eerder had hij verteld dat hij tot zijn tevredenheid anoniem door Parijs reist omdat hij nooit op televisie verschijnt. En dat metroreizigers de pagina met zijn tekening altijd net lijken over te slaan. ‘Ah! Une lectrice!’

Ze vraagt hem bezorgd naar de gezondheidstoestand van zijn beroemde, hoogbejaarde vriend en collega François Cavanna (90), bedenker van Charlie Hebdo en tegenwoordig romanschrijver. ‘Hij ligt in het ziekenhuis met vier gebroken ribben, na een val,’ zegt Holtrop. ‘Maar dat is te genezen.’ En Siné (84) dan? ‘Met hem gaat het een stuk slechter, die ligt in het ziekenhuis aan de slangen, hij heeft leukemie.’ Siné tekent vanuit zijn ziekenhuisbed overigens vrolijk verder in zijn eigen blad, onder het motto ‘Sterven? Ik? Over mijn lijk!’, met veel aandacht voor de chemotherapie en bestralingen, maar ook voor zijn ochtenderecties.

‘La lectrice’ begrijpt nu beter waarom Willem deze week over de dood tekende, knikt ze. Holtrop pleitte in zijn tekening ‘Euthanasie pour tous’ voor massa-euthanasie op de treinrails, onder het motto: ‘De dood is de grootst denkbare schande… Ik wil dus schandalig sterven.’ Holtrop haalt een beduimeld pasje tevoorschijn ten bewijze dat hijzelf zijn lichaam alvast ter beschikking aan de wetenschap heeft gesteld. ‘Maar voorlopig heb ik geen plannen in die richting hoor,’ zegt de tekenaar als hij de ongeruste blik van zijn lezeres ziet. ‘Leuke meid. Daar doe je het voor,’ is het korte commentaar als we overstappen, op weg naar de redactie van Siné Mensuel.

Niet vergeten

Bernhard Willem Holtrop werd in 1941 als jongste van vijf kinderen geboren in het gezin van een dorpsdokter te Ermelo. ‘Het was oorlog, dus ik ben heel Oranjegezind genoemd naar Prins Bernhard.’

Dat de oorlog vaak opduikt in zijn werk, is zeker terug te voeren op de verhalen van zijn vader, met wie hij een sterke band had, beaamt Holtrop. ‘Ja, natuurlijk, hij heeft de dood in de ogen gezien.’

Roelf Holtrop kwam beschadigd uit de bezetting. Hij was door de nazi’s opgepakt omdat hij onderduikers had geholpen en contacten met het verzet onderhield, al konden ze dat niet bewijzen. De dorpsdokter zat drie maanden opgesloten in de ‘bunker’ van het Kamp Vught en hij beschreef later in Arts in oorlogstijd hoe hij hoorde dat celgenoten werden mishandeld en geëxecuteerd. ‘Hoor? schoten, genadeschoten,? tellen,? hoeveel,? WIE?’

Voor arts en verzetsman Roelf Holtrop was er ‘een opgaan en blinken tot de oorlog, het langzaam verzinken na de oorlog’. Zoals hij het terugkijkend optekende: ‘De hele oorlogstijd, met alles wat er is gebeurd, heeft mij zowel lichamelijk als geestelijk heel veel kwaad gedaan.’ Het indrukwekkende boekje werd vorig jaar opnieuw uitgegeven door zijn kleinzoon. Het verhaal moest volgens Roelf Holtrop geschreven worden, voor zijn kinderen maar niet alleen voor hen. ‘Een groot percentage van het Nederlandse volk denkt ’t liefst niet al te veel terug aan de gruwelen van de kampen.’ Juist dat niet vergeten van waartoe mensen in staat zijn, heeft zijn jongste zoon tot zijn dagelijks werk gemaakt.

Hartstikke vies

In restaurant L’Enfance de Lard komt Ali, de Pakistaanse krantenverkoper, binnenvallen: ‘Breaking news in Le Monde! C’est officiel! Ouillèm is biseksueel!’ Ali is een oude vriend, hij is net als Holtrop zelf al veertig jaar een lokale beroemdheid hier in Saint-Germain-des-Prés en daarnaast auteur van twee goed verkopende autobiografische boeken.

Holtrop heeft zojuist zijn nieuwe tekeningen in kleur afgeleverd op de redactie van het maandblad Siné Mensuel, waar bij afwezigheid van de hoofdredacteur alleen vrouwen werken. Wat vonden ze ervan, vraagt Medi, met wie we voor de lunch hebben afgesproken. Bernhard: ‘Die scène de famille, waarin een jongetje zijn vader aan zijn erectie rijgt, dat vonden de dames veel te ver gaan.’ Medi, in haar vlekkeloze, in Parijs geleerde Nederlands: ‘Ik vind het ook hartstikke vies. Bernhard doet het expres en ik vind het niet altijd nodig. Er moet wel iets intelligents in zitten.’ Bernhard: ‘Haha, dat lukt me niet altijd.’

Medi: ‘Mensen denken vaak dat hij in het echte leven ook zo geobsedeerd is door seks en geweld. Dan hebben ze medelijden met me.’ Bernhard: ‘Het is meer een soort persoonlijke hygiëne, door het te tekenen raak je het kwijt. En ik vind het leuke grappen, maar dat is niet iedereen met me eens. Hahaha.’

Bernhard verleidde Medi, een jonge Noorse kunstenares, in het Parijs van de jaren zestig met zijn bundel Veertig vieze tekeningen. Zo zwijgzaam als de tekenaar is, zo graag praat zijn vrouw. ‘Heb je al iets over jezelf gezegd, Bernhard?’ vraagt ze, als het voorgerecht wordt geserveerd. ‘Dat is wel de bedoeling hoor, bij een interview. Hebben jullie het al gehad over je vader?’ Holtrop heeft onderweg al verteld hoe de oorlog na de bevrijding niet uit zijn vader was verdwenen. Medi: ‘Dat heeft de familie getekend. Zijn moeder, die was moedig hoor. Ze ging met Bernhard op de arm naar de Sicherheitsdienst in Arnhem om te pleiten voor zijn vrijlating. Ze was heel sterk.’ Bernhard: ‘Dat mijn vader weg was, is een van mijn vroegste herinneringen. Mijn moeder lag te huilen in bed en ik kroop erbij.’

Demonen

Later had hij meer met zijn vader dan met zijn overheersende moeder. ‘Mijn vader liet me tenminste met rust. Hij had een bibliotheek met boeken van tekenaars als Albert Hahn, David Low, Boris Efimov en Jo Spier waar ik eindeloos in bladerde. ’s Avonds zaten we soms te praten, allebei met een glas jenever. Ook wel over wat hij had doorgemaakt, al vertelde hij niet alles.’

Een paar jaar na de bevrijding was het gezin gaan kamperen in kamp Vught, herinnert Holtrop zich. ‘Mijn vader parkeerde de caravan op de appèlplaats en vervolgens bleven we daar de verdere vakantie. Hij liep er rond, wees ons aan waar zijn cel was, waar de executieplaats was.’ Waarom zijn vader dat precies deed, heeft zijn zoon hem nooit gevraagd. ‘Waarschijnlijk om zich te bevrijden van de demonen uit het verleden die hem achtervolgden. Ik was pas acht jaar oud, dus nog een beetje jong om dat te begrijpen. Maar als ik naar mijn eigen werk kijk, heeft het kennelijk wel indruk op me gemaakt.’

Die avond wordt de Grand Prix d’Angoulême gevierd op de redactie van dagblad Libération. Er is veel te eten en te drinken, ter ere van Willem ook Grolsch en Hollandse kaas. Vanaf het terras boven in de voormalige garage aan de Rue Béranger is het uitzicht over Parijs sensationeel. Nicolas Demorand, de jonge hoofdredacteur van het ooit mede door Jean-Paul Sartre bedachte dagblad, vertelt hoe hij is opgegroeid met de tekeningen van Willem. ‘Hij is de oudste journalist van Libération, een icoon van de krant. Zijn tekeningen zijn nog altijd vlijmscherp, ze laten ons lachen, ze zetten aan tot nadenken. Hij is een fantastische journalist die het nieuws te lijf gaat met potlood of penseel.’ Aan het slot van zijn speech kondigt Demorand een toespraak aan van Bernhard Holtrop. Een historische gebeurtenis! Willem gaat spreken! Zoals zijn publiek van hem verwacht, laat de tekenaar nog eens zien hoe weinig hij zich stoort aan conventies en plichtplegingen. En hij zwijgt. Applaus!