Sylvana Simons: ‘Politiek is voor mij een noodzakelijk kwaad’

Haar partij Bij1 begint op te duiken in de peilingen, met een voorzichtige 1 achter het aantal te verwachten zetels. Sylvana Simons wil de Kamer in om het systeem te veranderen, zegt ze. ‘Het gaat niet om identiteit, maar om ideologie.’ De ‘eerste zwarte vrouw in Europa die een politieke partij oprichtte’, zoals OpenDemocracy schreef, gaf onlangs haar Amsterdamse raadszetel op en richt zich nu op een nieuwe poging om in de Kamer te komen. In 2017, toen haar partij nog Artikel 1 heette, haalde zij het net niet. Zal het nu wel lukken?

Haar partij zal creatief moeten omgaan met de beperkte mogelijkheden om de kiezer te bereiken. Net als de andere nieuwkomers (de Kiesraad registreerde er 26 voor de komende verkiezingen) moet de Gideonsbende van Bij1 campagne voeren met weinig geld, in tijden van lockdown. Maar voor Bij1 geldt nog een bijzondere omstandigheid: een niet te veronachtzamen deel van het volk beschouwt Sylvana Simons als een soort vogelvrijverklaarde, die zich een nimmer aflatende stroom racistische en misogyne beschimpingen maar moet laten welgevallen. Het dwingt haar al jaren om constant na te denken over haar persoonlijke veiligheid, en de media-aandacht die zij krijgt gaat vaker dáárover dan over haar politieke project van ‘radicale gelijkwaardigheid’.

Dat is vervat in een verkiezingsprogramma van 120 pagina’s (exclusief verklarende woordenlijst en achtergrondstukken). Zoals het een verkiezingsprogramma betaamt, bevat het aangename nuchter­heden (‘Er komt een digitaliseringsbeleid waarbij de rechten en behoeften van de burger centraal staan, en niet de digitalisering op zich’), mooie symboliek (‘Keti Koti wordt een nationale feestdag’), alsmede doldrieste vergezichten (‘We gaan naar een 30-urige werkweek met loonbehoud’) en bruut vlagvertoon (‘Ten behoeve van de zorg, wonen en openbaar vervoer versoepelen we onteigeningswetgeving fors omtrent kapitaal, aandelen, bezit en grond’). De nadruk in het programma ligt op gelijkwaardigheid, rechtvaardigheid en solidariteit. Zo wil Bij1 alle uitgeprocedeerde asielzoekers en ongedocumenteerden in Nederland generaal pardon verlenen en alsnog de hypotheekrenteaftrek afschaffen.

Ministerie van Gelijkwaardigheid

Het allereerste punt van het programma betreft de oprichting van een speciaal departement: het ministerie van Gelijkwaardigheid. Frankrijk heeft een minister van Solidariteit, Denemarken een minister voor Gendergelijkheid, België een staatssecretaris voor Gendergelijkheid, Gelijke Kansen en Diversiteit, Spanje een minister van Inclusie, Sociale Zekerheid en Migratie, maar een ministerie van Gelijkwaardigheid zou toch een primeur zijn.

De tijdgeest zou Bij1 wel eens gunstig gezind kunnen zijn: Black Lives Matter heeft de notie dat racisme een bestaand probleem is onderstreept, de coronacrisis maakt de sociale ongelijkheid scherper zichtbaar, de toeslagenaffaire toonde aan dat something is rotten in the state of Holland. Maar het gunstigste voorteken voor Bij1 is wellicht dat ook buiten de invloedssfeer van de eigen achterban, in regionen van het electoraat waar ‘kapitaal, aandelen, bezit en grond’ een positievere connotatie hebben, een sterk nieuw besef van noodzakelijke verandering de kop op steekt.

I&O Research onderzocht eind vorig jaar in opdracht van de Volkskrant de stemming onder de bestuurlijke elite van Nederland. Conclusie: de tijd is rijp om de samenleving ‘fundamenteel anders’ aan te pakken. Dat zou kunnen betekenen dat kiezers op zoek gaan naar fundamenteel ander beleid. En dan op 17 maart uitkomen bij Bij1.

Sylvana Simons wil er graag over praten. De partijleider, net vijftig geworden, zit er klaar voor in wat vanaf het scherm een gezellige kamer lijkt. We besluiten te tutoyeren.

Wat voor campagne wordt dit?

‘De vorm is anders dan anders, omdat we niet kunnen flyeren of de buurthuizen ingaan. Dat corona-effect kan voor onze partij vrij desastreus uitpakken. We hebben niet de middelen van een gevestigde partij om het land vol te hangen met posters of bussen te laten rondrijden. Het betekent vooral online bezig zijn. En daarnaast zal voor Bij1 de campagne via vrienden, buren, ouders op het schoolplein, de vereniging moeten gaan. Lokaal, van klein naar groot. Al onze leden worden bij de campagne betrokken. Dat past bij de aard van de partij: grassroots en activistisch.’

Heb je er vertrouwen in?

‘Ja. Ten eerste omdat ik vertrouwen heb in de partij en de leden, maar ook omdat de breuk in het sociale stelsel nu zo zichtbaar wordt en er zoveel misgaat in het huidige beleid. In dat opzicht maken de huidige regeringspartijen het ons best makkelijk.’

De afgelopen jaren zat je in de Amsterdamse gemeenteraad. Wanneer nam je het besluit om opnieuw aan de landelijke verkiezingen mee te doen?

‘Het antwoord is simpel: dat is nooit een vraag geweest voor ons. We zijn opgericht als een landelijke partij. In 2017 is het net niet gelukt, maar ik was tevreden met het resultaat dat we toen onder die omstandigheden – nieuwe partij, geen geld, geen ervaring – hebben behaald. In Amsterdam hebben we ondertussen politieke ervaring kunnen opdoen, en we hebben gezien hoeveel impact we hebben kunnen maken. Dus dat we in maart weer zouden meedoen, was altijd al duidelijk. En ik durf nu al te zeggen dat we het in 2025 ook weer zullen doen. Maar dan vanuit een andere startpositie.’

‘Idealisme vraagt om pragmatisme. Eerst komt het hart, vervolgens komt het brein met een oordeel of een kwalificatie, een aanzet tot handelen.’

Je gaat ervan uit dat je dit keer wel in de Kamer komt?

‘Absoluut.’

Waar plaats je jezelf op de lijn tussen pragmatisch en idealistisch?

‘Ik scheid die twee niet. Idealisme vraagt om pragmatisme. Eerst komt het hart, vervolgens komt het brein met een oordeel of een kwalificatie, een aanzet tot handelen.’

In Den Haag worden idealen telkens aangepast aan praktische overwegingen.

‘En dat is de doodsteek! Op die manier kan je wel je Haagse positie veiligstellen, maar je kan niet doen waarvoor je bent gekozen, namelijk het volk vertegenwoordigen. Veel partijen zijn vooral aan het manoeuvreren binnen de huidige mores. De geschreven regels kan je veranderen, maar de mores, de ongeschreven regels, kan je ook veranderen.’

Kun je existeren in die Haagse wereld?

‘Of ik me daar lekker ga voelen, weet ik niet. Het is niet dat ik al mijn hele leven denk dat de Tweede Kamer zo’n fantastische plek is om mijn dagen door te brengen. Ik doe het omdat het nodig is. Voor mij is politiek een noodzakelijk kwaad. Het is mijn taak, en die voer ik uit. Dat wil niet zeggen dat ik het leuk vind.’

Is het je roeping, of is dat een te groot woord?

‘Als ik nu terugkijk, denk ik dat het geen onlogisch pad voor mij is. Maar een roeping? Dan zou ik het wel eerder hebben gevoeld. Het feit dat er een moment is geweest waarop ik bij mezelf zei: nu is het genoeg, nu kom ik in actie, dat noem ik eerder een opdracht.’

(tekst loopt door onder afbeelding…)

Vergrootglas

Dat moment vond plaats voor het oog van de natie, tijdens een uitzending van DWDD op 13 mei 2015. Simons was tafeldame, toen nog in de hoedanigheid van tv-presentatrice, en trof tegenover zich knuffel-Tsjech Martin Simek. De vluchtelingencrisis bevond zich op dat moment op een dieptepunt, en Simek ageerde tegen de ‘vesting Europa’ die alle legale toegangswegen voor de wanhopigen had afgesloten. Vanuit zijn huis aan de kust van Calabrië zag hij daar de gevolgen van: bootvluchtelingen in steeds groteren getale, die door Simek – noblesse oblige – werden ‘omhelsd’ als hij de kans kreeg. Hij duidde ze aan als ‘die zwartjes’.

Toen Simons hem onderbrak met de vraag ‘met welke intentie’ hij dat woord gebruikte, raakte Simek geagiteerd op een manier die moeilijk te rijmen viel met zijn reputatie van hoffelijkheid en empathie.

Achteraf bezien bevat het tumultueuze fragment alle voortekenen van hoe verhit de gemoederen in Nederland sindsdien zijn geraakt in de discussie over kolonialisme, Zwarte Piet en Black Lives Matter. De handkus die Simek aan het einde van het gesprek aan Simons gaf, was wellicht het laatste verzoenende gebaar dat in die context is gemaakt. Simons kreeg steun voor haar optreden, maar tegelijkertijd sprong in de reacties het deksel van wat Lodewijk Asscher later een ‘beerput’ van racisme zou noemen.

Die put begon vervolgens echt te walmen toen Simons aankondigde dat ze de politiek in ging, in eerste instantie op uitnodiging van Denk. Alsof het lied ‘Oh Sylvana (waarom pak jij je koffers niet)’ van zichzelf nog niet walgelijk genoeg was (‘kan jij niet emigreren, het is met jou echt kut met peren’) verscheen op internet al snel een clip waarin de muziek was aangevuld met gemonteerde beelden van Simons opgehangen aan een boom.

Gaat er in de Haagse arena niet weer hard op jouw hart worden gestampt?

‘Ach, we gaan gewoon keihard werken om te laten zien dat we serieus zijn. Juist omdat wij altijd door zo’n vergrootglas worden bekeken, kunnen we ons geen enkel foutje veroorloven – al gaan we ze natuurlijk wel maken.’

‘Alles wat ik doe voor dit land, doe ik óók voor de mensen die ik in de rechtszaal trof omdat ze mij op sociale media niet zo netjes hadden bejegend.’

De fout kan al zitten in de toon die je aanslaat aan de interruptiemicrofoon.

‘Zo lang je niet tegen mensen staat te schreeuwen dat ze ziek in hun hoofd zijn… zo’n toon zal ik nooit aanslaan. Maar ik weet dat welke toon we ook aanslaan, hij ergens verkeerd zal vallen. We zullen ons moeten vasthouden aan onze eigen integriteit. Mijn vader zei ooit tegen mij dat ik twee keer zo hard moet werken als een ander, omdat ik een zwart meisje ben. Dat geldt ook voor Bij1. Wij werken dubbel zo hard voor de helft van de waardering.’

‘Maar dat is bijzaak. Alles wat ik doe voor dit land, doe ik óók voor de mensen die ik in de rechtszaal trof omdat ze mij op sociale media niet zo netjes hadden bejegend. Ook voor hen wil ik een eerlijk onderwijsadvies als hun elfjarige naar de middelbare school gaat. We moeten ook houden van degenen die niet van ons houden. Je hoeft ze niet met liefde te bestrooien en om liefde terug te smeken, maar ook zij hebben recht op een rechtvaardige behandeling.’

Waar zit jouw netwerk in Den Haag?

‘Ik heb geen Haags netwerk, en daar ben ik ook wel blij om. Bij1 is niet gekomen om het spel mee te spelen, maar om de spelregels te veranderen.’

Is Bij1 een revolutionaire partij?

‘Absoluut! In alle opzichten. Nuttige relaties met gevestigde organisaties zoals de vakbonden proberen we wel te onderhouden en in te zetten voor ons verhaal. Maar niet om te reproduceren wat anderen al reproduceren.’

De Nederlandse politiek is compromissen sluiten. Behoort dat voor jou ook tot de mogelijkheden?

‘Compromissen sluiten is niet per se hetzelfde als overeenstemming vinden of samenwerken. Compromissen sluiten heeft de associatie van water bij de wijn doen. Ik denk dat je ook kunt samenwerken op basis van je end game. Als twee partijen allebei het daklozenprobleem willen oplossen, een groeiend en onmenselijk probleem in Nederland, dan kan je met elkaar in gesprek gaan over wat tot die oplossing kan leiden.’

Maar dan komt er een partij die voorstelt om een uitruil te maken: steun in het daklozendossier in ruil voor steun van Bij1 op een volkomen ander dossier.

‘Wat we dan doen, is afhankelijk van het voorstel en van welk dossier het betreft. Wij kunnen het ons niet veroorloven om tegen onze verkiezingsbelofte in te gaan. Wij hebben een kompas en daar dienen we ons aan te houden.’

Zou je met Thierry Baudet kunnen samenwerken, gesteld dat jullie beiden straks in de Kamer zitten?

‘Nee, dat is onmogelijk. Het kan dat een andere partij een motie indient, en dat zowel Forum als Bij1 die motie medeondertekent. Maar hoe zou ik kunnen samenwerken met een partij die mijn aanwezigheid in dit land – en als ik zeg “mijn” dan bedoel ik: mensen zoals ik – in twijfel trekt? Met fascisten doen wij geen zaken.’

(tekst loopt door onder afbeelding…)

‘Onze taak is emancipatie’

Om in de Kamer te komen, zal Bij1 meer stemmen nodig hebben dan alleen die van de ongeveer 2500 leden en hun grassroots-netwerk, of het smaldeel dat zich bekommert om lhbt-rechten, intersectionaliteit (de combinatie van factoren als gender, ras, klasse, seksualiteit die je leven beïnvloeden en hoe die samenwerken, volgens de woordenlijst bij het partijprogramma) en validisme (‘discriminatie, stigmatisering en/of uitsluiting van mensen met een lichamelijke en/of verstandelijke beperking en van neurodivergentse mensen’, volgens diezelfde woordenlijst).

De tijd lijkt gunstig, nu ook binnen de gevestigde orde stemmen opgaan voor een ‘Great Reset’. Die term sijpelde vanuit Davos door naar de Nederlandse elite. Klaus Schwab, de baas van het World Economic Forum, en prins Charles zouden er de geestelijke vaders van zijn. Maar pas op: de betekenis van de term ‘Great Reset’ muteert sneller dan het coronavirus. Zo duikt hij in verschillende landen op tijdens demonstraties tegen de lockdown of andere coronamaatregelen. Dan betekent de Great Reset niet een verlossing maar juist de nekslag die het volk zal worden toegebracht, in de vorm van verplichte vaccinatie, totale overheidscontrole en de chip van Bill Gates.

Zelfs het lijsttrekkerschap van Sigrid Kaag wordt op sociale media getagd als onderdeel van die Great Reset. Ook is er de betekenis die de Amerikaanse socioloog Richard Florida hanteert in zijn boek The Great Reset – waarin reset eigenlijk een ander woord is voor crisis, en crisis een ander woord voor nieuwe technologische mogelijkheden.

Maar de betekenis waarvoor nu momentum lijkt te ontstaan, is die van een brede maatschappelijke hervorming, die eigenlijk zeer in de richting gaat van de ‘radicale gelijkwaardigheid’ uit het verkiezingsprogramma van Bij1. In een videoboodschap bij de lancering van The Great Reset vanuit het World Economic Forum oreert prins Charles over ‘bold and imaginative action’ en ook al spreekt hij het woord ‘revolutionary’ zo bekakt uit dat het bijna niet is te verstaan, hij zegt het wel. Volgens het eerder aangehaalde onderzoek van I&O is de top van bestuurlijk Nederland zeer ontvankelijk voor deze gedachte. Bestuurders van het SCP, het Planbureau voor de Leefomgeving en allerlei ceo’s hebben zich al uitgesproken voor zo’n structurele verandering.

‘Onze achterban is de meest diverse die je je kan voorstellen. En in de bestuurlijke elite heb ik ook relaties, ik spreek die mensen en we ontvangen steun en input uit die hoek.’

Zijn daar stemmen te behalen voor Bij1?

‘Het is een wijdverbreid misverstand dat de achterban van Bij1 een homogeen gezelschap van bijvoorbeeld alleen maar zwarte mensen is. Onze achterban is de meest diverse die je je kan voorstellen. En in de bestuurlijke elite heb ik ook relaties, ik spreek die mensen en we ontvangen steun en input uit die hoek.’

Kun je daar voorbeelden van geven?

Met een glimlach: ‘Nee.’

Begrijp ik hieruit dat de bestuurlijke elite deels ook binnen de achterban van Bij1 valt?

‘Ik weet niet of er veel mensen uit de bestuurlijke elite op ons zouden stemmen, maar het sentiment dat het anders moet, wordt wel ondersteund en wij zijn de enige partij op links die ook pleit voor systeemverandering. Dus wij hebben baat bij een klimaat van veranderende inzichten binnen het bedrijfsleven, het maatschappelijk middenveld en de intellectuele elite. Maar iedere Nederlander is onze doelgroep.’

Leert het handboek campagnevoeren niet dat de doelgroep specifieker gekozen moet worden dan dat?

‘We hebben duidelijke doelgroepen. Maar wat dat handboek betreft: je vraag doet me denken aan een moment toen ik aan mijn tv-carrière begon. De programmaleider die mij aannam, vroeg me om een papier te ondertekenen dat ik een bepaald aantal jaren hetzelfde uiterlijk zou behouden. Dat stond namelijk in het handboek tv. Ik wilde dat absoluut niet. Vervolgens werd mijn handelsmerk juist het feit dat ik zo vaak van uiterlijk veranderde.’

‘Nu wat deze campagne betreft: we kennen ons ledenbestand, en de enorme demografische breedte daarvan. Wij zijn er niet voor dé boer, dé ondernemer of dé kunstenaar. Wij denken dat we goed kunnen doen voor boeren omdat we ideeën hebben over hoe duurzame landbouw eruit moet zien, maar we hebben ook ideeën over de belangrijke plek die kunstenaars in onze samenleving verdienen.’

‘Natuurlijk is er een specifieke groep die zich juist bij ons prettig voelt omdat wij spreken over hoe het voelt om meerdere identiteiten bij je te dragen. Maar het is niet zo dat wij doelgroepen uitsluiten.’

‘Onze doelgroep is iedereen die wordt geraakt door sociaal beleid, iedereen die inziet dat het beter kan. Of diegene nou wit, zwart of bruin, jong of oud is.’

In het strategische overleg binnen de partij hebben jullie het er dus niet over gehad dat in die bovenlaag van de elite wordt gesproken over een Great Reset, en of het zinvol zou zijn om, ik verzin maar wat, het verhaal van Bij1 eens te gaan neerleggen bij de Quote500?

‘De mensen die wij vertegenwoordigen kunnen er niet op vertrouwen dat the master’s tool will dismantle the master’s house,’ citeert Simons de Caribisch-Amerikaanse schrijfster Audre Lorde. ‘Als Shell aankondigt dat het van nu af aan alles duurzaam gaat doen, zullen wij niet meteen zeggen: o wat is dat tof, bedankt. We kunnen er helaas niet op vertrouwen. Laat het maar zien. Onze taak is emancipatie. Om die reden zijn wij ook opgestapt uit de gesprekken over het klimaatakkoord. We zagen daar wat er gebeurt als je de ontwerpers van een niet werkend systeem op basis van datzelfde systeem iets nieuws laat ontwerpen. Dan wordt het er dus niet beter op. Tegen die bestuurlijke elite met de wens om te veranderen zeg ik: show me the money. Eerst zien, dan geloven. Het is gewoon niet de doelgroep waar onze focus op ligt.’

Nogmaals: op welke doelgroep ligt die focus wel?

‘Op iedereen die wordt geraakt door het sociale beleid, iedereen die inziet dat het beter kan. Of diegene nou wit, zwart of bruin, jong of oud is. Wij krijgen vaak het verwijt dat we op identiteit spelen, maar het gaat over ideologie.’

(tekst loopt door onder afbeelding…)

Menswaardigheid

In de boekenkast achter Simons zijn op het korrelige beeld alleen de vetst gedrukte titels waarneembaar. Oprah is het duidelijkst leesbaar. Simons heeft haar bewondering voor haar nooit onder stoelen of banken gestoken. De memoires van Obama zijn ook niet te missen.

Sinds de overwinning van Barack Obama in de VS in 2008 klinkt in elke campagne de mantra van micro-targeting. Het principe is dat je weet welk argument je tegenover wie moet gebruiken. Doet Bij1 dat ook?

‘Wij hebben een andere situatie, doordat we niet zomaar bij iedereen kunnen aanbellen of flyers in de hand stoppen. En voor een landelijke mailing hebben we het geld niet. Dat gezegd hebbende: ik wil gewoon oppassen voor het misverstand dat we door op bepaalde groepen te targetten andere groepen niet welkom zouden heten. Daarom ben ik daar ik voorzichtig in. Ook niet-stemmers die zich al lang hebben afgekeerd van de politiek willen wij erbij halen. En het is onze taak om de opkomst te vergroten onder specifieke groepen, zoals Afro-Nederlanders.’

‘Maar ik ben ontzettend bang – ik ben niet vaak bang, maar dit is een grote angst voor mij – dat als we dit zo benoemen, we anderen doen afhaken. In ons verkiezingsprogramma staat dat wij iedereen, dus onszelf maar zeker ook de ander, een overheid gunnen die menswaardigheid faciliteert. En ik kan niet zien wie daartegen zou kunnen zijn, tenzij je een enorme kapitalist bent, bijvoorbeeld.’

Wat bedoel je met een ‘enorme kapitalist’?

‘Als je de doctrine aanhangt dat de samen­leving maakbaar is, dat succes gelijk staat aan financieel succes en dat er oneindige groei bestaat, economisch of anderszins, dan zal je je niet aangetrokken voelen tot ons.’

Fel maar welbespraakt

Bevlogenheid komt in haar stem. Sylvana Simons formuleert altijd correcte, vaak zelfs mooie zinnen – alleen dat al zou in de Tweede Kamer het predicaat ‘revolutionair’ rechtvaardigen. Dat verzorgde taalgebruik hoorde al bij haar toen ze nog presentatrice was van Sex on the Beach. Toen Barend en Van Dorp haar in 1999 eens kritisch ondervroegen over dat programma, antwoordde ze dat ze graag wilde uitleggen ‘waarom jouw cynisme mij tegen de borst stuit’.

‘We zien al eeuwen dat een gelijkwaardige samenleving en kapitalisme niet samengaan. In het kapitalisme kost het altijd iemand iets dat een ander iets kan verdienen.’

Nu, als het over het falende kapitalisme gaat, toont ze weer die combinatie van fel maar welbespraakt. ‘We zien al decennia – nee eeuwen! – dat een gelijkwaardige samenleving en kapitalisme niet samengaan. In het kapitalisme kost het altijd iemand iets dat een ander iets kan verdienen. Dan heb ik het niet over het uitwisselen van goederen of diensten, maar over levensstandaard. Kapitalisme hoort bij imperialisme, hoort bij kolonialisme, hoort bij uitbuiting, hoort bij misstanden zoals de toeslagenaffaire en onderadvisering in het onderwijs – het is niet los van elkaar te zien.’

‘Het kapitalisme is de aanjager van de groeiende ongelijkheid. Daarmee is niet gezegd dat tegenover het kapitalisme een ander totalitair systeem moet staan. Bij het vormgeven van de samenleving zou het kunnen dat je samen – dat is essentieel: samen – tot het inzicht komt dat sommige dingen wel werken en andere niet. Maar het pleistertjes plakken, wat we nu al zo lang doen, dat werkt niet.’

Gaat het met de term ‘systeemverandering’ niet dezelfde kant op als destijds met ‘duurzaamheid’? Dat het zo breed en vaag wordt dat niemand er nog tegen hoeft te zijn?

‘Ik gebruik het begrip systeemverandering altijd in combinatie met “radicaal”. Het gaat er niet om dat wij de kont tegen de krib willen gooien, maar dat we de dingen letterlijk vanaf de wortel willen aanpakken. Systeemverandering wil zeggen: het gesprek opnieuw beginnen, maar nu met alle belanghebbenden aan tafel. Elk systeem dat tot nu toe is vormgegeven, heeft een aantal belanghebbenden vergeten. Vrouwen, kinderen, minderheden zijn vergeten. Dat gesprek moet gevoerd worden met alle betrokkenen, en met aandacht voor racisme.’

‘Wat je ook wilt doen voor dit land, als je het niet doet met een antiracistische blik, dan betekent het niks. Zoals de samenleving nu is vormgegeven, is er altijd een context van racisme, seksisme, patriarchaat en religie aanwezig. Neutraliteit is een mythe waar we vanaf moeten, ook in de journalistiek trouwens.’

Hoe vertaal jij systeemverandering in concrete beleidsvoorstellen?

‘Als we het lerarentekort zouden oplossen maar nog steeds geen eerlijk schooladvies geven, dan hebben zwarte kinderen er niks aan. Daar heb ik in de Amsterdamse gemeenteraad hard voor gestreden. Een ander voorbeeld is de arbeidsmarkt. De politie heeft talloze vacatures openstaan. We kunnen van alles doen om die te vullen, maar we moeten het erover hebben waarom er op dit moment zoveel kandidaten zijn die zich niet veilig voelen om bij die organisatie te solliciteren. Dat zijn punten waarop het gesprek helemaal opnieuw moet worden gevoerd en het systeem dus radicaal moet worden veranderd.’

‘Een voorbeeld van systeemverandering die al een beetje succes oplevert, is de klimaatparagraaf die nu standaard is in nieuw Amsterdams beleid. Die houdt in dat vooraf wordt gekeken naar de impact van voorgenomen beleid op het klimaat. In het verlengde daarvan ligt de medezeggenschap en het mede-eigenaarschap van zonnepanelen voor de eindgebruikers, bijvoorbeeld een vve of alle bewoners in een straat met sociale huurwoningen.’

Hoe ziet het land eruit als de systeemverandering radicaal is doorgevoerd?

‘Dat weet ik niet. Niet dat ik geen beeld van de toekomst heb, maar omdat het niet aan mij alleen is. Daar gaan we met z’n allen over. De gewenste uitkomst dient opnieuw geformuleerd te worden met alle betrokkenen aan tafel.’

‘Ik ga het gesprek aan met alles en iedereen, maar dat wat gezegd moet worden, zal door mij altijd gezegd worden.’

Welke fout uit de Amsterdamse tijd hoop je nooit meer te maken in Den Haag?

‘Heb je even… dan kan ik ál mijn fouten nagaan. Ik heb natuurlijk veel geleerd van dat veelbesproken debat over het politieoptreden op het Frederiksplein.’ (In februari 2019 schoten agenten de 31-jarige Mickey Fudge dood, die op het plein bij de Nederlandsche Bank dreigde met wat achteraf een gaspistool bleek te zijn. Fudge’s moeder verklaarde later dat haar zoon psychische problemen had en de wens had geuit om op deze manier te sterven. De agenten werden niet vervolgd.)

‘In de aanvraag van het debat had ik het over “buitensporig veel kogels”, dat was met te veel emotie geformuleerd. Als ik andere woorden had gekozen, hadden we een minder explosief debat kunnen voeren.’

‘Overigens ben ik daags na dat debat op uitnodiging van de politie langs geweest op de schietbaan. Ik heb een korte cursus gekregen waarin de omstandigheden werden gesimuleerd van zulke situaties, en daarna hebben we een constructief gesprek gehad. Wat niet wegneemt dat ik drieëntwintig kogels nog steeds erg veel vind, en dat we helaas nog steeds rekening moeten houden met onzuivere motieven bij de politie, zeker als het over mensen van kleur gaat. Ik ga het gesprek aan met alles en iedereen, maar dat wat gezegd moet worden, zal door mij altijd gezegd worden.’

Je bent partijleider en het gezicht van Bij1. Hoe zeker weet je dat er vanuit de partij ook tegenspraak kan zijn?

‘Erg zeker. Ik hamer daarop en laat zien dat ik met tegenspraak kan omgaan. Mijn positie in de partij is ook zo vormgegeven dat ik niet in het bestuur zit. Ik mag af en toe op bezoek komen en ik neem aan dat mijn input wordt meegewogen, maar ik heb er geen zitting in. We hebben samen duidelijk geformuleerd wat de partij van mij mag verwachten, ik heb een duidelijke opdracht van het bestuur, maar ik heb geen macht. Ik kan ook niet bij de bankrekening. De partij is niet van mij maar van de leden, en gebouwd om ook zonder Sylvana Simons te kunnen bestaan.’

‘We zijn nu bezig met het organiseren van een partijraad. Dat moet een orgaan worden voor kritische stemmen van binnen en buiten de partij die gevraagd en ongevraagd advies kunnen geven. En we hebben een safespace protocol, dat garandeert dat er een onafhankelijk vertrouwenspersoon bereikbaar is op het moment dat iemand het gevoel heeft dat kritiek nodig is maar niet welkom.’

Dus als de tijd rijp is voor het gedachtengoed van Bij1 maar er weerstand zou zijn tegen de persoon Sylvana Simons, hoe gaat het dan?

‘De procedure heb ik niet paraat, maar de bottomline zou kunnen zijn dat het voltallige bestuur, eventueel met steun van leden, mij de wacht aanzegt. Dat kan. Ik vind dat ook gezond.’

Stel dat het niet lukt om in de Kamer te komen, wat ga je dan doen?

‘De vraag is dan of ik nog partijleider mag zijn. Zo ja, dan trek ik de partij graag door naar de gemeenteraadsverkiezingen. Zo niet, dan ga ik even uitrusten. In alle onbescheidenheid zal ik ook maar eens zeggen: ik heb ontzettend veel talent, ik ben een heel slimme vrouw, creatief en vindingrijk, moeder en grootmoeder van geweldige kinderen, dus ik denk dat ik altijd wel een nuttige invulling van mijn dagen kan vinden. Ik ben niet iemand met een plan B; dan maak ik een nieuw plan A.’