Stel: je bent backbencher in de VVD-fractie en wil in de voetsporen treden van Malik Azmani, de man die zich erop laat voorstaan dat zijn veelbekritiseerde plan-Azmani de Turkijedeal mogelijk heeft gemaakt en inmiddels naar het Europees Parlement vertrokken is.

Wat doe je dan? Juist: je laat in De Telegraaf een proefballonnetje op over het harder aanpakken van migranten. Ophef gegarandeerd. Zo deed Jeroen van Wijngaarden het deze week: als kersvers portefeuillehouder migratie en asiel van de VVD-fractie lanceerde hij in de rechtse ochtendkrant het plan om het redden van migranten op de Middellandse Zee strafbaar te stellen, met vier jaar gevangenis en een boete van 83 duizend euro.

Van Wijngaarden – voormalig manager public affairs bij Price Waterhouse Coopers en Sanofi Genzyme Benelux, kortstondig hoofd voorlichting van de HBO-Raad en Kamerlid van 2014 tot 2017 (portefeuille: onder andere notariaat en kansspelen) – kreeg bij de verkiezingen van 2017 de onverkiesbare plaats 45 op de lijst toebedeeld, maar mocht in februari alsnog aantreden in de Tweede Kamer omdat Foort van Oosten er als zoveelste Kamerlid tussenuit piepte, in dit geval om burgemeester van Nissewaard te worden. Van Wijngaarden leek gedoemd tot de anonimiteit van de achterste bankjes maar kreeg, niet gehinderd door gebrek aan expertise op dat terrein, de zware portefeuille migratie en asiel toebedeeld.

En toen kwam dus het proefballonnetje, in de week dat dat Carola Rackete, kapitein van het reddingsschip Sea Watch 3 dat onder Nederlandse vlag vaart, wegens vermeende mensensmokkel in Italië werd gearresteerd en op last van de rechter prompt weer werd vrijgelaten.

Halfhartige brief

Dat het plan van Jeroen van Wijngaarden geen schijn van kans maakte om door de coalitiepartners ChristenUnie en D66 te worden gesteund, was van meet af aan duidelijk, en de reacties van die partijen waren ongetwijfeld ingecalculeerd: ‘Als we die richting opgaan valt de coalitie snel uit elkaar’, dreigde ChristenUnie-Kamerlid Joel Voordewind.

Zodat Van Wijngaarden van de week bij het Kamerdebat over migratie alweer inbond: hij pleit nu voor een ‘onderzoek’ naar deze ‘lastige juridische kwestie’ – een verzoek dat door de nieuwe VVD-staatssecretaris Ankie Broekers-Knol prompt werd gehonoreerd.

Als het erop aankomt is het hemd voor de VVD toch nader dan de rok.

Dezelfde Ankie Broekers-Knol die als voorzitter van de Eerste Kamer bekend stond om haar rechte rug, maar van de week een halfhartige brief over de arrestatie van de Seawatch-kapitein naar de rechts-populistische Italiaanse vice-premier Salvini stuurde (‘Caro Collega’) die werd gepubliceerd in de Corriere della Sera. Daarin verklaarde ze zijn zorgen over het faciliteren van mensensmokkel door de reddingsschepen te delen, in plaats van hem de les te lezen over de onwettige arrestatie.

‘Ik hou van zwemmen’

Zo liep de proefballon bij het Kamerdebat dus snel weer leeg. Maar het punt was gemaakt, en Van Wijngaarden stond eventjes in de schijnwerpers. De belangrijkste vraag is natuurlijk hoe je het als Kamerlid aan jezelf kan verkopen om vanuit je comfortabele positie (‘Ik denk liever in oplossingen dan in problemen’, verklaart hij op de VVD-site. En, ironisch genoeg: ‘Ik hou van zwemmen’) een publicitair succesje te willen halen over de ruggen van wanhopige migranten en het handjevol dappere lieden dat de drenkelingen uit zee durft op te pikken.

Gevolg van de losse flodder is ook dat PVV en Forum voor Democratie nu weten dat er een Kamermeerderheid te halen is voor het strafbaar stellen van mensen redden.

Maar de vraag is ook of Van Wijngaarden – behalve zichzelf – ook zijn partij een dienst heeft bewezen met zijn proefballon. Uit internationaal onderzoek blijkt al jaren dat middenpartijen die het rechtspopulistische jargon van échte populistische partijen overnemen, daarmee uiteindelijk niet zichzelf versterken maar vooral de populistische concurrentie.

De VVD leek dat eindelijk door te krijgen, toen fractievoorzitter Klaas Dijkhoff dit voorjaar een opvallend gematigd discussiestuk over de koers van de partij publiceerde. Maar als het erop aankomt is het hemd voor de VVD toch nader dan de rok.

Gevolg van de losse flodder is ook dat PVV en Forum voor Democratie nu weten dat er met de steun van de VVD, het CDA en de SGP een Kamermeerderheid te halen is voor het strafbaar stellen van mensen redden: niets weerhoudt ze ervan daar de rest van de Kamerperiode op te blijven hameren. Met dank aan Jeroen van Wijngaarden.