Ondernemen is in Nederland bepaald geen pretje

Op het Haagse Plein, pal voor de ingang van de Tweede Kamer, staat een enorme witte partytent. Daaromheen is een aantal vorkheftrucks en graaf-machines neergezet om te onderstrepen dat vandaag de handen uit de mouwen moeten worden gestoken. Honderden mannen, strak in het pak, en een enkele vrouw lopen de tent binnen. Op het podium verschijnt een stralende Hans Biesheuvel. ‘De afgelopen twee jaar heb ik door het hele land gereisd en naar jullie geluisterd,’ roept de voorzitter van belangenclub ONL voor Ondernemers de zaal toe. ‘Vandaag wil ik tegen jullie zeggen: laat je stem horen, laat zien waar je voor staat.’

Op deze donderdag in september is het programma goed gevuld. Zo houdt oud-minister van Financiën Jan Kees de Jager, zelf ooit ICT-pionier, een pleidooi voor meer ondernemers in de politiek. Oud-minister van Sociale Zaken Willem Vermeend is gestrikt voor een spreekbeurt over barrières voor werkgevers als de ‘torenhoge’ lastendruk en de ‘bizarre’ regelzucht.

Ook blijkt Biesheuvel een heus schaduwkabinet in elkaar te hebben gedraaid met oud-directeur van de Vereniging van Effectenbezitters Peter Paul de Vries als minister van Financiën, hoogleraar Arnoud Boot als minister van Toekomst en Houdbaarheid van het Financiële Stelsel en defensie-expert Rob de Wijk op Veiligheid en Cybersecurity. Keurig draven de schaduwbewindslieden één voor één op. ‘Dit is mijn lefploeg,’ zegt Biesheuvel trots. Luid applaus.

De ruggengraat

Precies twee jaar geleden richtte Hans Biesheuvel (50) ONL voor Ondernemers op. Een paar dagen daarvoor was hij met veel bombarie opgestapt als voorzitter van MKB-Nederland, traditioneel de vertegenwoordiger van het midden- en kleinbedrijf. Hij vond dat MKB-Nederland te dicht tegen de Haagse macht aan schuurde en te veel aan de leiband liep van grote broer VNO-NCW, de spreekbuis van de multinationals en de financiële wereld.

Het was de hoogste tijd dat de kleine werkgevers, de ruggengraat van onze economie, van zich af gingen bijten. Want wie wil er nog een bedrijf beginnen, laat staan mensen in dienst nemen, als je weet wat je je allemaal op de hals haalt: de verplichting om zieke werknemers nog twee jaar lang door te betalen, de dossiervorming die nodig is om van slecht functionerend personeel af te komen, de flexwet die ondernemers dwingt freelancers en uitzendkrachten eerder in vaste dienst te nemen.

Het wordt ondernemers veel te veel, zegt Biesheuvel een aantal weken na het evenement op het Plein: ‘Er moeten van de regering meer ouderen aan het werk, meer jongeren, meer vrouwen, meer allochtonen. Ook moeten er honderdduizend mensen met een arbeidsbeperking aan een baan in het bedrijfsleven worden geholpen. En daar komen dan nu de vluchtelingen nog bij.

Ik begrijp dat de samenleving hierom vraagt, maar die problemen komen wel allemaal op het bordje van de ondernemer terecht.’ Op een werkontbijt in Dronten hoorde hij iemand in wanhoop uitroepen: ‘Hoe moet dat allemaal, ik heb maar drie man in dienst!’ Biesheuvel: ‘Hij is lang niet de enige. Overal waar ik kom, voel ik een steeds grotere weerstand tegen de maatschappelijke opdrachten waarmee werkgevers worden opgezadeld. Het werkgeverschap is nog nooit zo onaantrekkelijk geweest als op dit moment.’

Bouten en moeren

Zijn stichting telt inmiddels ruim tienduizend contribuanten, van het metaalbewerkingsbedrijf VDL van de Brabantse miljardairsfamilie Van der Leegte tot de Zeeuwse sapfabrikant De Appelaere. Het grootste deel van de week reist Biesheuvel stad en land af om bij werkbezoeken en ondernemersontbijten zijn voelsprieten uit te steken. Maar ook op het Binnenhof is hij vaak te vinden.

Voor iemand die zegt wars te zijn van het Haagse machtsdenken heeft hij voor zijn kantoor een opmerkelijke locatie gekozen: een historisch pandje aan het Lange Voorhout, met uitzicht op de Hofvijver en het Torentje. In zijn werkkamer, die met het bruin geruite behang, de koperkleurige kroonluchter, de leren fauteuils en het rood gelakte sigarenkastje een Victoriaanse sfeer ademt, ontvangt hij regelmatig politici: ‘Ik vind het wel handig dat ze hier even snel binnen kunnen wippen’.

Waar Biesheuvel nooit meer een voet zet, is de Malietoren, waar hij als voorzitter van MKB-Nederland van 2011 tot 2013 domicilie hield. In hetzelfde gebouw aan de Haagse Bezuidenhoutseweg zetelt ook het oppermachtige VNO-NCW. Het is een periode waar hij niet graag op terugkijkt. Een headhunter belde hem: na politieke zwaargewichten als oud-VVD-voorzitter Jan Kamminga en oud-minister van Onderwijs Loek Hermans was MKB-Nederland nu op zoek naar een échte ondernemer. En dat was Biesheuvel, die jarenlang aan het hoofd had gestaan van de technische handelsfirma die hij van zijn vader en grootvader had overgenomen (‘bouten en moeren, kogellagers en verfkwasten, dat was mijn specialisme’).

Van het ene op het andere moment belandde hij in de wondere wereld van lobbyen in de wandelgangen, telefoontjes plegen met de minister-president, onderhandelen met de vakbonden en vooral urenlang vergaderen. Biesheuvel begon vol enthousiasme aan zijn nieuwe taak (‘Ik voelde me vereerd’). Maar al snel werd duidelijk hoe weinig bewegingsruimte hij had. Op zijn eerste werkdag kwam hij erachter dat zijn staf moest rapporteren aan de algemeen directeur van VNO-NCW, Niek Jan van Kesteren: ‘Hij is de man die de hele tent runt.’

Ook werd er vreemd van opgekeken dat hij elke dag op kantoor verscheen – dat deed Hermans, bekend van zijn vele nevenfuncties, nooit. ‘Ik had totaal onderschat hoezeer MKB-Nederland een onderdeel is van VNO-NCW. Ik dacht: het zijn twee verenigingen in hetzelfde gebouw. Maar het zat veel strenger en hiërarchischer in elkaar. Als voorzitter van MKB-Nederland had je niets te vertellen.’

Echt pijnlijk werd het voor Biesheuvel toen Bernard Wientjes van VNO-NCW en Ton Heerts van vakbeweging FNV in het voorjaar van 2013 samen bepaalden hoe het sociaal akkoord met het kabinet-Rutte eruit moest komen te zien.

De kleine en middelgrote ondernemers kwamen er in zijn ogen bekaaid af: ‘Het was één politiek spel.’ Het kabinet mocht niet vallen, de polder mocht niet uit elkaar spatten. Daarom voelde Biesheuvel zich gedwongen zijn handtekening te zetten: ‘Ik stond met mijn rug tegen de muur. VNO-NCW liet me heel weinig keus en zette me onder grote druk.’ Hij heeft er nachten van wakker gelegen. Nog geen half jaar later trok hij de deur van de Malietoren definitief achter zich dicht.

Hoe is het contact met uw oud-collega’s nu?
‘Ik heb het gevoel dat ze heel erg zenuwachtig worden als ze me zien. Als ik ergens spreek, komen ze liever niet. Andersom geldt hetzelfde.’

Wordt u nog wel uitgenodigd voor de Prinsjesdagborrel die VNO-NCW elk jaar organiseert of voor hun Kerstborrel?
‘Nee.’

Dat is toch kinderachtig?
‘Ach, we zijn elkaars concurrenten. Ik heb hen trouwens ook niet uitgenodigd voor onze Nationale Ondernemersdag.’

Payback time

Terug naar het Plein. Daar staat ook de huidige minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem op het programma. Aan hem wil Biesheuvel de door zijn bewindsliedenclubje geschreven schaduwbegroting overhandigen. Met drastische maatregelen als afschaffing van het vaste arbeidscontract, opheffing van de pensioenleeftijd, intrekking van de flexwet en een verdubbeling van de investeringen in innovatie. Helaas: Dijsselbloem heeft zich ziek gemeld. Namens hem neemt staatssecretaris Eric Wiebes het doorwrochte werkstuk in ontvangst.

Biesheuvel grijpt de gelegenheid aan om zijn ongenoegen te spuien over de BTW-verhoging: ‘Die is echt een graat in mijn keel. Ik heb zoveel leed gezien dat die maatregel bij ondernemers heeft aangericht. Ik heb gewoon zin om de deur bij Financiën in te rammen.’ Wiebes legt uit dat het kabinet de inkomstenbelasting gaat verlagen maar dat meer er voorlopig niet in zit: ‘VVD en PvdA in één kabinet betekent voor elk wat wils, maar ook voor elk wat niet wils,’ zegt de liberaal met een grimas.

Wie uiteindelijk ook geen acte de présence geeft, is Mark Rutte, die wel had toegezegd. Hij is verhinderd vanwege het vluchtelingendebat in de Kamer. Biesheuvel laat zich door de annulering niet uit het veld slaan. ‘Beste Mark, ik ben heel vaak bij je in het Torentje geweest,’ zegt hij tegen zijn denkbeeldige gast: ‘Je vindt dat de ondernemingszin omhoog moet maar daar moet je dan wel naar handelen, Mark. We willen samen met jou aan de slag maar daar willen we wel wat voor terug.’ Met strijdlustige blik: ‘It’s payback time.’ Hij verwijst naar de schaduwbegroting waarin de lasten worden verlaagd en de regels verminderd: ‘We hebben nu zo’n aantrekkelijk agenda opgesteld, Mark, dat je niet om ons heen kunt.’

Dezelfde avond nog heeft Biesheuvel uitgebreid telefonisch contact met Rutte. Een paar weken later zit hij in het Torentje om samen met de premier de schaduwbegroting door te nemen. ‘Dat was heel positief,’ zegt Biesheuvel nu. ‘Hij heeft beloofd volgend jaar wel bij de Nationale Ondernemersdag te zijn. Mark onderschrijft ons belangrijkste uitgangspunt: dat wij als ondernemers meer ruimte moeten krijgen om flexibele contracten aan te bieden en weer te investeren in groei.’

‘Ik denk dat we van deze regering geen nieuw beleid meer hoeven te verwachten.’

Maar gaat hij die ruimte ook scheppen?
‘Het was een één-op-één gesprek dus daar kan ik niet te veel over zeggen. Mijn indruk uit al mijn gesprekken met Rutte, minister Kamp van Economische Zaken en wie dan ook van het kabinet is dat ze denken: jongens, we hebben al gigantisch veel hervormd, laat dat eerst maar eens bezinken. Ik denk dat we van deze regering geen nieuw beleid meer hoeven te verwachten.’

Toch kijkt hij tevreden terug op zijn ‘beschaafde Occupy-evenement’ op het Plein: ‘De ondernemers hadden een tópdag. Het ademde een sfeer van: we staan ervoor, we doen er wat aan. Die snaar hebben we goed geraakt.’

De sloopkogel

Als voorzitter van MKB-Nederland bleef Hans Biesheuvel het buitenbeentje van de polder. Nu schopt hij met zijn ONL als een rebel tegen de gevestigde orde aan. Daarbij gaat hij populistisch taalgebruik niet uit de weg: ‘Er gaat wel geld naar Griekenland maar niet naar de ondernemers. Dat is onrechtvaardig,’ ‘de sloopkogel moet door de regelgeving heen.’ Tegelijk gaat hij prat op zijn goede gesprekken met Rutte, Kamp en de hele rest van de bestuurlijke elite van Nederland.

Heeft u zelf politieke ambities?
‘Nee. Daar ben ik niet geschikt voor. Ik ben veel te onrustig, veel te ongeduldig. Elke morgen word ik wakker met een idee en dat wil ik dan nog dezelfde dag uitvoeren. Dat geldt voor heel veel ondernemers. Ik denk dat die kwaliteit je niet geschikt maakt om in de politiek succesvol te zijn.’

Oud-bankier Dirk Scheringa denkt daar anders over. Hij wil samen met voormalig PVV-Kamerlid Hero Brinkman de Ondernemers Partij uit de grond stampen.
‘Dat heeft me verrast. Scheringa is met zijn DSB ooit ondernemend begonnen maar zoals iedereen weet niet zo succesvol geëindigd. Hij is geen man van wie ik denk: die gaat in Den Haag eventjes de bakens verzetten. Ik verwacht nou niet dat in hém iemand vertrouwen heeft.’

En als Brinkman ú zou bellen?
‘Dan zou ik zeggen: nee. Ik doe het echt niet. Weet je waarom ik het ook niet wil doen? Ik vind de politiek nu al zo versnipperd, daar maak ik me zorgen over. Al die partijen in de Eerste en Tweede Kamer, de algemene beschouwingen die eindeloos duren. Moet ik dan ook nog bijdragen aan die verdeeldheid? Ik geloof niet dat ik Nederland daar een plezier mee doe.’

Aan welke kwaliteiten moet je wel voldoen om de politiek in te kunnen?
‘Nou ja, ik denk dat je heel tactisch moet kunnen opereren om af en toe iets binnen te kunnen halen. Ik vind het wel een vak apart. Bovendien moet je veel kunnen incasseren. Politici zijn vaak keihard tegen elkaar, ook in menselijk opzicht. Hoe snel je afgebrand kan worden, zag je laatst nog bij de staatssecretarissen Dijkhoff en Mansveld. In het bedrijfsleven ga je heel anders met elkaar om. Daar heb je een discussie over de prijs of een contract, daarna schud je elkaar de hand en doe je zaken.’

U kunt niet tegen de hardheid van de politiek?
‘Nou, dat weet ik niet. Ik heb gewoon niet zo’n zin om het uit te testen.’

Henk en Ingrid

Wel wil hij de politieke partijen ‘zo dicht mogelijk op de huid zitten,’ zegt Biesheuvel, al dertig jaar VVD-lid ‘in slapende stand’. Daarom gaat hij met zijn schaduwbegroting onder de arm binnenkort langs alle partijbesturen. ‘We overwegen ook om van alle partijen lid te worden. Dan klinkt er misschien meer van onze kernboodschap door in de verkiezingsprogramma’s. De politiek heeft de ondernemers nodig en dat wordt nog te weinig beseft in Den Haag.’

De enige partij waar hij consequent nul op het rekest krijgt, is de PVV. ‘Wilders wil niets met ons van doen hebben, hij vindt ondernemers niet interessant. Toen ik hem een keer ontmoette, zei ik tegen hem: Henk en Ingrid werken toch ook bij een bedrijf?’

U heeft ooit gezegd dat u vindt dat hij onze economische belangen bedreigt.
‘Dat vind ik, ja. Wilders provoceert graag. Dat is niet erg, maar hij zet bevolkingsgroepen tegen elkaar op en maakt doelbewust het imago van Nederland in Oost-Europa en de Arabische wereld kapot.’

‘De ene helft van de FNV-leden is gepensioneerd, de andere helft is vijftig plus. De zzp’ers hebben nauwelijks iets in te brengen.’

Hij staat hoog in de peilingen en heeft vast ook veel aanhangers onder uw eigen achterban.
‘Veel kleine ondernemers staan met hun rug tegen de muur, voelen zich niet veilig in hun buurt en in de steek gelaten door de bank. Ik denk dat zij zeggen: Wilders spreekt ons aan. Dus onder die groep heeft hij wel aanhang.’

Gaat u de discussie met hen aan?
‘Ja. Ik leg ze dan uit dat polariseren en mensen tegen elkaar opzetten niets oplevert. Ik vind dat de politiek hem te weinig weerwoord biedt. Wilders domineert het debat, ik verbaas me daarover.’

Ziet u daar een taak voor u zelf weggelegd?
‘Wilders roept veel, maar komt niet met echte oplossingen. Ik probeer hem in ieder geval vanuit de inhoud tegenspel te geven.’

Water naar de zee

Dat hij badend in het zweet wakker werd van zijn handtekening onder het sociaal akkoord is inmiddels zo’n tweeënhalf jaar geleden. Nog steeds ergert Biesheuvel zich mateloos aan de eindeloze vergaderingen in achterkamertjes waar zijn vroegere poldermaatjes in zijn blijven steken.

‘Ik vind dat in organen als de SER en de Stichting van de Arbeid partijen zitten die het Nederland van twintig, dertig jaar geleden vertegenwoordigen. Een groot deel van de samenleving wordt er buiten gehouden. VNO-NCW komt vooral op voor Philips, Shell en de banken, want die betalen de hoogste contributie. Natuurlijk, het zijn fantastische bedrijven, maar ze zijn allemaal aan het reorganiseren.

Noem mij maar eens een groot bedrijf dat niet moet afslanken. KPN, Rabobank, ABN Amro, KLM, het is echt schrikbarend. En dan staan we nog maar aan het begin van de digitalisering bij de verzekeraars en banken. Heel veel administratief werk verdwijnt. Zeven van de tien nieuwe banen zitten bij starters in het midden- en kleinbedrijf, zoals in de medische branche en op het gebied van duurzaamheid. Maar in de polder doen ze doen nog steeds alsof het alleen om de grote bedrijven draait.’

Over de vakbeweging is Biesheuvel niet milder. ‘De ene helft van de FNV-leden is gepensioneerd, de andere helft is vijftig plus. De zzp’ers hebben nauwelijks iets in te brengen en de hybride werknemers zitten al helemaal niet aan tafel.’

Met die laatste groep bedoelt hij het toenemend aantal mensen dat een deel van hun werkzame leven in loondienst is, en een ander deel doorbrengt als zelfstandige, soms zelfs tegelijkertijd. Minister Asscher van Sociale Zaken probeert deze ontwikkeling te keren, maar dat is volgens Biesheuvel water naar de zee dragen.

‘Asscher heeft een vriendelijk en vlot imago, maar zijn beeld van hoe de arbeidsmarkt eruit ziet, vind ik behoorlijk traditioneel. Hij gelooft in vast is goed en flex is slecht. Met zijn wet werk en zekerheid probeert hij werkgevers te dwingen freelancers en uitzendkrachten na twee jaar in vaste dienst te nemen. Terwijl het veel moderner zou zijn om mensen in dienst te nemen voor vijf tot zeven jaar en ze tegelijkertijd scholing aan te bieden zodat ze nieuwe stappen kunnen zetten op de arbeidsmarkt. Ik heb wel eens tegen Asscher gezegd: jij past de werkelijkheid aan de regels aan. Maar het moet andersom.’

Versleten old boys network

Biesheuvel staat niet bekend om zijn diplomatieke uitspraken. Zo joeg hij SER-voorzitter Mariëtte Hamer op de kast met zijn opmerking dat het overlegorgaan aan de Bezuidenhoutseweg ‘een versleten old boys network is waar al jaren bitter weinig uitkomt’. De SER moest zich openstellen voor zelfstandigen en jongeren, en anders worden opgeheven. ‘Hamer was ontstemd, maar heeft me inmiddels toch uitgenodigd voor een gesprek. Blijkbaar heb ik iets geraakt.’

Heel af en toe begeeft Biesheuvel zich nog in het hol van de leeuw. Eind september was hij bij een bijeenkomst van MKB Nederland en VNO-NCW in de voormalige Caballerofabriek in Den Haag. Het thema was financiering van het midden- en kleinbedrijf. Zelf had hij tien dagen daarvoor zijn eigen initiatief gelanceerd: De Nieuwe Ondernemers Bank. Veel ondernemers krijgen sinds de crisis van hun eigen bank geen leningen meer. Via het kantorennetwerk van kredietbemiddelaar Credion gaat Biesheuvel ze alsnog helpen aan geld te komen.

Wat vond u van de bijeenkomst in de Caballerofabriek?
‘Het was een prima bijeenkomst. Ik vind het een belangrijk onderwerp.’ Met een grijns: ‘Maar verder dan praten kwamen ze nog niet. Intussen ben ík het al aan het doen.’

U gedraagt zich een beetje als de Pim Fortuyn van de polder, de man die de opstand van de kleine jongens tegen het grote establishment leidt.
Met verbaasde blik: ‘Ik ben gewoon to the point en duidelijk. En ik heb geleerd: af en toe moet je een punaise op de stoel leggen. Pas dan word je serieus genomen.’