Karel van het Reve. U mag alles over mij schrijven. Interviews met Karel van het Reve. Van Oorschot, 155 p., € 15,-
***
door Hans van den Bergh
Bundel
De grote bestrijder van domme gemeenplaatsen, Karel van het Reve, is zelf langzamerhand ten prooi aan zo&#8217;n misplaatst idée reçue: &#8216;Alles wat onze Karel zegt, moet aan de vergetelheid ontrukt worden.&#8217;
Nu zijn in U mag alles over mij schrijven dus ook een reeks interviews met de bekende Leidse slavist gebundeld. Als altijd is veel van wat hij in deze gesprekken, ironisch monkelend, te berde brengt leuk om te lezen, al heel lang bekend en makkelijk te bestrijden. Ook in deze bundel houdt hij manhaftig vol dat de evolutieleer het ontstaan van de giftand niet kan verklaren en dat een letterkundige niet mag proberen iets verstandigs over de betekenis van een literair werk op te merken (&#8216;interpreteren mag niet&#8217;).
Aangrijpend is het mee te maken hoe de ziekte van Parkinson hem geleidelijk verandert en zijn sprankelende geest stillegt.
Samensteller Ton van Brussel heeft met tact en smaak zo&#8217;n vijftien stukken over Van het Reve geselecteerd die een vrij compleet beeld geven van zijn moed (in Moskou), zijn arrogantie (&#8216;ik heb nooit iets van die man gelezen, maar toch weet ik dat het niets voorstelt&#8217;) en zijn sardonische genoegen in het pesten van vrienden en collega&#8217;s.
Guus Meershoek. De groep IJzerman. Hoe de politie infiltreerde in de radicaal linkse beweging van de jaren zestig. Boom, 169 p., € 19,90
***
door Harm Ede Botje
Reconstructie
In de jaren zestig infiltreerde de Amsterdamse politie in radicaal-linkse groepen en in de Kabouterpartij van Roel van Duijn. In 2009 maakte een van die agenten, Wim de Weerdt (hij werkte onder de codenaam Lente) zich al bekend. Hij en drie anderen (inderdaad Zomer, Winter en Herfst) begaven zich van 1967 tot 1971 onder leiding van inspecteur Peter IJzerman in de kringen van de Rode Jeugd, de Socialistische Jeugd en de randgroepjongeren die rondhingen bij het Centraal Station. Ze waren erbij tijdens de Maagdenhuisbezetting en bij de oprichting van Dolle Mina. De infiltratie leverde veel bruikbare informatie op voor het politiekorps, dat aanvankelijk maar bar weinig begreep van wat zich op straat afspeelde. Er werd ook vuil spel gespeeld. Zo leverde een politieofficier informatie aan De Telegraaf en ging er later zelf ook werken. Auteur Guus Meershoek, universitair docent aan de universiteit Twente, sprak met de agenten, hun superieuren en met voormalige actievoerders. Het resultaat is een voorbeeldige reconstructie, die echt wat toevoegt aan de geschiedschrijving van de woelige jaren zestig.
Jan de Bruijn. Wilhelmina formeert. Boom, 193 p., € 18,50
****
door Hans van den Bergh
Geschiedenis
Wie nog altijd de kinderlijke illusie koestert dat de koningin &#8211; ook bij een kabinets-formatie &#8211; geen werkelijke macht uitoefent, doet er goed aan zich te verdiepen in de &#8216;historische documentaire&#8217; Wilhelmina formeert.
Auteur Jan de Bruijn, hoogleraar politieke geschiedenis aan de VU, komt op grond van alle beschikbare documenten &#8211; van telegrammen tot officiële staatsstukken &#8211; tot een minutieuze reconstructie van één formatieperiode, die van 1907-1908. Wilhelmina was toen tien jaar actief aan het bewind en stevende uit alle macht af op een ultra-rechts kabinet dat moest instaan voor een zo sterk mogelijk leger.
Door verhoopte bewindspersonen stevig onder druk te zetten (bij audiënties, met telegrammen en door adjudanten rond te sturen) wist ze haar wil door te drijven, al moest ze daartoe de geslepen politicus Abraham Kuyper tijdelijk in zijn ambities fnuiken.
Aanstekelijke lectuur voor wie nu wel eens precies wil weten wat het begrip &#8216;hofintriges&#8217; eigenlijk inhoudt.
Jan van Galen. Theun de Vries. Een schrijversleven 1907-1945. Aspekt, 644 p., €29,95
***
door Hans Renders
Biografie
Theun de Vries leefde bijna een volle eeuw en heeft zo&#8217;n 160 boeken geschreven. Bovendien was hij ook zijn leven lang overtuigd communist. Er valt dus heel wat uit te leggen. De Groningse historicus Jan van Galen heeft het aangedurfd om de biografie van De Vries te schrijven. Dat wil zeggen: hij publiceert nu het eerste van de twee delen.
De Vries werd geboren in 1907 en al op dertienjarige leeftijd publiceerde hij bewerkingen van de sprookjes van Grimm. Toen hij er op de middelbare school op gewezen werd dat ook de gymnastieklessen gevolgd dienden te worden, reageerde hij recalcitrant: &#8216;Ik ben Bolsjewiek en als het zo doorgaat, gooi ik nog eens een bom op de school.&#8217; Boeiende uitspraak voor iemand die later het symbool zou worden van communistische schrijverschap in Nederland. Dit eerste deel, veel te langdradig geschreven, loopt tot het einde van de Tweede Wereldoorlog. De Vries zat vanwege zijn verzetswerk voor de CPN in kamp Amersfoort, maar werd daar na tien maanden uit bevrijd door een verzetsgroep. De vraag is nu hoe deze redundante biograaf de zestig resterende jaren in deel twee weet te persen.
Arnon Grunberg. Brieven aan Esther. Alauda Publications, 83 p, € 13,50. Gesigneerde facsimile-editie, € 200,-
****
door Jeroen Vullings
Brieven
Tussen 1992 en 1993 correspondeerde Arnon Grunberg met de jongere studente Esther Krop. Hij schreef zijn debuutroman Blauwe maandagen, zij publiceerde poëzie. Inmiddels is Krop vormgeefster en Grunberg beroemd, reden waarom Brieven aan Esther in een fraaie facsimile-editie uitkwam. Het is voor de Grunberg-kunde van immens belang om de adolescente schrijver al zulke volwassen en rigide opvattingen te zien ventileren over het schrijven. Zachtzinnig is het allemaal niet en de &#8211; naar ik afleid uit Grunbergs tekst &#8211; meer idealistische Krop wordt getuchtigd. Soms komt de oneerbiedige gedachte op: zou Grunberg niet kort geleden nog wat wijsgerigs hebben toegevoegd? Zozeer biedt z&#8217;n zwarte filosofie een sleutel voor een recente roman als Huid en Haar: &#8216;Ik ben geobsedeerd door vernietiging. (&#8230;) Ja zelfs de kern van wat liefde is, is voor mij gelegen in de destructie. In de begeerte om mensen te verslinden en om zelf verslonden te worden.&#8217;

Jeroen Vullings

Harm Ede Botje

Hans Renders