‘Nog maar 1 legging over!’
Volmaakte jurk op de website van de H&#038;M. Maat is goed, kleur is goed, kost maar vijf (!) euro. Doorklikken naar de kassa. Vijf euro verzendkosten. ‘Die is gek,’ brom ik tegen de laptop. ‘Een beetje vijf euro verzendkosten betalen voor een jurk van vijf euro.’ Dus ik bestel nog twee jurken, een colbert, een paar oorbellen, een dekbedovertrek en een badmat. Vijf euro verzendkosten voor ál die spullen. Dat is toch geen geld?
De tering en de nering, die ken ik. Daarom neem ik uit zelfbescherming mijn pinpas niet mee op stap als ik vermoed dat ik dronken ga worden, leef ik thuis onder ellendig trage spaarlampen en probeer ik altijd tijdens topdrukte naar de Jumbo te gaan – vierde in de rij, dan zijn uw boodschappen gratis. Zet me echter achter een digitaal winkelwagentje en alle logica verlaat mijn denken.
Online winkelen zou het leven van de werkende mens gemakkelijker maken. Web­winkels zijn altijd open, producten worden vergezeld van uitgebreide informatie, het vergelijken van koopwaar is overzichtelijk en voor wie even geen geld heeft: kopen op afbetaling kan vrijwel overal. Keerzijde van al dat gemak is dat het nogal wat vraagt van je zelfbeheersing. Voor wie daar niet genoeg van heeft, liggen alle zeven hoofdzonden op de loer.
Superbia (hoogmoed)
Geld uitgeven dat je niet hebt, is simpel en ontzettend plezierig en voor wie slecht met geld kan omgaan, is het internet een fantastische plaats om aankopen te doen. Eventjes dan. Offline winkelen is eindig. Winkels gaan dicht, portemonnees raken leeg, rijen voor de kassa’s zijn eindeloos lang, irritatiegrenzen worden bereikt. Online verdwijnen die belemmeringen. De goesting in winkelen laat zich, vooral met een smartphone, op elk moment en op elke plaats bevredigen: ik kocht eens een bonsaiboom vanuit de tandartsstoel. En met de komst van kopen op afbetaling kost winkelen zelfs geen geld meer. Er prachtig bijlopen met nieuwe schoenen en een chique tas: daar is geen euro meer voor nodig. Dat achteloze gesmijt met luchtgeld leidt op langere termijn soms tot schulden. Hoogmoed komt voor de financiële val. Volgens de monitor betalingsachterstanden van het Nibud hadden 988.000 Nederlandse huishoudens vorig jaar te maken met achterstallige rekeningen. In 68,8 procent van die gevallen had dat daadwerkelijk een financiële reden. Die andere 31,2 procent? Die is misschien gewoon een beetje zondig.
Avaritia (hebzucht)
In mijn kast ligt een te dure legging. Versace. Hij is turquoise met roze en witte bloemen, groene zonsondergangen en een lompe donkerblauwe streep die uit mijn kruis lijkt te kruipen. Op mijn naad groeit een waterlelie. En dat is alleen nog maar het rechterbeen. Het gebeurde toen ik vorig jaar bij toeval op de – nog maar drie leggings over – website van H&#038;M op zoek ging – nog maar twee leggings over – naar een paar nette – nog maar één legging over, ik moet hem nu kopen! – zwarte pumps. H&#038;M bracht een speciale collectie uit in samenwerking met Versace. Om vier uur ’s nachts stonden de eerste groupies al te wachten voor de filialen. Ze kregen polsbandjes waarmee ze maximaal tien minuten konden winkelen zodat zoveel mogelijk mensen kans hadden op een kledingstuk. Totale chaos; binnen een paar uur was alles met een Versace-label eraan uitverkocht. U snapt dus mijn verbazing toen ik twee dagen later tóch nog online aan zo’n legging kon komen.
Het is wonderlijk met hoeveel excuses het brein binnen een paar seconden op de proppen komt om hebberigheid recht te praten. ‘Zo’n designerstuk is een investering, misschien ooit leuk voor de kleinkinderen, anders draag ik hem wel met carnaval…’ Ik wist dat het een onzinnige aankoop was, heb zelfs nog geprobeerd om terug te rekenen naar de gulden. Dat schijnt mensen nog weleens van een aankoop te willen doen afzien. De dertig euro die de legging kostte werden toen ineens zés-én-zéstig (!) gulden. Die tactiek werkte alleen niet; ik ben uit 1989 en had pas eigen geld toen de euro er al was. Zesenzestig gulden zegt me ongeveer evenveel als 2106 Indiase roepie. Ik kocht het ding. Pure hebzucht. En een beetje beenmode-groepsdruk. Toen mijn katten het opgerolde ding onlangs adopteerden als speelbal heb ik door de woonkamer gedanst van opluchting.
Luxuria (lust)
Ton van den Hof werkt bij de schuldsanering. Hij ziet weinig mensen die diep in de schulden zijn geraakt door online pretwinkelen. Van den Hof: ‘Wel zijn er de alleenstaande moeders met lage inkomens wier wasmachine kapot gaat. Ze kopen dan online op afbetaling een nieuwe, maar dat zijn geen ondoordachte impulsaankopen. Je kinderen moeten toch een schone onderbroek aan. Zulk koopgedrag kun je niet onverantwoord noemen.’ Online zondaars ondervinden doorgaans geen heel ernstige gevolgen van hun koopgedrag. Van den Hof: ‘Er is een kleine groep die te ver gaat, die zich in de problemen werkt door te veel op afbetaling te kopen bij postorderbedrijven. Meestal gaat dat om mode-items. In tegenstelling tot de bijstandsmoeder met de wasmachine zijn deze mensen wél onverantwoord bezig. Het devies luidt in dat geval: als je iets wilt hebben maar je hebt even geen geld, dan heb je pech. Hoe moeilijk dat ook is, je moet gewoon even wachten. Over twee maanden is die mooie telefoon of plasma-tv er ook nog wel.’
Invidia (afgunst)
Sommige koopdriftlotgenoten treffen elkaar online op forums. En wanneer ze hun gedrag bespreken, wijten ze dit zelden aan slecht financieel inzicht. Ook zou het niet liggen aan goedgelovig zijn of te veel tijd hebben. Excessief online dingen aanschaffen heeft volgens de forumbezoekers zonder uitzondering te maken met ‘erbij willen horen’ of ‘het vullen van een leegte’. Dat eerste spreekt voor zich, maar wat die leegte nou precies is, laat zich minder snel raden. En hoe vul je die leegte? Ook hier bieden de forums uitkomst. Wie de drang voelt een leegte te vullen met online aankopen moet ‘zich niet focussen of jaloers zijn op wat een ander heeft’, en ‘zichzelf terugvinden’. Veelgehoorde methode: mindfulness. Welnu, voor wie niet bereid is een hele cursus te volgen, hier een korte samenvatting.
‘1: Aanvaard de werkelijkheid en geef bewust aandacht aan jezelf en alles om je heen. 2: Wees aandachtig. 3: Ga een zachtmoedige relatie aan met wat er zich nu aanbiedt. 4: Ben je op een niet-reactieve manier bewust van de fysieke en geestelijke sensaties en situaties van het moment.’ Een mens zou haast online gaan winkelen om het gat dat al die lege termen achterlaten op te vullen.
Gula (onmatigheid)
Over het algemeen voel ik me aangetrokken tot vier soorten objecten: roze dingen, dingen met luipaardprint, dingen die glinsteren, en oorbellen. Mijn vader barst regelmatig uit in gezang wanneer ik iets aanwijs wat ik mooi vind. ‘In een woonwagen, daar ben ik geboren/in een woonwagen, daar voel ik me thuis…’ In fysieke winkels is die aantrekkingskracht al moeilijk te bevechten, online wordt het vrijwel onmogelijk. De uitgebreide informatie en de talloze vergelijkingssites zouden een consument online kritischer laten kijken naar producten. Doordat er meer verteld wordt over een product kun je tenslotte beter vergelijken en een weloverwogen keuze maken. In theorie. In de praktijk betekent meer aangeboden productinformatie ook meer redenen om iets te gaan kopen. En er is zo veel van alles. Toen ik laatst de toch vrij specifieke zoekopdracht ‘roze regenlaarzen met luipaardprint en glitters’ intypte, stortte Google binnen 0.18 seconden 1.210.000 zoekresultaten over me uit. Tip voor wie veel koopt: om niet al te onbehouwen over te komen, kun je die gulzigheid beter anders noemen. Zo noem ik mezelf sinds kort ‘oorbellenverzamelaar’.
Ira (woede)
Bestellingen die te laat, beschadigd of helemaal nooit aankomen. Bestellingen die naar het verkeerde adres worden gestuurd. Postbodes die op onhandige tijden aan de deur staan waardoor je het pakket later alsnog zelf bij een postkantoor moet ophalen. Onver­wachte import- of retourkosten. Items die in de verkeerde kleur/maat worden geleverd. Items die in het echt heel erg tegenvallen. Luxeproblemen, maar evengoed: huilen met de pet op.
Acedia (gemakzucht)
Van alle Europeanen werkt de Nederlander de minste uren per week. De gemiddelde Europeaan werkt 37,5 uur, wij 30,6. Dat betekent meer vrije tijd om vrijwilligerswerk te gaan doen, of om te gaan sporten. Maar het betekent ook meer tijd voor het aanschaffen van bonsaibomen en leggings met blauw kruisgroeisel. Tel bij die vrije uren nog eens het gemiddeld inkomen van een Nederlander op, dat ondanks onze werkuren het op vier na hoogste is van alle Europeanen. Veel tijd en veel geld. Voor wie bang is dat hij hierdoor in de verleiding komt online dingen te gaan kopen, heeft Van den Hof van de schuldsanering nog een gouden tip: ‘niet online dingen gaan kopen’.
Echt, online winkelen kan het leven van de werkende mens een stuk makkelijker maken. Het enige wat je nodig hebt is een beetje zelfbeheersing. Maar waar kun je dat in godsnaam kopen?
(Tijdens het schrijven van dit verhaal heb ik het nieuwe boek van Harlan Coben, een paar huissokken met luipaardprint en anti-slip, een oorbellenrek, twee kussenhoezen met gouden pailletten en vier extra zachte roze baddoeken besteld. Heer, vergeef me.)

Vera Mulder

Moderne ongemakken; Afl. 24: online winkelen

Ongelijke transzorg

Machtige Eerste Kamer

Democratisch tekort

Bange huisartsen

Verhaal van de week

Clickbait-sletjes

Nicolaas Veul

Nederland in crisis

Hans against the machine

Iedereen naar het buitenland

Hollander zoekt asiel

‘Mam, ik ga toch niet dood?’

Reportage

Tibet bezet

China verstevigt zijn grip

Het verdriet van Tibet

Iedereen is hypocriet

Hannah Prins

Tien openluchtbioscopen

Cultuurtips