<div class="lead">
Sorry zeggen lijkt verworden tot een uitspraak om anderen te behagen, niet om inkeer of gewetenswroeging te communiceren.
</div>
Mijn neef is een spierbundel. Op zijn zestiende sloeg hij een leraar. Er volgde nog een aantal gewelddadige incidenten, toen kwam hij bij ons in huis wonen.
Dat was goed omdat:
<ul>
<li class="p_1">het onbekende zelfs van de grootste schoften een beleefde houding vraagt;</li>
<li class="p_1">hij niet van de ene zorginstitutie naar de andere vloog;</li>
<li class="p_1">je beter van je nicht kunt horen dat je een lul bent dan van de overheid.</li>
</ul>
Uit de slaapkamer naast mijn tienerkamer destijds kwamen computerblikken schietgeluiden. Nu leest hij het boek Mindfulness bij volwassenen met autisme en zegt hij: ‘Als ik niet bij jullie was gaan wonen, was het nu helemaal mis met mij. Want als het kut is, maakt het je niet uit als het nog kutter wordt.’ Bij mis en kut is de overtreffende trap algauw geen stijgende beweging maar een hellend vlak.
<q class="pull-right">Je kunt beter van je nicht horen dat je een lul bent dan van de  overheid.</q>
Ik dacht aan de jongens die naar Syrië gaan. Je kunt niet met een ‘I went to Syria and all I got was this lousy T-shirt’ terugkeren. Je kunt ook geen sorry zeggen, hoe dicht die letters ook bij de Arabische uitspraak ‘Soeria’ liggen. (De overtreffende trap van vergeving bestaat nauwelijks. Na vergeving komt vergeefs.)
Sorry zeggen lijkt verworden tot een woord dat je uitspreekt om anderen te behagen, niet om inkeer of gewetenswroeging te communiceren. Publieke mea culpa’s volgen altijd na publieke kritiek. De meest exemplarische sorry kwam twee jaar geleden van Jack Spijkerman. Hij noemde RTL-presentator Humberto Tan ‘donker en ook nog dom’. ‘Een geintje’, ‘Humberto is een goede vriend,’ luidde zijn verweer. Omdat hij daar niet mee wegkwam, verontschuldigde hij zich uiteindelijk toch maar. Het was een waardeloze sorry. Het was zo’n sorry waarbij het morele vingertje alsnog naar buiten is gericht en naar de ander wijst: nou vooruit, sorry, als zíj dat zo voelen. Als zij zich beledigd voelen, dan spijt het me.
Is daar iets mis mee? Ja. Want de aard van de belediging wordt niet bestudeerd. Natuurlijk is het aardig om de gevoelens van een ander serieus te nemen, maar je behaalt er geen gedragsverandering of moreel inzicht mee. Als ik het gevoel van anderen als leidraad neem, kan ik me zo klakkeloos gedragen als ik wil; ik wacht gewoon tot ik word berispt. En dan is die ander kwetsbaar omdat hij mij terugfloot.
Het onvermogen om een goede sorry te formuleren, duidt op een gebrek aan geloof in verandering. Misschien ontbreekt het ons simpelweg aan rituelen om verandering aan te gaan. Wanneer Apple een nieuwe iPhone uitbrengt, liggen klanten een nacht lang voor de deur te wachten. Dat zou je een transitieritueel kunnen noemen: er is iets nieuws op komst, we reageren daarop met hebzucht.
<div class="media-wide">
<figure id="post-321935 media-321935" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/04/mea_culpa_preview.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/04/mea_culpa_preview-320x320.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/04/mea_culpa_preview-640x640.jpg 640w" alt="" /><figcaption>Beeld: Elise van Iterson</figcaption></figure>
</div>
De grote operaregisseur Peter Sellars was in Nederland. Ik zag zijn regie van Only the Sound Remains. Twee verhalen stonden centraal. In beide gevallen ging het om verlies, en om de poging om het verlorene terug te krijgen. Het publiek zag en hoorde een duet tussen een engel en een gewone, sterfelijke figuur. Ik werd herinnerd aan de dealtjescultuur in mythologieën. Denk bijvoorbeeld aan Orpheus. Orpheus mag zijn vermoorde Eurydice ophalen, maar hij mag niet naar haar omkijken tot ze buiten het dodenrijk komen. Waar slaat die regel op? Nergens op. Behalve: de sterveling toont dat hij bereid is om een offer te brengen.
De dealtjes in klassieke mythen falen maar al te vaak. Eurydice blijft in het dodenrijk achter. Waarom dan toch al die moeite, afgezien van het feit dat het tot mooi drama leidt? Mythen sterken het geloof in het onmogelijke. Wil je überhaupt kans maken op verandering, dan moet je je oefenen in het ‘voor wat, hoort wat’-principe.
De mooiste zin uit de opera kwam van de engel die de visser tot een deal verleidt: ‘Twijfel is voor stervelingen.’
En daarom is er hoop zolang het dodenrijk niet is bereikt.

Simon(e) van Saarloos

Breng echt een offer als je sorry zegt

Nie wieder is nu

Meebuigen is zinloos

Verhaal van de Week

Van burgerverzet tot dictators

Social media als geheim wapen 

Klimaat, klimaat, klimaat!

Teun van de Keuken

Wat gebeurt er nu>

Europa na de AfD

Weg met de model-minderheid

Interview Pete Wu

Sport wordt almaar duurder

Hans Against the Machine

Schieten en huilen in Israël

Cultuurtip

Staken is winnen

Debat op Dinsdag