Ik vermoed dat geen journalist zo veel over de talloze vruchteloze pogingen tot linkse samenwerking heeft geschreven als Max van Weezel, mijn geliefde collega die twee jaar geleden overleed. Sinds de jaren zeventig wandelde hij al voor Vrij Nederland rond op het Binnenhof, ooit met baard en Afghaanse jas, later in gekreukt pak, al dan niet met T-shirt van het Hard Rock Café, papieren fladderend uit zijn propvolle tas.

Niemand kon met zoveel smaak vertellen over het mislukte kopje koffie van Wouter Bos met Femke Halsema en Jan Marijnissen in 2006 – waarna Bos ging regeren met het CDA en de ChristenUnie – of over de manifestatie ‘Een ander Nederland’ in 2011 waar Job Cohen, Jolande Sap en Emile Roemer schouder aan schouder ten strijde wilden trekken tegen het ‘asociale beleid’ van Rutte I – waarna Diederik Samsom met dezelfde Rutte in zee ging. Grinnikend noteerde Max dan hoe al die hooggestemde plannen wegzakten in het Haagse moeras.

Helaas kon Max er niet meer bij zijn toen Jesse Klaver, Lodewijk Asscher en Lilian Marijnissen in maart 2020 in een propvol zaaltje in Amsterdam-Noord verschenen voor een nieuwe poging tot linkse blokvorming. Op de klanken van ‘High Hopes’ van de band Panic! At The Disco besteeg het drietal het podium om een gezamenlijke vuist te maken tegen de verlaging van de winstbelasting van het kabinet.

Het was een wonderlijke bijeenkomst, want nog geen twee jaar daarvoor was Klaver nog door het land getrokken met zijn ‘kantinetour’ in een poging GroenLinks om te smeden tot ‘volkspartij’, en al doende de PvdA van de troon te stoten. De boodschap: ook de buschauffeurs moesten stemmen op Jesse.

Toen de zegetocht van de GroenLinks-leider spaak liep door tegenvallende resultaten bij de verkiezingen voor het Europees Parlement en de Provinciale Staten in 2019 gooide Klaver het bij de Algemene Beschouwingen in dat jaar opeens over een heel andere boeg, door aan te kondigen dat hij alle begrotingen van de departementen zou steunen omdat hij niet meer aan ‘scorebordpolitiek’ wilde doen.

Bij de PvdA en GroenLinks sloegen ze zich intussen voor de kop, omdat de twee fracties in werkelijkheid al maanden in het diepst geheim met elkaar in conclaaf zijn over verregaande samenwerking.

Bij de PvdA en de SP tikten ze op hun voorhoofd. Geen wonder dus dat Asscher en Marijnissen er in het zaaltje in Noord wat ongemakkelijk bij stonden. Met welke Jesse Klaver hadden ze hier te maken? Wat moesten ze geloven van zijn vrome woorden over de linkse samenwerking die eindelijk van de grond zou komen? Van het linkse verbond dat in Amsterdam-Noord had moeten ontstaan, werd weinig meer vernomen.

hoeveel hoepels?

Des te groter was de verrassing dat vorige week de discussie over linkse samenwerking opeens weer oplaaide, toen de VVD liet uitlekken dat de PvdA en GroenLinks in het geheim zouden werken aan een gezamenlijke fractie tijdens de formatie om tegemoet te komen aan Mark Rutte’s eis dat hij met maar één linkse partij wil onderhandelen. Prompt hagelde het woedende commentaren, binnen en buiten de beide linkse partijen: door hoeveel hoepels wilden Klaver en Ploumen nog springen om bij Rutte in het gevlei te komen?

Die slag in de publiciteit had de VVD alvast gewonnen. Bij de PvdA en GroenLinks sloegen ze zich intussen voor de kop, hoorde ik, omdat de twee fracties in werkelijkheid al maanden in het diepst geheim met elkaar in conclaaf zijn over verregaande samenwerking tijdens de formatie en wellicht het komende kabinet, met zelfs een mogelijke fusie in het verschiet. Eind deze week hadden ze de plannen willen presenteren, nu was de VVD ze te slim af en werden ze meteen in het defensief gedrongen. Prompt beloofden de beide partijleiders voor komend weekend gesprekken met de partijleden om de gemoederen tot bedaren te brengen.

Vooral Ploumen heeft heel wat uit te leggen. Bij de PvdA ligt de vorige coalitie met de VVD onder Mark Rutte en Diederik Samsom nog vers in het geheugen: die eindigde met de grootste verkiezingsnederlaag van de partij in de geschiedenis. In april nog steunde de PvdA-fractie een motie van wantrouwen tegen Rutte: die man mocht nooit meer regeren. En de sociaal-democraten zijn ook nog niet vergeten dat uitgerekend GroenLinks-Kamerlid Bart Snels in opdracht van Jesse Klaver aandrong op hoorzittingen over de toeslagenaffaire vóór de verkiezingen van maart, zodat PvdA-leider Lodewijk Asscher vlak voor het begin van de campagne als oud-minister onder Rutte in de beklaagdenbank belandde, en zich vervolgens na een motie van boze PvdA-leden genoodzaakt zag terug te treden als partijleider.

Maar ondanks het rumoer ziet het er volgens bronnen in de beide fracties naar uit dat Ploumen en Klaver komend weekend groen licht voor hun verregaande samenwerking zullen krijgen, als ze plechtig beloven de leden braaf bij mogelijke verdere fusieplannen te betrekken.

Niet eerder stonden de sterren zo gunstig om echte linkse samenwerking van de grond te krijgen, klinkt het in de top van beide partijen. Bij de PvdA is het oud zeer over de streken van Jesse Klaver snel op de achtergrond geraakt nu er zo intensief wordt samengewerkt. En na de teleurstellende resultaten bij de laatste verkiezingen staan beide partijen voor de existentiële vraag: hoe nu verder? Eenzaam wegkwijnen in de oppositie is weinig aanlokkelijk, alleen gezamenlijk kunnen GroenLinks en PvdA een vuist maken, is het idee, eerst bij de formatie, vervolgens in een kabinet of in de Kamer.

moeilijke compromissen

De grote vraag is alleen: hoe zorgen Klaver en Ploumen ervoor dat ze zich niet door Rutte laten inpakken, als het straks tot formatiegesprekken en zelfs een coalitie komt? Tot dusverre loopt het zelden goed af met partijen die met Rutte’s VVD in het bootje stappen. En wat gebeurt er als Rutte onder vuur komt te liggen door de parlementaire enquêtes over het Groningse gas, de woningmarkt en de toeslagenaffaire? Gaan Ploumen en Klaver hem dan verdedigen? Binnen de PvdA-fractie hebben ze zichzelf er inmiddels van overtuigd dat dat geen probleem hoeft te zijn. Daar nemen ze een voorbeeld aan de ChristenUnie, die er de afgelopen jaren in slaagde als coalitiepartij overeind te blijven door vanaf het begin moeilijke compromissen eerlijk te benoemen.

Achter de schermen is volgens insiders zelfs al gesproken over een taakverdeling tussen de beide partijleiders: Ploumen zou in de Kamer blijven, terwijl Klaver zijn zinnen heeft gezet op een post in het kabinet als minister van Klimaat.

Als de VVD en het CDA hun poot stijf houden zouden de hooggestemde plannen van Klaver en Ploumen best eens kunnen eindigen in de oppositiebankjes en aan de interruptiemicrofoon. Maar dan hebben ze altijd elkaar nog.