Nieuws!
Vorige week stond in Vrij Nederland een interview met Halbe Zijlstra (VVD), onze staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Er is veel over de man en zijn beleid te zeggen, maar het interessantste aan dit interview was zijn opvatting over kwaliteitsverschillen in kunst. Zijlstra wordt vaak geplaagd met zijn persoonlijke smaak (Ludlum, Clancy), die door kenners als primitief wordt bestempeld, maar dat vindt hij onterecht: &#8216;Ik heb er geen probleem mee als mensen zeggen dat mijn smaak niet hún smaak is. Maar ik vind het onredelijk als mensen gaan roepen dat het per definitie niks is. [&#8230;] Ik vind dat je ver moet blijven van het oordeel dat het een beter is dan het ander.&#8217;
Het aardige van die stelling &#8211; kwaliteitsverschillen in de kunst bestaan niet echt, alles is subjectief, de mening van een leek is net zo veel waard als de mening van een kenner &#8211; is dat hij ook onder niet-barbaren tamelijk populair is.
De redenering gaat meestal zo: Van Gogh heeft nooit een schilderij verkocht, dus hoe kun je nou denken dat je iets verstandigs over de kwaliteit van kunst kunt zeggen? Over vijftig jaar denken we er misschien weer heel anders over, en bovendien: hoe wil je de kwaliteit van kunst ooit definiëren? Moet kunst vernieuwen, behagen, schokken, langer dan een eeuw goed blijven? Was Rembrandt beter dan Titiaan? Was Mulisch beter dan Claus? Ook &#8216;kenners&#8217; zijn het daar niet over eens, of wel soms? Elk meetsysteem is gedoemd te mislukken, ergo: kwaliteitsverschillen bestaan niet.
Hm.
Die Van Gogh-redenering is verwant aan het Galilei-argument: misschien heeft Jomanda wel gelijk, want Galilei werd in zijn tijd ook niet begrepen. Dat voor elke Galilei tienduizend idioten hebben bestaan die volkomen terecht voor gek werden verklaard, en dat verreweg de meeste grote kunstenaars gewoon succes hadden tijdens hun leven, wordt dan meestal vergeten.
Ook is het vreemd om het feit dat je een verschijnsel niet goed kunt kwantificeren als een bewijs te zien dat het niet bestaat. Het kwaliteitsverschil tussen Rembrandt en Titiaan, als het al bestaat, is inderdaad klein, onmeetbaar en niet zo interessant. Maar dat het werk van Beethoven beter is dan dat van de Volendamse Songfestivalkandidaten 3JS kun je veilig beweren. Natuurlijk: er is altijd een risico dat voortschrijdend inzicht of de veranderende smaak van de massa je over tweehonderd jaar ongelijk geeft. Maar die kans is niet zo groot, en nogmaals: dat kwaliteitsverschil in de kunst vaag en slecht meetbaar is, en dat mensen zich er soms lelijk in kunnen vergissen, betekent niet dat je er helemaal niks over kunt zeggen en al helemaal niet dat het niet bestáát. Of wilt u soms beweren dat iedereen precies zo mooi kan tekenen als Rembrandt?
Je zou de kwaliteit van kunstwerken kunnen beschouwen als vage, elkaar overlappende wolkjes mist langs een vrijwel onleesbare meetlat: op het eerste gezicht misschien een willekeurige bende, maar als je de moeite neemt om goed te kijken en te luisteren, en je bent niet helemaal achterlijk, dan kun je toch echt verschillen ontdekken. Als je wilt, tenminste.

Jonathan van het Reve

Kwaliteit: niet te meten?

Nie wieder is nu

Meebuigen is zinloos

Verhaal van de Week

Van burgerverzet tot dictators

Social media als geheim wapen 

Klimaat, klimaat, klimaat!

Teun van de Keuken

Wat gebeurt er nu>

Europa na de AfD

Weg met de model-minderheid

Interview Pete Wu

Sport wordt almaar duurder

Hans Against the Machine

Schieten en huilen in Israël

Cultuurtip

Staken is winnen

Debat op Dinsdag