Hoe het kabinet is gered door kleine belangen

Het was een opmerkelijk tafereel, gisteren in de wandelgangen van de Tweede Kamer, vlak voor de stemming over intrekking van de Nederlandse goedkeuring van het associatieverdrag met Oekraïne: terwijl welgeteld één journalist een praatje maakte met PvdA-leider Diederik Samsom, verdrongen drie cameraploegen en vijftien journalisten zich pal daarnaast rond PvdA-Kamerlid Jacques Monasch: de enige dissident in de fractie. Zichtbaar genietend van de aandacht legde Monasch uit dat er stevige discussies waren geweest in de fractie, maar dat hij ‘zijn eigen afweging’ maakte: om recht te doen aan de uitslag van het referendum had hij besloten de motie van de SP vóór intrekking van de goedkeuringswet te steunen.

Door de tegendraadse opstelling van Monasch leek het er even op dat de regeringspartijen de stemming zouden kunnen verliezen, want vrijwel de gehele oppositie – zelfs de gezagsgetrouwe SGP – had al laten weten de motie van de SP te zullen steunen. Vandaar de opwinding, en het glorieuze moment van Jacques Monasch voor de camera’s.

Rondom de stemming belandden nog twee Kamerleden plots in de schijnwerpers: de éénpitters Roland van Vliet en Johan Houwers. Want op het moment dat Monasch de pers te woord stond, zoemde al rond dat zij als enige twee leden van de oppositie bereid zouden zijn het kabinet uit de brand te helpen. Zo bleek het even later ook te gaan: met hun steun werd de SP-motie uiteindelijk verworpen met 71 stemmen voor, 75 stemmen tegen.

Van Vliet betoogde in zijn stemverklaring, mede namens Houwers, dat hij de afgelopen weken ‘vanuit een bepaalde hoek’ onder ‘bijzonder veel morele druk’ was gezet om vóór te stemmen, maar dat hij daar niet voor was gezwicht: ‘Ik volg mijn eigen inzicht, gebaseerd op de inhoud.’

‘Ik maak mijn eigen afweging’, ‘Ik volg mijn eigen inzicht’: het klonk prachtig onafhankelijk. Maar achter de nobele stellingname van de dissident uit Sneek en die van de beide éénpitters in de oppositie gingen ook persoonlijke belangen schuil.

Monasch was op weg naar de uitgang, maar wél with a bang.

Het was Jacques Monasch die in februari aan de vooravond van het PvdA-congres de knuppel in het hoenderhok gooide door zich in de Leeuwarder Courant uit te spreken tegen een nieuw lijsttrekkerschap van Diederik Samsom. Toen het Kamerlid uit Sneek begin april bekend maakte dat hij niet beschikbaar was voor nog een termijn in de Kamer zagen vele politiek commentatoren hun vermoedens bevestigd: Monasch was op weg naar de uitgang, maar wél with a bang. Monasch, de oud-spindoctor, zou Monasch niet zijn als hij geruisloos in de coulissen zou verdwijnen. De tweede kans om een publicitaire tik uit te delen kwam dus bij deze stemming.

Van Vliet op zijn beurt heeft een heel ander belang bij zijn tegendraadse stemgedrag. Als hij spreekt over ‘druk vanuit een bepaalde hoek’ bedoelt hij natuurlijk de hoek van de PVV: de fractie die hij in maart 2014 verliet na de uitspraak van partijleider Geert Wilders over ‘minder Marokkanen’. Sindsdien hoopt hij aansluiting te vinden bij de fractie van de VVD. Geen wonder dus dat Van Vliet ook in deze kwestie het VVD-standpunt volgde.

Zijn gelegenheidskameraad Johan Houwers werd in juli 2013 juist uit de VVD-fractie gezet omdat hij in opspraak was gekomen wegens mogelijk gesjoemel bij de aanvraag van een hypotheek, maar nam tegen de zin van zijn oude partij in 2015 weer een zetel in de Kamer in, waarna hij werd geroyeerd als lid. In de Haagse wandelgangen werd gisteren gefluisterd dat Houwers maar één belang heeft: voorkomen dat het kabinet ten val komt, want dan is hij zijn Kamerlidmaatschap kwijt, zonder kans ooit nog op de lijst van de VVD terecht te komen.

Zo precair is de positie van het kabinet inmiddels geworden door de minimale meerderheid van de VVD en de PvdA in de Tweede Kamer: als het erop aankomt moeten de kleine belangen van éénpitters de doorslag geven.  Het wachten is op de volgende bananenschil.