<div class="lead">
Met de mening van lobbyorganisaties VNO-NCW en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten wordt in Den Haag doorgaans veel rekening gehouden. Maar deze week werd de door hen verguisde opvolger van de WOB tóch aangenomen.
</div>
Alle aandacht van de parlementaire pers ging deze week uit naar Oekraïne: ging de Tweede Kamer het kabinet dwingen het associatieverdrag met het Oost-Europese land met onmiddellijke ingang in te trekken? (Antwoord: NEE). Durfde PvdA-rebel Jacques Monasch zijn partijleider Diederik Samsom voor de voeten te lopen? (Antwoord: JA). Maakte zijn opstandige gedrag iets uit? (Antwoord: NEE, want ex-PVV&#8217;er Roland van Vliet en ex-VVD&#8217;er Johan Houwers snelden premier Rutte tijdig te hulp).
Op dezelfde dag – dinsdag 19 april – vond echter een kleine revolutie plaats die bijna iedereen ontging: Linda Voortman van GroenLinks en Steven van Weyenberg van D66 slaagden erin hun initiatiefwet Open Overheid door de Kamer te loodsen. Het was een gigantische nederlaag voor de twee machtigste lobbyorganisaties van Den Haag: VNO-NCW en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).
Vanuit de Malietoren aan de Bezuidenhoutseweg en de fraai gerestaureerde Willemshof aan de Nassaulaan bestoken werkgevers en gemeenten de politici aan het Binnenhof met gevraagde en ongevraagde adviezen. Met hun mening wordt in de regel krachtig rekening gehouden. Samen met onder meer het Interprovinciaal Overleg (IPO) maken ze deel uit van de ijzeren ring van advies- en belangenorganisaties om de politici heen. En het gebeurt niet elke dag dat ze een smadelijke nederlaag lijden.
Dinsdag 19 april wel. De wet Open Overheid moet de plaats innemen van de begin jaren tachtig ingevoerde Wet Openbaarheid van Bestuur, destijds een lichtend voorbeeld voor de hele wereld, maar langzamerhand volledig uitgehold. Burgers en journalisten die een beroep op de WOB deden kregen van ministeries en gemeentehuizen geregeld te horen dat de opgevraagde documenten niet te vinden waren, en zeker niet op korte termijn. Andere documenten werden vrijgegeven maar – vanwege de privacy van de betrokkenen – grotendeels zwartgelakt zodat niemand er wat aan had. Zo&#8217;n tien jaar geleden legde minister Guusje ter Horst van Binnenlandse Zaken weigerachtige overheidsorganen een dwangsom op die ze moesten betalen als ze mensen die een beroep op de WOB deden te langzaam bedienden. Maar allerlei louche bureautjes maakten misbruik van die dwangsom om hun eigen zakken te spekken. Vandaar dat D66 en GroenLinks een hele nieuwe wet wilden. Met een openbaar informatieregister waarin documenten waarover de overheid beschikt worden opgeslagen en met de bepaling dat je alleen documenten mag zwartlakken als je ook kunt uitleggen waarom.
Een hele stap vooruit zou je zeggen, maar de lobbyisten van VNO-NCW en Vereniging van Nederlandse Gemeenten keken daar anders tegenaan. Vooral directeur Kees Jan de Vet van de VNG roerde zich. Hij stuurde brandbrieven aan Kamerleden en belde met ongeveer iedereen in de wijde omgeving van Den Haag. Natuurlijk waren de gemeenten voor openheid en transparantie, maar het voorstel van Voortman en Van Weyenberg was wel erg radicaal. Bestuurders hadden behoefte aan vertrouwelijk overleg met hun ambtenaren en adviseurs. Als al die gesprekken in achterkamertjes in een openbaar informatieregister terecht kwamen, &#8216;werd het democratische besluitvormingsproces ernstig belemmerd.&#8217; Of, zoals de VNG het nog beeldender formuleerde: &#8216;De bestuurlijke en ambtelijke beleidsintimiteit komt in gevaar.&#8217;
VNO-NCW en zusterorganisatie voor het midden- en kleinbedrijf MKB Nederland verzekerden de Kamerleden dat zij ook voorstander waren van transparantie. Maar hoe moest het met vertrouwelijke gegevens? Konden bedrijven die nog met de overheid delen zonder dat ze op straat kwamen te liggen? De wet Open Overheid vormde een gevaar voor bedrijfstakken als de energie- en telecomsector, voerden de werkgevers aan. Bovendien was zo&#8217;n openbaar informatieregister een dure grap. De lobbyisten wisten de fracties van VVD en CDA voor hun standpunt te winnen. Maar een grote meerderheid van de Kamer steunde Voortman en Van Weyenberg. Tot verdriet van de VNG (&#8216;dit is slechts nieuws voor de gemeenten&#8217;) en VNO-NCW en MKB Nederland (&#8216;Jammer dat de wet Open Overheid is aangenomen&#8217;).
De lobby gaat zich nu verplaatsen naar de senaat waar eerder het voorstel van Marianne Thieme om het ritueel slachten aan banden te leggen sneuvelde en de Mediawet van Sander Dekker totaal werd uitgekleed. De VNG: &#8216;We proberen de komende maanden de Eerste Kamer van ons standpunt te overtuigen&#8217;. De gezamenlijke werkgeversorganisaties: &#8216;Hopelijk houdt de Eerste Kamer meer rekening met onze argumenten dan de Tweede Kamer.&#8217; Als de senaat de initiatiefwet van D66 en GroenLinks nou even tegenhoudt, dan kan bij de volgende kabinetsformatie een beter plan worden bedacht dat de &#8216;bestuurlijke en ambtelijke beleidsintimiteit&#8217; ongerept laat en geen gevaar vormt voor &#8216;bedrijfsgevoelige informatie&#8217;, luidt de strategie.
Benieuwd in welk achterkamertje de wet Open Overheid uiteindelijk om zeep zal worden gebracht.

Max van Weezel

Hoe de machtigste lobbyisten deze week een smadelijke nederlaag leden

MAGA-miljoenen ontwrichten Europa

MAGA in Europa

Verhaal van de Week

'Een slimme rekenmachine'

Aritificial Intelligence

De zomer van de klimaatcrisis

Hannah Prins

Heinens denkfout

Hans against the machine

Publieke omroep

Onderzoek

Laurens Dassen

Essay 

Is het tijd voor een avondklok voor mannen?

Debat op dinsdag

Uit het strafkamp in Belarus: Martin

Kort verhaal

Dit moet je deze maand zien, lezen of bezoeken

Cultuurtips