Een kleine groep vreemdelingenadvocaten maakt misbruik van de zwakke positie van vreemdelingen. Bezuinigingen helpen niet.

In de grauwe leegte rond een futuristisch betonnen gebouw bij Schiphol, het zogeheten Aanmeldcentrum, staan op maandag 11 november dertig vreemdelingenadvocaten in wapperende toga’s bij elkaar.

Van achter de ramen van het Aanmeldcentrum wijzen en zwaaien een paar vreemdelingen lacherig naar het groepje demonstranten. De asieladvocaten protesteren tegen de aangekondigde bezuinigingen van staatssecretaris Teeven op de gefinancierde rechtsbijstand. Maar op één journalist van Advocatenblad na toont de pers weinig interesse. Dus besluiten de raadslieden zich dan maar aan te sluiten bij strafrechtcollega’s die bij de Amsterdamse rechtbank staan en waarvoor wél de voltallige Nederlandse pers is uitgerukt. De mediagenieke strafrechtadvocaten mochten eerder ook al hun zegje doen bij Pauw & Witteman.

Toch zal kaalslag ook bij de vreemdelingenadvocatuur ernstige gevolgen hebben, schreef vreemdelingenadvocaat Marq Wijngaarden van het gerenommeerde Amsterdamse kantoor Böhler in een open brief aan staatssecretaris Fred Teeven van Veiligheid en Justitie. ‘Gevolg van deze bezuinigingen is dat wij voor asielzoekers en voor andere vreemdelingen die van gesubsidieerde rechtshulp afhankelijk zijn, niet meer in hoger beroep kunnen gaan. Wij kunnen ons dat als kantoor niet permitteren: we zouden op de fles gaan, en daarmee onze andere cliënten duperen,’ schreef hij. ‘Het argument voor deze bezuinigingen is dat je advocaten ontmoedigt die er met de pet naar gooien en met flutbezwaarschriftjes en -beroepjes komen,’ zegt Wijngaarden in een toelichting op zijn noodkreet. ‘Maar het is juist andersom. Op deze manier maak je het advocaten met hart voor hun vak die wél doortimmerde beroep- en bezwaarschriften schrijven, onmogelijk om hun werk te doen.’

Asielzoekers en vreemdelingen zullen worden overgeleverd aan advocaten die hun werk niet goed doen, vreest Wijngaarden.

‘Kwaliteitsmijders’

Dat er advocaten zijn die misbruik maken van het systeem en van de kwetsbare positie van vreemdelingen is zeker, hoeveel het er zijn is onduidelijk. In 2006 kwamen vreemdelingenrechters in een onderzoek van de Radboud Universiteit naar advocaten die vreemdelingenbewaringszaken deden tot de volgende indeling: er zijn heel goeie advocaten bij wie het tot ‘spannende juridische gevechten kan leiden’, een grote groep ‘gewoon’ of ‘middelmatig’ presterende advocaten en de ‘klunzen’ en ‘brekebenen’ die ‘soms van geen enkele kennis van het vreemdelingenrecht ter zitting blijk geven’. Een zeer selecte groep was ronduit malafide, constateerden de onderzoekers: zij verschenen niet op zittingen of wierven cliënten onder valse voorwendselen.

Zes jaar later waren de problemen nog niet opgelost. In juni 2012 sprak de vorige landelijke deken van de Orde van Advocaten Jan Loorbach in Advocatenblad vol zorg over wat hij ‘kwaliteitsmijders’ noemde: advocaten die ‘structureel ondermaats presteerden’. Henk Lubberdink, voorzitter van de Afdeling Rechtspraak van de Raad van State, de hoogste rechter in het vreemdelingenrecht, laat Vrij Nederland weten dat naar schatting zelfs zo’n twintig tot vijfentwintig procent van alle beroepschriften ondermaats is. Hij zegt zich zorgen te maken over advocaten die ‘de finesses van het vreemdelingenrecht niet meester zijn’, maar ‘hoe en wat vergt nader onderzoek en dat is niet aan ons’.

Vreemdelingen hebben vaak geen idee met wat voor advocaat ze in zee gaan. Een openbaar register van wanpresterende advocaten en juridisch adviseurs is er niet. Tuchtuitspraken van de Raad en het Hof van Discipline zijn weliswaar openbaar, maar geanonimiseerd, en de laagdrempeliger Klachtencommissie Rechtsbijstand Asiel en Vreemdelingenbewaring publiceerde tot nu toe helemaal geen uitspraken. Pas na vragen hierover van Vrij Nederland besloot de commissie de uitspraken op haar website te zetten, ook geanonimiseerd. Het zijn er welgeteld tien over de afgelopen drie jaar.

Advocaten en hulpverlenersinstanties vertelden Sasakim (31) dat zijn zaak kansloos is

Probeer daar als vreemdeling maar eens je weg in te vinden. Nergens wordt zoveel ‘geshopt’ als in vreemdelingenland, via via proberen vreemdelingen het steeds opnieuw (‘hij heeft de neef van een kennis aan een verblijfsvergunning geholpen’) en wie hoop biedt, al is die ijdel, trekt wanhopige klanten aan. Advocaten die hun werk niet goed doen, kunnen voor de tuchtraad worden gesleept. Maar in vreemdelingenzaken gebeurt dat nauwelijks. De clientèle bevindt zich doorgaans in de schaduw van de samenleving, laat staan dat ze iets begrijpt van de almaar groeiende berg ingewikkelde regelgeving waarmee ze te maken krijgt. De advocaat is doorgaans haar enige link naar de ‘echte’ maatschappij. Degene op wie ze haar hoop om legaal in Nederland te kunnen blijven heeft gevestigd.

Een A4’tje

Organisaties als Vluchtelingenwerk, het Landelijk Ongedocumenteerden Steunpunt en tal van lokale groepen en groepjes die vreemdelingen bijstaan in hun procedures om een verblijfsvergunning te bemachtigen, zijn terughoudend om man en paard te noemen. Ze zijn bang voor klachten en rechtszaken wegens smaad. Wél houden ze informele lijsten bij van juristen bij wie ze hun cliënten ‘zo snel mogelijk wegtrekken’, zoals een van de hulpverleners het plastisch uitdrukt. Een van de organisaties heeft Vrij Nederland inzage gegeven in de lijst met de namen van zes raadslieden. Met daarachter opmerkingen als ‘niet realistisch naar cliënten’, ‘stuurt onterecht rekeningen’, ‘aanwezige bewijsstukken worden niet gelezen’, ‘start procedures medische noodzaak terwijl mensen niet eens behandeling hebben’, of ‘processtukken zijn vaak plak- en knipwerk’. Vrij Nederland heeft de namen op deze lijst en die van andere advocaten wiens namen circuleren nagetrokken in de databank van de Raad van State. Daarin worden uitspraken gepubliceerd met alle processtukken erbij. Er is dus goed in te zien wat een advocaat in een zaak heeft gedaan.

En wat blijkt? De advocaten volstaan inderdaad met een beroepschriften van een A4’tje en standaardformuleringen, terwijl een gedegen beroepsschrift voorzien van de juiste feitelijke en juridische argumenten minstens drie, maar soms wel tien tot twintig pagina’s beslaat.Dezelfde lijst legde Vrij Nederland voor aan Bas Martens, deken van de Haagse Orde van advocaten die speciaal belast is met het toezicht op de vreemdelingenadvocatuur. Zes van de zeventien advocaten op de lijst zijn inderdaad bekend bij de Orde, laat hij weten: omdat ze rommelen met subsidieaanvragen bij de Raad voor Rechtsbijstand, of vanwege de ondermaatse kwaliteit die ze leveren. Bij één advocaat is ‘bewerkstelligd’ dat hij zijn vreemdelingenpraktijk overdroeg, twee andere kantoren worden begeleid. Over acht van de advocaten zijn ‘geen signalen bekend’, een ander hoort ‘in het geheel niet op deze lijst thuis’. Een advocaat is verhuisd, een ander is onlangs overleden. Van deze advocaten is er één eerder tuchtrechtelijk veroordeeld omdat hij toevoegingen had aangevraagd op naam van een andere advocaat. Om wie het gaat is onbekend; Martens noemt geen namen.

Disfunctionerende advocaat

Een van de advocaten die wel met naam en toenaam kan worden genoemd, is Marja Van den Toorn-Volkers. Zij is al een aantal jaren verwikkeld in een strijd met de Orde van Advocaten, die haar heeft geprobeerd te schorsen. Van den Toorn, die kantoor houdt in het Brabantse Made, had een praktijk met honderden vreemdelingenzaken. Ze had ook een bijkantoor in de Amsterdamse Marnixstraat, iets wat volgens de regels van de Orde helemaal niet mag. Het kantoortje is dan ook inmiddels weer gesloten. ‘We noemden haar “mama”,’ zegt Harry Sasakim uit Sierra Leone over Van den Toorn-Volkers, die hem een paar jaar heeft bijgestaan. Sasakim (31) is al jaren in Nederland, maar zijn pogingen om een verblijfsvergunning te krijgen liepen op niets uit. Advocaten en hulpverlenersinstanties vertelden hem dat zijn zaak kansloos is.

In 2007 hoorde hij van een lotgenoot over het kantoortje aan de Marnixstraat en een advocaat die kon zorgen voor papieren. Sasakim: ‘In de gang stond een rij met stoelen, tot buiten aan toe zaten mensen te wachten om door “mama” geholpen te worden. Maar al snel sloeg Sasakims hoop om in wanhoop. Hij werd opgepakt en belandde in vreemdelingendetentie. Terwijl zijn lotgenoten een voor een vrijkwamen, bleef hij maar vastzitten. Advocaat Van den Toorn stak geen vinger naar hem uit, vertelt Sasakim. Een andere advocaat kreeg hem ten slotte vrij omdat er geen zicht was op uitzetting. ‘Toen ik later belde naar mevrouw Van den Toorn omdat ik mijn dossier wilde ophalen om aan mijn volgende advocaat te geven, deed de telefoon het niet meer en was het kantoor weg,’ vertelt Sasakim.

Schiphol, 2010. Een uitgeprocedeerde asiekzoeker wordt onderzocht voordat hij wordt uitgezet. Foto: Inge van Mill/HH

Schiphol, 2010. Een uitgeprocedeerde asiekzoeker wordt onderzocht voordat hij wordt uitgezet. Foto: Inge van Mill/HH

De Tilburgse advocaat Piet Hein Hillen kent de manier van zakendoen van Van den Toorn van binnenuit. Hij nam meerdere zaken van haar over, en schrok van wat hij aantrof in die dossiers. Hillen omschrijft Van den Toorn als ‘een disfunctionerende advocaat die voornamelijk geïnteresseerd is in het draaien van omzet.’ Hij verwijt haar dat ze haar cliënten ten onrechte gouden bergen belooft en noemt haar een ‘handelaar in valse hoop’. Keer op keer deed Van den Toorn kansloze aanvragen voor verblijf in Nederland op grond van een ‘medische noodsituatie’, ontdekte Hillen. ‘Vage buikpijnklachten, dat soort zaken. Volstrekt kansloos. Voor het indienen van de aanvraag dienden cliënten enige honderden euro’s te betalen, vervolgens ging de toevoegingskassa draaien. De aanvragen werden immers steevast afgewezen, waarna ze in bezwaar ging, achthonderd euro, en vervolgens in beroep, weer achthonderd euro, verzoek tot het treffen van een voorlopige voorziening erbij, vierhonderd euro, hoger beroep Raad van State, opnieuw achthonderd euro. Wat opvalt is dat de bezwaren of het beroep dan wel hoger beroep nooit meer dan een half A4’tje besloegen. Dat is snel verdiend.’

Niet netjes

Klachten over de manier waarop de advocate uit Made haar klanten bijstaat, zijn niet nieuw. In 2010 kwamen er van diverse kanten klachten binnen over Van den Toorn, vertelt Emilie van Empel, deken van de Orde van Advocaten in Breda. De Raad van Toezicht stelde een onderzoek in, kwam tot de conclusie dat een nader onderzoek geboden was en verzocht om een schorsing. Van den Toorn nam volgens de Raad van Toezicht beslissingen ‘zonder medeweten, goedkeuring of instemming’ van cliënten, hen werd ‘geen reëel beeld’ gegeven van de kansen in een procedure, haar processtukken waren knip- en plakwerk, ze startte onnodige procedures, nam meer zaken aan dan was toegestaan en loste dit op door namen van kantoorgenoten op te voeren bij de Raad voor Rechtsbijstand. Op grond van het dekenonderzoek en refererend aan eerdere tuchtrechtelijke maatregelen oordeelde de Raad van discipline dat Van den Toorn ‘er geen blijk van had gegeven haar praktijk behoorlijk te kunnen uitoefenen’ en schorste haar voor onbepaalde tijd.

Exit Van den Toorn? Nee, ze ging in hoger beroep. ‘We vonden het niet netjes dat de deken geen hoor en wederhoor had toegepast,’ laat een medewerker weten. Het Hof van Discipline gaf Van den Toorn gelijk. De deken had niet louter op klachten van cliënten mogen afgaan, maar had een ‘a-selecte steekproef’ moeten doen van álle zaken in haar praktijk. Ook vond de hoogste tuchtrechter het aantal onderzochte dossiers te gering in verhouding tot het totaal aantal door Van den Toorn behandelde zaken. Deken Van Empel noemt de uitspraak onbegrijpelijk: ‘Ik ben niet de eerste deken die heeft geprobeerd Van den Toorn passend gecorrigeerd te krijgen. Met zo’n dramatische staat van dienst zou schrapping van het tableau in het verlengde van eerdere uitspraken van het Hof gepast zijn. Maar de eisen die het Hof stelt aan het bewijs dat een advocaat zijn vak niet goed uitoefent, zijn niet alleen hoog; toezichthouders hadden tot deze uitspraak ook geen heldere leidraad waaruit op te maken was aan welke eisen hun verzoek moest voldoen. En zo liep het voor Van den Toorn dus goed af.’

Mevrouw Mohassel Zadeh erkent de verwijten aan haar adres en zegt haar leven te hebben gebeterd

En meer dan dat. Mevrouw van den Toorn stelde de orde aansprakelijk voor de ontstane schade. Die zaak loopt nog. Een medewerker van Van den Toorn laat weten dat de advocate ‘afgezien van een paar oude cliënten’ geen vreemdelingenpraktijk meer heeft. Wel staat ze nog steeds bij de Raad voor de Rechtsbijstand op de lijst van asiel- en vreemdelingenadvocaten die voor hun cliënten toevoegingen kunnen krijgen – door de overheid verstrekte financiële vergoedingen voor verrichte diensten. Een woordvoerder van de Raad laat weten dat alleen na een advies van een onafhankelijke commissie van gespecialiseerde advocaten en rechters tot uitsluiting van verlening van rechtsbijstand kan worden overgegaan. En dat is sinds 2008 nog nooit gebeurd.

Geen last van geweten

Ook de Nederlands-Iraanse advocate Katayoun Mohassel Zadeh staat nog steeds op de lijst van de Raad voor Rechtsbijstand. Op haar website afficheert ze zich als iemand bij wie de belangen van de cliënt ‘in het middelpunt’ staan. Maar de Iraanse familie Taheri heeft dat heel anders ervaren. De Taheri’s waren in 2009 in Nederland op familiebezoek en besloten asiel aan te vragen omdat terugkeer naar Iran, waar op dat moment de oppositie hard werd onderdrukt, te gevaarlijk zou zijn. Vader Taheri was al in de jaren tachtig zwaar mishandeld in de gevangenis en werd in 2009 opnieuw gearresteerd en gemarteld. Zoon Pouria werd in juli 2009 mishandeld door veiligheidstroepen toen hij deelnam aan een demonstratie tegen de verkiezingsfraude waarmee president Ahmadinejad aan de macht kwam. Moeder Fatemeh werkte als verpleegster in het ziekenhuis waar de gewonde zoon Pouria terecht kwam. Ze verpleegde hem en zorgde dat hij uit handen van de veiligheidstroepen bleef door hem en een vriend via de kelder te laten ontsnappen. Later kreeg zij via via te horen dat de autoriteiten in Iran op de hoogte waren van haar hulp bij de ontsnappingen.

Toen ze tijdens hun bezoek aan Nederland hoorden dat de ordetroepen hun huis hadden doorzocht en navraag naar hen deden in de buurt, besloten ze asiel aan te vragen. ‘Via mijn zus die al in Nederland woonde, kwamen we bij mevrouw Mohassel Zadeh,’ vertelt zoon Pouria Taheri. ‘We legden ons lot in haar handen.’ Mevrouw Mohassel Zadeh vroeg om betaling op een rekening in Iran van 1 miljoen tuman, omgerekend 850 euro. Maar al snel groeiden de twijfels. Deed zij wel echt haar best? Na twee jaar procederen werd hun asielaanvraag afgewezen. De verslagenheid was groot. Met hulp van een andere advocaat deden ze een nieuwe asielaanvraag, en ze werden door de IND uitgenodigd voor een gesprek. Pouria: ‘Tijdens dat gesprek hoorden we van de IND-medewerker dat Mohassel Zadeh in onze zaak nooit bewijsstukken had aangeleverd, terwijl we die wel aan haar hadden gegeven.’ Dit keer kregen ze wél een verblijfsvergunning.

Pouria en zijn ouders daagden Mohassel Zadeh voor de tuchtrechter. Doordat ze cruciale bewijsstukken voor de IND had achtergehouden waren hun belangen ernstig geschaad, vonden ze. Ook waren er geen gespreksverslagen, geen telefoonnotities, geen urenspecificaties, nota’s of declaraties. Voor die slordige manier van werken was Mohassel Zadeh in 2004 al eens op de vingers getikt door de tuchtrechter. ‘Zij erkent de verwijten aan haar adres en zegt haar leven te hebben gebeterd,’ vermeldt het verslag van die zitting. De tuchtrechter oordeelde in die zaak dat ‘niet valt uit te sluiten dat als de rechtshulp van meet af aan op een beter niveau was geweest, de uitkomst van de asielprocedure op een voor klagers betere manier was afgelopen’. Een understatement: de klager, een Afghaan, werd uitgezet en kreeg na thuiskomst zodanige problemen dat hij ‘genoodzaakt is geweest uit te wijken naar Pakistan’.

Door de bezuinigingen zullen asielzoekers eerder worden overgeleverd aan advocaten die hun werk niet goed doen, zo wordt gevreesd. Foto: Inge van Mill/HH

Dat Mohassel Zadeh haar leven daadwerkelijk had gebeterd, lijkt dus op z’n minst twijfelachtig. Toch legde de tuchtrechter haar op 25 maart van dit jaar slechts een ‘berisping’ op. Die straf heeft geen gevolgen. De familie Taheri heeft de 850 euro die Mohassel Zadeh naast de gesubsidieerde rechtshulp heeft ontvangen teruggeëist, maar tot nu toe zonder resultaat. Mohassel Zadeh laat in een reactie weten dat uit een ‘dekenonderzoek’ naar haar kantoor dat op haar verzoek plaatsvond, weliswaar kwam vast te staan dat ze haar werkzaamheden beter moest vastleggen, maar ook dat zij een advocate is die ‘een grote betrokkenheid en gedrevenheid kent’ en zich niet uit het veld heeft laten slaan door het ontbreken van ‘wezenlijke structurele begeleiding’ in de beginjaren van haar loopbaan. Wel mag ze voorlopig geen stagiars begeleiden. Zadeh benadrukt dat ze al vóór de tuchtzaak was begonnen met het beter vastleggen van afspraken. ‘De zaak heeft dat proces versneld.’ Zadeh is niet van plan de 850 euro aan haar voormalige cliënten terug te betalen en wil hierover desnoods naar de rechter gaan. ‘Ik heb geen last van mijn geweten als het gaat om de tuchtzaak van 25 maart.’

Kansloze zaak

Vreemdelingen lopen niet alleen bij advocaten het risico in verkeerde handen te vallen. Bij zogeheten rechtskundig adviseurs lijkt die kans nog groter. Op die beroepsgroep bestaat namelijk geen enkele vorm van toezicht. Iedereen kan een kantoortje openen, een juridische opleiding is niet nodig. Vreemdelingen moeten dit soort hulpverleners zelf betalen, de kosten worden niet door de Raad voor Rechtsbijstand vergoed. Een van die adviseurs is Frank King, een naam die door veel van de stichtingen en advocaten die asielzoekers bijstaan worden genoemd. Op zijn website presenteert King zich als ‘immigration laywer’, hij zou stage hebben gelopen bij twee in het vreemdelingenrecht gespecialiseerde advocatenkantoren. Navraag leert dat hij nooit als stagiair ingeschreven is geweest bij de Orde van Advocaten. King laat weten dat hij inderdaad nooit advocaat-stagiair is geweest maar als juridisch medewerker ‘het vak heeft geleerd’ bij een advocaat in Alkmaar. Op zijn site staat ook te lezen dat hij als mediator is ingeschreven in het register van het Nederlandse Mediation Instituut. Navraag daar leert dat dat niet het geval is. Wel is hij ingeschreven bij de Nederlandse Mediators Vereniging.

Een van Kings cliënten was Ahmed Chenkouk, een man van Marokkaanse afkomst die zijn kinderen naar Nederland wilde halen. Maar de Raad van State, het hoogste rechtsorgaan in dit soort zaken, stelde vast dat er geen gezinsband meer was omdat de kinderen al te lang zonder hun vader in Marokko woonden. Ten einde raad zocht Chenkouk in 2006 zijn heil bij King. ‘Het was altijd lachen met hem,’ zegt Chenkouk. ‘Vooral als je geld kwam brengen, dan maakte hij tijd om koffie te drinken. Altijd zei hij dat je zestig procent kans had om een zaak te winnen. Als er geen geld te vergeven was, duurden de gesprekken kort en kon je al snel weer naar huis.’

King begon in weerwil van het oordeel van de Raad van State opnieuw met procederen in deze kansloze zaak. Na verloop van tijd en duizenden euro’s lichter haakte Chenkouk gedesillusioneerd af. Maar hij wilde het door hem betaalde honorarium terug en daagde King in januari 2013 voor de kantonrechter. Hoogleraar migratierecht Thomas Spijkerboer deed in opdracht van de rechter een ‘deskundigenonderzoek’ en stelde vast dat de procedures die King had gestart op één na allemaal ‘evident kansloos’ waren en dat ‘onder de maat’ was geprocedeerd. De kantonrechter oordeelde dat ‘toerekenbaar tekort was geschoten’ en veroordeelde King tot terugbetaling van het overgrote deel van het honorarium, ruim vijfduizend euro. King: ‘Met die uitspraak ben ik het niet eens en ik heb hoger beroep aangetekend.’ Zijn advocaat Leo Louwerse laat weten dat op een mogelijk hoger beroep nog wordt ‘gestudeerd’. Chenkouks advocaat Merijn de Jong voerde de afgelopen tijd drie soortgelijke procedures tegen King. Naast de zaak Chenkouk werd ook in een andere zaak vastgesteld dat de door King geleverde rechtshulp onder de maat was. King tekende ook in die zaak beroep aan. De derde zaak loopt nog. De Jong: ‘Mijn beeld van King is dat hij steeds weer procedures voert waarvan hij zou moeten weten dat ze kansloos zijn. En daarmee benadeelt hij cliënten.’

Ideale mix

In februari 2010 schreef de Rotterdamse advocaat Julien Luscuere in NRC Handelsblad onder de kop ‘Volop prutsers bij recht voor vreemdelingen’ een vlammend opiniestuk tegen ‘malafide advocaten en bureautjes’ die volgens hem geld verdienden aan ‘wanhopige mensen’ die, omdat ze geen verblijfsvergunning hebben, schuw zijn voor de autoriteiten en zelden klagen. Aanleiding voor zijn artikel was de schorsing van de inmiddels overleden raadsman mr. J.P.H. Thissen, die net als Van den Toorn en King cliënten in kansloze zaken valse hoop gaf en geld incasseerde zonder er veel voor te doen. Deze Haagse advocaat werd herhaaldelijk en steeds zwaarder gestraft voor zijn wanpraktijken maar ging gewoon door met zijn werk. Luscuere hekelde ‘de stroperige en weinig effectieve klachtenprocedure’ bij de Orde van Advocaten, maar ook de passieve houding van de Raad voor de Rechtsbijstand. ‘Signalen van misbruik en fraude worden nu amper onderzocht,’ stelde hij.

Hoeveel meldingen gaan over wanpresterende vreemdelingenadvocaten wil de Orde niet zeggen

Op het artikel van advocaat Luscuere kwam kritiek van vakgenoten. ‘Hij doet geen recht aan de 95 procent van de advocaten in ons rechtsgebied waar het wel goed gaat. Het feit dat hij boos is over enkele collega’s, is nog geen reden om al zijn collega’s in een kwaad daglicht te stellen’, zei Annelies Hoftijzer van de Specialisten Vereniging Migratie Advocaten in 2010 in het tijdschrift Asiel & Migrantenrecht. Nu zegt ze dat het ‘frustrerend’ is dat nog steeds niet inzichtelijk is of hier sprake is van een probleem. ‘Er zijn veel verhalen, maar weinig harde feiten. We weten bijvoorbeeld niet hoeveel tuchtzaken er nou tegen vreemdelingenadvocaten zijn. De Raad van Discipline houdt niet bij hoeveel klachten er binnenkomen.’ De Orde gaf onderzoekers Ashley Terlouw en Thomas Spijkerboer opdracht onderzoek te doen naar de omvang van de problemen. In januari worden de resultaten verwacht.

Fluwelen handschoenen

Verhalen over falend toezicht op wanpresterende advocaten zijn koren op de molen van staatssecretaris Teeven, die het toezicht op advocaten bij de beroepsgroep wil weghalen. Daartegen verzet de advocatuur zich met hand en tand. Ze wil geen staatstoezicht, zeker niet omdat ruim de helft van alle rechtszaken tegen diezelfde overheid worden gevoerd. In het vreemdelingen- en asielrecht geldt dat voor álle zaken.

En dus is de Orde de afgelopen twee jaar in beweging gekomen om het toezicht te verbeteren en de kwaliteit omhoog te krijgen.

Advocaten die vreemdelingenbewaringszaken doen, krijgen een hogere vergoeding als zij de beroepen goed onderbouwen en deze ter zitting toelichten. Ook zijn er door het hele land Commissies Intercollegiale Toetsing gekomen en is er een leidraad met kwaliteitseisen uitgebracht. Begin dit jaar is met rechtbanken, Openbaar Ministerie, Raad voor de Rechtsbijstand en IND afgesproken dat zij melding doen van wanpresterende advocaten. Dit jaar zijn al driehonderd zogenaamde soft signals binnengekomen. Hoeveel meldingen gaan over wanpresterende vreemdelingenadvocaten wil de Orde niet zeggen. ‘Wij gaan met alle meldingen aan de slag,’ zegt de deken van Den Haag Bas Martens. ‘Niets blijft op de plank liggen. In eerste instantie voeren we een gesprek met zo’n advocaat. Maar we kunnen ook tuchtrechtelijke maatregelen nemen.’ Sinds de schrapping van Thissen in 2010 zijn er volgens Martens geen vreemdelingenadvocaten meer van het tableau geschrapt. ‘Wel zijn vijf advocaten lopende een tuchtrechtelijk onderzoek door ons met zachte hand naar de achterdeur geleid.’ Marten waarschuwt voor te snel ingrijpen op basis van vage signalen. ‘Je kunt niet zomaar kantoren omtrekken.’

Hebben de maatregelen van de Orde en de Raad voor Rechtsbijstand al enig effect? ‘Door deze maatregelen is het handelen van asieladvocaten beter te toetsen, waardoor wanprestaties sneller en duidelijker aan het licht komen,’ laat Jasper Kuipers, adjunct-directeur VluchtelingenWerk Nederland, weten. ‘Asielzoekers kunnen baat hebben bij de preventieve werking hiervan, maar als iemand eenmaal slecht is bijgestaan in de asielprocedure zijn de gevolgen voor de asielzoeker zelf,’ stelt hij.

Het detentiecentrum op Schiphol, waar ook veel uitgeprocedeerde asielzoekers zitten. Foto: Olivier Middendorp/HH

Rian Ederveen van de Stichting Landelijk Ongedocumenteerden Steunpunt, merkt er nog niet veel van. ‘Bij ons duiken nog steeds dezelfde namen van advocaten op van wie ik al jarenlang denk: daar zou ik niemand naartoe sturen. En die advocaten voeren nog steeds zwakke procedures. Dat is de afgelopen tijd niet veranderd. Ik heb het gevoel dat het een beetje blijft hangen.’

Naming and shaming

Advocaat Julien Luscuere is blij met de initiatieven om aan kwaliteitsverbetering te doen, zoals de oprichting van de specialistenvereniging met een eigen laagdrempelige klachtenregeling. ‘Je geeft de cliënt dan in elk geval een alternatief met een keurmerk.’ Maar toch blijft hij ook kritisch. ‘De tuchtrechtprocedures duren nog steeds erg lang, al gauw langer dan een jaar, en zijn door een gewone rechtzoekende eigenlijk niet goed zelf te voeren. Daarbij heb ik nog steeds de indruk dat de attitude om prutsers en oplichters aan te pakken er wel is, maar dat middelen ontbreken om erbovenop te zitten. Het is erg arbeidsintensief en specialistisch werk vol voetangels en klemmen zoals we zagen bij Van den Toorn. De bureaus van de Raden voor Toezicht zijn daar onvoldoende op ingesteld. Het is sterk de vraag of een nieuwe Staatstoezichthouder boven de Raad voor de Rechtsbijstand daar wel de capaciteit voor heeft. Bovendien lost dit niets op van de misstanden bij niet-advocaten. Het is opvallend dat de IND hier nu ook niets aan doet, terwijl het daar toch wettelijke mogelijkheden voor heeft.’

Misschien wel de belangrijkste verandering die eraan zit te komen, is dat er meer naming and shaming komt als de nieuwe advocatenwet, die binnenkort in de Tweede Kamer wordt behandeld, ongeschonden door het parlement komt. De Orde adviseerde het ministerie namen openbaar te maken, ook als het om tijdelijke schorsingen gaat, iets wat nu de facto soms al gebeurt. In geval van waarschuwingen en berispingen blijven de uitspraken ook in de toekomst anoniem. Germ Kemper, de vertrekkende deken van de Orde van Advocaten in Amsterdam, bepleitte half november in de Volkskrant een ruimere mogelijkheid tot naming and shaming: ‘Wat mij betreft mag alles openbaar worden wat het cliëntenbelang betreft. Dat dit niet gebeurt, heeft te maken met internet. Elke tik op de vingers blijft je leven lang zichtbaar. Maar dan moet je je maar gedragen, zeg ik dan.’ Rian Ederveen van het Landelijk Ongedocumenteerden Steunpunt sluit zich bij Kemper aan: ‘Het is voor onze cliënten van het grootste belang om te weten met wie je in zee gaat en dus moeten de namen van wanpresterende advocaten bekend worden gemaakt,’ zegt ze. ‘Oók bij lichtere straffen als een waarschuwing of een berisping. Het kan gaan om procedures waar soms mensenlevens van afhangen. Wat weegt zwaarder? De broodwinning van een ongeschikte advocaat of de toekomst van een asielzoeker die door een slecht gevoerde procedure onterecht wordt teruggestuurd naar een land waar hij zijn leven niet zeker is?’