René de Obaldia. De Graf Zeppelin of De lijdensweg van Emile. Coppens &#038; Frenks, 115 p., € 22,-
****
door Aart van Zoest
Roman 
Coppens &#038; Frenks brengt weer een Franse auteur van exotische herkomst onder de aandacht, die wat terzijde van de canon dezer dagen staat. René de Obaldia, in Hongkong geboren Panamees, werd Fransman en is nu lid van de Académie Française. Bekend van lichtvoetige toneelstukken en liedteksten; minder bekend van literair proza, zoals deze korte roman.
Dit werk toont zijn waarde. In haar nawoord schildert vertaalster Mirjam de Veth zijn essentiële kenmerken: absurde humor, speelse verbeelding, taalplezier. Daaronder is desondanks weemoed voelbaar, over de ellende van het menselijk tekort.
Hoofdpersoon Erik is een existentiële sukkel van het zuiverste water. Braaf, onbeduidend. Wanneer zijn vrouw zwanger geworden is, dringt haar zwellende buik hem naar een steeds nietiger plaats in bed. Als de kleine geboren is, wordt Erik praktisch geëlimineerd. Zijn aanleg voor waanzin is duidelijk. Het zich aan hem steeds opdringende, in de bioscoop ooit geziene beeld van de man in de brandende zeppelin die hem wenkt, maakt dat duidelijk. En dat doet ook de stijl van De Obaldia. Krankzinnige zeugma&#8217;s, ontwrichting van de semantische logica, in opsommingen, in evocaties, zijn tegelijk komisch en verontrustend. Zij zijn iconisch voor de onontkoombare geestelijke ontwrichting van Erik, fundamenteel een tragische antiheld.
Maria Stahlie. Scheerjongen. Prometheus, 231 p., € 17,95
***
door Dries Muus
Roman
Hoofdpersoon Aldo Rossi had familie kunnen zijn van John Fante&#8217;s Arturo Bandini. Aldo is een fantast, zijn verwachtingen zijn even hoog als onrealistisch, en zijn idealen steken ver uit boven die van zijn stijlloze generatiegenoten. Met andere woorden, Aldo Rossi is een puber met Italiaanse roots. In Scheerjongen volgen we Aldo zo&#8217;n twee jaar lang. Twee jaar vol grote en kleine familietragedies en ware liefdes die hem altijd zullen bijblijven. In ieder geval tot aan de volgende ware liefde. Stahlie laat zien dat ook eerder betreden paden meeslepende, vermakelijke boeken kunnen opleveren, als de toon en de personages maar goed getroffen zijn. Stahlie weet zich geloofwaardig te verplaatsen in de geest van een jongen van bijna vijftien. Alleen in de dialogen hapert het af en toe: meer schrijf- dan spreektaal. De prachtige laatste zin is er een om nog lang door je hoofd te laten spoken.
Kristien Hemmerechts. Gitte. De Geus, 319 p., € 19,90
****
door David Duijnmayer
Roman
Gitte, de gelijknamige hoofdpersoon uit de nieuwste roman van Kristien Hemmerechts, groeit op in een dorpje op de grens van België en Frankrijk. Met haar ouders en twee broers woont ze in een bos, net buiten een klein dorp, waar het gezin leeft met een eigen, familiegebonden variant op de erfzonde. Gitte&#8217;s overgrootvader, boswachter van beroep, is jaren geleden vermoord in het bos &#8211; een gebeurtenis die op ondenkbare manieren zijn schaduw werpt op het leven van Gitte.
Gitte cirkelt thematisch gezien vooral rond het onvermogen om aan je familieverleden te ontsnappen. Dat is weliswaar een bekend Hemmerechts-thema, maar Hemmerechts is geen one issue writer: de relatie tussen ouder en kind, de vrouwelijke seksualiteit, poëzie, religie en wat al niet meer komen samen in dit onberispelijk geschreven boek. Gitte is simpelweg een ijzersterke roman: ontroerend, intelligent en spannend tot op de laatste pagina.
Martin Walser. Angstbloesem. De Geus, 412 p., € 22,90
**
door Hans van den Bergh
roman De veteranenroman van Martin Walser (Angstblüte, 2006) toont zowel het stilistisch meesterschap van de 84-jarige auteur als diens versleten, onverschillige verteltechniek. De bejaarde Karl von Kahn is een beleggingsadviseur die naar zijn levensmotto &#8216;hogerop versnellen&#8217; zich nog eenmaal overgeeft aan zijn passie voor een veertig jaar jongere soapactrice. Hij is een meesterspeler op de beurs en weet als geen ander hoe je van veel geld meer geld kunt maken; het is hem eigenlijk alleen nog om het superieure, kunstzinnige, bijna religieuze spel te doen. In menselijke zaken is hij machteloos naïef en dus laat hij zich juist op zijn eigen gebied, de financiën, een poot uitdraaien door zijn beste vriend en door zijn nieuwe geliefde. Dit verhaal wordt traag en met zenuwslopende uitweidingen verteld zonder dat de menselijke tragiek enige aandacht krijgt. Wel strooit Walser kwistig met de parels van zijn subtiele formuleringen (glad vertaald door Gerrit Bussink) en zijn grandioze, messcherpe analyse van ons dolgedraaide kapitalistische systeem sleept de lezer mee als in een huiveringwekkende rodelbaan. Een bewerking die van de 412 pagina&#8217;s er 150 had geschrapt, zou een uitkomst zijn geweest.
Wim Brands. Neem me mee, zei de hond. Nieuw Amsterdam, 56 p., € 10,-
**
door Rob Schouten
Poëzie
De taal van Wim Brands de dichter is als die van Wim Brands de interviewer: helder, belangstellend, menselijk. Verhaaltjes in een notendop met vaak een subtiele pointe, zoals dit ultra-kortje: &#8216;Weg rennen/ kinderen/ altijd// wind mee.&#8217; Onder de oppervlakte schuilt soms iets wrangs, zoals bij de moeder die thee zet &#8216;ook voor de bezoekers/ die niet zullen komen&#8217; of de villabewoners: &#8216;Ze gingen elke avond uit in een stad/ die niet meer bestond&#8217;. Brands is een familiair dichter die zich verwant voelt aan wat hij ziet en meemaakt. Het aan Auden ontleende citaat &#8216;If equal affection cannot be,/ Let the more loving one be me&#8217; zegt veel. Misschien nog wel meer dan het afzonderlijke vers blijft die liefdevolle inslag hangen, dwars tegen alle ironische, afstandelijke of hermetische mode in. In gedichten die over een dakloze gaan, de vriendschap van een hond, een verdronken meisje, kortom over de schoonheid en het leed van deze wereld.
Joke van Leeuwen. Grijp de dag aan. Querido, 48 p., € 16,95
**1/2
door Rob Schouten
Poëzie
Zoals in Joke van Leeuwens werk voor jongeren onmiskenbaar volwassen sporen vallen aan te wijzen, zo heeft haar werk voor volwassenen soms jeugdige trekjes, bijvoorbeeld als ze het over &#8216;een men&#8217; heeft, de gemiddelde mens: &#8216;alles is doordeweeks, lauw in de schedel&#8217;. Over algemene mensen gaat het hier wel vaker: &#8216;die ene die aankomt dan of eerst voorbij&#8217;. Met die &#8216;anonieme&#8217;, daardoor licht vervreemdende aanpak herinnert haar werk aan dat van Toon Tellegen, ook schrijvend voor jr. en sr. Maar Van Leeuwen laat zich nog wat meer op klank en muzikaliteit drijven, soms tot op het onbegrijpelijke af. Op andere momenten toont ze zich dan weer onverhuld betrokken, zoals in &#8216;Landjepik&#8217;: &#8216;Hier Moet Ons Daar Zijn Want Dat Moet.&#8217; Over de onredelijke oorlogen dezer wereld. Onder al die originaliteit schuilt trouwens ook wel eens wat slaps: &#8216;dat we eerst/ dat jij begint te/ en dat ik dan/ dat ik dan zo&#8217;. Oké, die vergeten we.

Dries Muus

Aart van Zoest

Rob Schouten

Hans van den Bergh

David Duijnmayer

fictie

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips