Philippe Claudel. Het onderzoek. De Bezige Bij, vertaling Manik Sarkar, 253 p., € 19,90
**
door Aart van Zoest
Roman.
De Onderzoeker komt per trein aan in de stad waar hij zijn onderzoek gaat uitvoeren. Eerst even uitrusten in een café. Hij vraagt om een grog. Zegt de Kelner: &#8216;Dat gaat niet.&#8217; Kan hij geen grog maken? &#8216;Natuurlijk wel. Maar het staat niet in de database en daarom kan de kassa het niet in rekening brengen.&#8217; Dat zet de toon. De Onderzoeker betreedt een wereld waar apparaten en informatica de baas zijn over mensen. De aandacht van Claudel gaat ditmaal uit naar de grijsheid van een samenleving. Zijn personages dragen geen namen, maar heten de Politieman, de Nachtportier, de Psycholoog. De Onderzoeker komt onderzoeken waarom in het grote Bedrijf in de Stad zo veel zelfmoorden worden gepleegd. Claudel wil een maatschappelijke waarschuwing geven; zijn boek is opgedragen aan &#8216;al degenen die nog komen, opdat zij niet de volgenden zijn&#8217;. De volgenden in een ontmenselijkte maatschappij. Hij maakte geen roman, maar een allegorie, waarin een pessimistisch nihilistische visie tot uitdrukking wordt gebracht. Aan het einde, in een confrontatie met de schepper van het Bedrijf, doemt impliciet de vraag op of zij die zelfmoord plegen eigenlijk niet een verzetsdaad plegen of althans gelijk hebben.
Bij het grijs van de mensen en hun belevenissen, komt het grijs van Claudels stijl. Langdradig. Erg veel opsommingen, vergelijkingen, flauwe zeugma&#8217;s. Zo wordt een boek dik.
Sophie van der Stap. En wat als dit liefde is. Prometheus, 254 p., € 17,95
*
door Dries Muus
Roman.
Er zijn mensen die af en toe met opzet een slecht boek lezen, ter ontspanning. Dat begrijp ik niet. Wat is er nou ontspannend aan een slecht boek? Ik vrees dat Sophie van der Stap haar indrukwekkende verkoopcijfers vooral te danken heeft aan lezers die graag &#8216;het verstand op nul zetten&#8217;. Het zal in elk geval niet door de aansprekende personages of de originele toon komen. De hoofdpersonen van En wat als dit liefde is zijn truttige vrouwen die hun triviale hersenspinsels aanzien voor filosofische overpeinzingen en hun belegen woordspelingen (&#8216;als puntje bij piemeltje komt&#8217;) voor scherpzinnigheden. Ze hebben geheimen, worstelen met hun liefdeslevens, roddelen over de bewoners van hun Parijse straat en zwijmelen over Parijs, bij voorkeur met een handvol Franse woordjes erdoorheen. De paar aardige observaties lijken vooral toevalstreffers. Sterk boek? Pas du tout. Gaat het goed verkopen? Sans aucun doute.
Arjen Mulder. De derde jongen. Arbeiderspers, 224 p., € 19,95
*
door David Duijnmayer
Roman.
Het romandebuut van essayist Arjen Mulder is losjes gebaseerd op het leven van Franz Jung, een Duitse schrijver (1888-1963). Mulder concentreert zich in De derde jongen op de opbouwjaren na de Tweede Wereldoorlog. In die periode woont Jung, die in het boek Franz Müll heet, enkele jaren in Italië. Mulders fictieve bijdrage aan dat leven bestaat eruit dat Müll betrokken raakt bij wat lokale dorpsintriges, hij een verstandelijk gehandicapte jongen adopteert en een ijstent begint op het strand.
En dat terwijl het leven van Jung/Müll op zichzelf zo spannend geweest moet zijn. Mulder doet op de raarste momenten onthullingen over het avontuurlijke verleden van Müll als revolutionair en over zijn kinderen, die dood zijn of door hem verlaten. Mulder weet helaas nog geen fractie van de bijbehorende spanning en emotie over te brengen. Een jammerlijke mislukking, deze poging om een vergeten schrijver tot leven te wekken.
Beate Teresa Hanika. Achter de stilte. Lemniscaat, 179 p., € 14,95, 12+
****
door Joukje Akveld
Kinderboek
Justines opa is een estheticus, maar niet als hij zijn kleindochter hard op de mond kust om haar te laten zien hoe dat nu gaat, met jongens. De rode wijn- en oude mannenlucht walmen van de bladzijdes van dit schokkende incestverhaal. Egoïstische ouders willen niet luisteren en oma verraadt haar kleinkind door haar op haar sterfbed te laten beloven niets te vertellen. Somberte alom in het debuut van voormalig Duits model Beate Teresa Hanika, maar net als het de dertienjarige Justine zwart voor de ogen wordt van ellende, verschijnt Klap &#8211; stoer, knap en verschrikkelijk volhardend. Hij moet en zal dat bozige meisje leren kennen. Prachtig hoe Hanika de kindervriendschap laat uitgroeien tot een prille tienerliefde. Oma in haar graf kan wel inpakken met haar belofte. In strak proza loodst Hanika de lezer naar een einde dat warempel best happy is.
Gideon Samson. Met je hoofd boven water. Leopold, 121 p., € 12,95, 8+
***1/2
door Joukje Akveld
Kinderboek
Met zijn tweede kinderboek Ziek greep Gideon Samson dit najaar naast de Gouden Griffel. Dat laat onverlet dat de vijfentwintigjarige schrijver nog altijd de jongste Zilveren Griffel-winnaar ooit is. In een noest tempo bouwt hij aan een oeuvre met korte zinnen, een hoge grapdichtheid en een verbluffend inzicht in de kinderziel. Gied heet het jochie dat in Met je hoofd boven water zijn zwemangst moet zien te overwinnen om zo&#8217;n beetje als laatste van de hele school zijn B-diploma te halen. De lijst trucs die hij tevoorschijn tovert om maar niet naar dat vermaledijde zwembad te hoeven is wat erg lang, maar daar staan mooie bezwerende gedachten en een dijk van een praktisch ingestelde moeder tegenover. Met als hoogtepunt een aantal verrukkelijke kinderoverpeinzingen. Over Jezus die over het water loopt: &#8216;Kon hij ook niet zwemmen?&#8217;

Dries Muus

Aart van Zoest

Joukje Akveld

David Duijnmayer

fictie

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips