Threes Anna. Het laatste land. Signatuur, 425 p., € 19,95
****
door Aart van Zoest
Roman
Het laatste land is een onbenoemd eiland, ergens inhet noordelijke deel van de Atlantische Oceaan. Het eiland is fictioneel, en dat geldt eveneens voor de personages. De eilandbewoners moeten meemaken dat degenen die naar het vasteland gaan niet terugkeren. Hoofdpersoon Gunnar ervaart het; zijn ouders vertrekken en hij ziet ze niet terug. De lezer leeft met het joch mee, tot aan het einde, wanneer hij ruim veertig jaar later alleen achterblijft; een oude vrouw, zijn laatste metgezel, sterft en er rest hem niets anders dan haar te begraven.
Tegenover het imaginaire uitgangspunt staat de zeer realistische uitwerking van de roman. Het eilandgevoel komt op vrijwel elke pagina tot uitdrukking. Uiterst gedetailleerd beschrijft Anna wat zich afspeelt onder mensen die hun vertrouwde wereld zien veranderen in een verontrustende context waarbinnen allerlei vanzelfsprekende voorzieningen, zoals geïmporteerd voedsel, verdwenen zijn. Scène voor scène, beeld voor beeld, brengt de schrijfster de kommervolle werkelijkheid tot leven.
Peter Delpeut. Kruisverhoor. Atlas Contact, 208 p., € 19,95
**
door Marjolijn Pouw
Roman
Kruisverhoor is een roman in thrillervorm. In een kas bij een geïsoleerde boerderij is een babylijkje gevonden. De geharde rechercheur Esther wil de zaak koste wat het kost met hulp van haar even geharde collega Martin op Kerstavond oplossen. Esther drinkt te veel, ze is in een onevenwichtige relatie verstrikt. Ook Martin heeft problemen, hij kan de onopgehelderde dood van zijn vriendin en hoe hij van moord werd verdacht niet verwerken. De verhouding tussen de twee is amicaal maar gespannen en lijkt veel op die van de rechercheurs Fien en Tom uit de televisieserie Politie Antwerpen. Ook hier lossen een getraumatiseerde politieman en zijn stoere, vrouwelijke collega goed op elkaar ingespeeld de ene na de andere moordzaak op. De inhoud verrast evenmin &#8211; Delpeut gebruikt vooral ingrediënten die je in dit genre kunt verwachten: een verlaten boerenbedoening, een zwakbegaafde boerin met een lepe echtgenoot, twee zonen (de ene mensenhandelaar, de andere achterlijk) die het met hun gestoorde zusje houden, en een handvol uitgebuite illegalen die bijna van kou omkomen. De karakters zijn vlak en de stijl is die van de publieksroman. Om je wakker te houden, lardeert de schrijver zijn verhaal met begeesterde voorwerpen, of geleuter zoals: &#8216;Grote gebaren kwamen in het vocabulaire van haar lichaam niet voor. Soms had je toch echt woorden nodig om te weten wat iemand je wilde zeggen.&#8217; Dat zal wel.
Hannah van Wieringen. De kermis van Gravezuid. De Harmonie, 164 p., € 16,90
***
door Marjolijn Pouw
Verhalen
De verhalen in Hannah van Wieringens prozadebuut spelen zich af in de Noord-Hollandse plattelandsgemeente Gravezuid, waar kermis komt. Het is de motor die de mensen in dit verstilde plaatsje in gang zet: ze duiken op gevaarlijke plaatsen naar verborgen schatten, gaan ervandoor in een kano, rijden zich te pletter of verhangen hun vrouw. Het is niet zozeer dat ze uit hun evenwicht raken, maar ze komen uit hun ruststand en lijken tot een hoger inzicht te komen. Alsof ze menen &#8216;iets te moeten veranderen in hoe de dingen zich aan ons voordoen&#8217;. Alsof ze iets moois willen maken van iets noodzakelijks, zoals het meisje Esther denkt in &#8216;Het eerbetoon van Reinout&#8217;. Soms loopt dat uit de hand. Esther is verwonderd over de poëzie van haar pupil, de verstandelijk gehandicapte Reinout Roos. Elke middag hakt deze pure, beresterke jongen in de tuin van zijn moeder een gevelde woudreus aan stukken om na deze &#8216;deconstructie&#8217; de houtblokken onder een afdak in een nieuwe orde in elkaar te passen. Het doet Esther denken aan schrijven, waarbij je uit de chaos ook een nieuwe werkelijkheid schept. Maar op een andere manier dan bij de halve waarheden of leugens om bestwil die haar vader over de dood van haar moeder vertelt. Het verschil tussen een dichter en haar vader is huizenhoog, want: &#8216;Poëzie is nooit valse troost.&#8217;
De verhalen zijn onderling verbonden door herhaalde beelden, bijvoorbeeld water dat geheugen lijkt te symboliseren. Soms vliegt de schrijfster uit de bocht zoals in het verhaal &#8216;Op de vos zitten&#8217;. Water verwijst er naar opduikende gedachten en schrijverschap. Dat is mooi, maar het is over de rand als Van Wieringen over reclametekstschrijver Kees, die zo graag op Elsschot wil lijken, zegt: &#8216;Hij doopte zijn voet kort in de gedachte op dit punt in zijn leven gelijk aan Elsschot te zijn.&#8217; Dit is &#8216;valse troost&#8217; van mooischrijverij.
Marnix Peeters. De dag dat we Andy zijn arm afzaagden. De Bezige Bij, 288 p., € 19,95
**
door Marjolijn Pouw
Roman
Wil je als debutant opvallen, dan moet je met iets bijzonders komen, zal Marnix Peeters hebben gedacht toen hij aan De dag dat we Andy zijn arm afzaagden begon. Het is een schelmenroman over een tiener die na de zelfmoord van zijn moeder door zijn vader bij drie oude heksen wordt gedumpt en na een reeks bizarre avonturen voorgoed in de gevangenis belandt. De dames hebben een handige vriend, hij legt een biogasinstallatie in hun kelder aan die op karkassen draait. Aanvankelijk van met de klem gevangen dieren, later van vermoorde menselijke passanten en opgegraven lijken. De jongen heeft geen bezwaar tegen hun praktijken, maar wel tegen zijn behandeling en neemt al gauw de benen met zijn enige vriend, een driepotige veelvraat. Hij heeft het gevoel dat hij in een wereld leeft &#8216;die telkens weer leek te zeggen: scheer u weg, aap, voor u is hier niets, en voor u zal hier nooit iets zijn&#8217;. Dat moet toch eens stoppen, denkt hij, maar dat doet het niet omdat hij ook zelf de nodige stommiteiten uithaalt.
De roman speelt zich af op het Vlaamse platteland van de vorige eeuw, maar het zou ook elders kunnen zijn of in een andere tijd. Veel doet het er niet toe, want Peeters lijkt het niet om een tijdsbeeld of een zedenspiegel te gaan. Zijn grimmige sprookje lijkt puur onderhoudend bedoeld. Dat is het hier en daar ook wel, maar om ervan te kunnen genieten, moet je wel erg veel van freaks houden, er komt geen gewoon mens in voor.

Aart van Zoest

Marjolijn Pouw

Fictie

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips