Ton Vogels. De duivel van Vico. Prometheus, 256 p., € 19,95
***
door Marjolijn Pouw
Roman
Ton Vogels gebruikt in zijn debuutroman een dubbele plot. De jonge Tomaso wordt door zijn ouders voor straf naar het Zuid-Italiaanse plaatsje Vico gestuurd om op een boerderij te werken. Wat heeft hij op zijn kerfstok? Ter plaatse probeert hij Carmela, de mooie dochter van zijn gastheer, van duiveluitdrijving te redden. Waarom moet het meisje ritueel gereinigd worden? In de verklaring van de dokter en de dorpspastoor herkent Tomaso een zuidelijk machtspatroon: Carmela is door de zoon van de burgemeester verkracht, en niet hij maar zij dreigt te worden uitgestoten. Heeft ze het niet zelf uitgelokt? Tomaso probeert Carmela&#8217;s omgeving tot rede te brengen, maar kan niet tegen het Vaticaanse bijgeloof en de ingesleten vooroordelen op. Dan wil hij met het meisje weglopen naar Nederland, maar hij beseft dat het niet helpt: &#8216;Carmela zou in Nijmegen geen bevrijding vinden.
Een andere plaats bracht nog geen ander geloof.&#8217; Het aardige van deze volwassenwordingsroman is dat het nu eens niet om de afrekening gaat van een puber met zijn vervelende ouders &#8211; Tomaso heeft het thuis goed getroffen &#8211; maar om de vraag of je door redelijkheid tot klaarheid komt. Vóór zijn confrontatie met Carmela is Tomaso een vrolijke Frans, die in zijn overmoed denkt dat hij de wereld in zijn zak heeft. Hij heeft wel een stommiteit uitgehaald, maar met zijn grootmoeder was het ook zonder zijn onoplettendheid slecht afgelopen. In Vico merkt de jongen dat hij niet beter is dan de dorpelingen, die wegkijken als het erop aankomt. Hij heeft geleerd dat hij beproevingen niet uit de weg moet gaan, maar moet handelen. Maar hoe mooi de dubbele plot ook is opgezet, hij stoort.
Raadselachtige zinnen als: &#8216;Het gaf hem een gevoel van vrijheid dat er niet was, als een luchtplaats in een gevangenis&#8217; leiden af. De redacteur verrichtte hier geen wonderen.
Murat Isik. Verloren grond. Anthos, 376 p., € 19,95
***
door Marjolijn Pouw
Roman
Murat Isik beschrijft aan de hand van een familiegeschiedenis het lot van etnische minderheden in Turkije, zijn land van herkomst. De kleine Miran woont met zijn ouders in Dersim, een streek in Anatolië. Ze horen tot de Zaza&#8217;s, Perzen met een eigen taal en cultuur die al eeuwen in de streek wonen. In 1936 maakte Atatürk met geweld een einde aan hun autonomie. Hun taal werd verboden en de mannen moesten het leger in. Rebellen werden afgeslacht, families uiteen gedreven, en veel mensen kwamen van ontbering om &#8211; net zoals Armeniërs en Grieken. Deze zwarte bladzijde uit de Turkse geschiedenis is niet het belangrijkste onderwerp van de roman. Dat is het einde van de kindertijd, gemarkeerd door Mirans verhuizing van het platteland naar de stad. De jongen wil aanvankelijk net als zijn vader herder worden, maar daar komt niets van. Dat is niet aan het regime te wijten, maar aan de vader die door een val invalide wordt. Noodgedwongen verhuist het gezin naar zijn geboortedorp waar ze als indringers worden beschouwd en voor hun leven moeten vechten. Ze trekken naar de stad. Voor de intelligente Miran gaat er een wereld open: in de stad kan hij zich ontplooien, hij vindt werk en schaft zich een rood schrift met harde kaft en een balpen aan: hij wil verhalenverteller worden en schrijft zijn herinneringen op. Het gebeurt helder en onopgesmukt, zonder sentimentaliteit of weeë folklore. De dorpsonderwijzer die het Turks er bij hem als voertaal in ramde, leerde hem goed lezen en schrijven, Miran is hem er dankbaar voor. De Zaza&#8217;s zijn in dit aardige romandebuut geen heiligen en de Turken geen beesten. Het zijn allemaal mensen en daar heb je goeie en kwaaie onder. Dat klinkt saaier dan het is, het geeft het boek zijn nuance en charme.
Mircea Cartarescu. De trofee. Bezige Bij, vertaling Jan Willem Bos, 575 p., € 29,90
****
door Aart van Zoest
Roman
Mircea Cartarescu biedt een voorbeeld van wat het postmodernisme in de literatuur te bieden heeft: tekstgebruik los van wat voordien aan onderscheidende denominaties gangbaar was, roman, dagboek, romantisch, realistisch, poëtisch, all that. Wat hij met hartenbloed bijeen schrijft, kan eigenlijk niet bij fictie worden ondergebracht, maar heeft er toch ook kenmerken van, zoals de afwezigheid van de eerste persoon enkelvoud. Zonder &#8216;ik&#8217; toont hij zichzelf, spreekt zich uit over de omgeving van zijn jeugd, Boekarest, en over het afschuwelijke Ceausescu-regime dat in het hart van die stad een schandalige verwoesting aanrichtte. En later in het boek heel verrassend ook over zijn tweejarig verblijf in Amsterdam, &#8216;een verwarrende stad met twee gezichten, aan de ene kant gereserveerd en melancholiek, aan de andere kant losbandig, alsof hij door één mensenras was gebouwd en door een geheel ander werd bewoond&#8217;. Waar ze zeggen &#8216;Hoi! Alles goed hier?&#8217; &#8211; in het Nederlands genoteerd in de oorspronkelijke, Roemeense, tekst.
Dat is anekdotisch te midden van veel essentieels dat Cartarescu in zijn gedrevenheid overdraagt; een visie op zichzelf, op de mens en zijn wereld, op uniek-poëtische wijze verwoord. &#8216;Grootmeesters van de origamikunst wierpen een prop papier in het water, waaruit zich, in duizend plooien en hoekjes, een fantastische lotusbloem begon te ontvouwen. Herman wist dat de hele wereld een dergelijke papieren bloem was, op alle zijden beschreven en in afwachting verkerend van het moment waarop hij zich zou openen in de traan van een reusachtig oog.&#8217;
In de wereld die hij kent, observeert hij de werkelijkheid van, bijvoorbeeld, een markt in Boekarest, met &#8216;hallen die plaatsen van welvaart en overvloed hadden moeten zijn&#8217;, waar de armoedigheid van de mensen hem de adem beneemt, &#8216;tientallen jaren oude kleren, metalen tanden, de wazige oogopslag van door het harde werken afgestompte boeren&#8217;. Een unieke melange, zonder plot, zonder orde, van triviale observaties, felle politieke en filosofische overdenkingen, van ­dichterlijkheid en persoonlijke ontboezemingen. Het is taalkaviaar, als hutspot geserveerd.
Karin Slaughter. Genadeloos. Bezige Bij/Cargo, Vertaling Ineke Lenting, 500 p., € 19,90
***
door Pieter Groet
Detective
Karin Slaughter is zo&#8217;n ster dat haar Nederlandse uitgever dit voorjaar een speciaal tijdschrift over haar uitbracht. Uit interviews met enkele fans blijkt dat zij bij vrouwen en mannen vooral geliefd is door haar personages. Ze zijn allemaal getekend door het leven maar proberen die last enigszins te bedwingen om het goede te doen: misdadigers pakken. Daar valt in te komen, maar opmerkelijker is dat de liefhebbers de gruwelen in haar boeken op de koop toe nemen, of zelfs wel waarderen. Slaughter is immers heel goed in doorzeefd, gescheurd, rottend, vastgeniet of anderszins gemangeld vlees &#8211; de losse lappen hangen er soms letterlijk bij.
In Genadeloos daalt Slaughter dieper af in het verleden van een van haar bekende hoofdpersonen, inspecteur Will Trent. Hij blijkt zelf het resultaat van een verschrikkelijke misdaad in het midden van de jaren zeventig in Atlanta. Hij had het diep weggestopt, maar vijfendertig jaar later maakt een nieuwe zaak daar een einde aan. Slaughter maakt vooral indruk door het beeld dat zij oproept van het zuidelijke Atlanta, waar in de jaren zeventig racisme en seksisme nog diep verankerd zijn in de samenleving in het algemeen en het politiekorps in het bijzonder. Zij schrijft daarover met grote woede.
Ze vertelt het verhaal in twee tijdlijnen. En om het nog ingewikkelder te maken, schept zij regelmatig verwarring door te goochelen met namen en identiteiten. Dat kan de zwakke plekken in het verhaal niet helemaal verdoezelen. Het is nogal breed uitgemeten en het belangrijkste deel van de plot wordt snel weggegeven &#8211; de twist aan het einde maakt dat weer een beetje goed.

Aart van Zoest

Pieter Groet

Marjolijn Pouw

Fictie

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips