Het gesprek van de dag volgens de redactie. Met vandaag: de Turkse couppoging werpt een lange schaduw vooruit.

Als je in je vakantieappartement opeens oog in oog staat met een met machinegeweer omhangen soldaat die op zoek is naar de Turkse president Erdogan, dan kun je met recht zeggen: het komt nu wel heel dichtbij.

Meerdere kranten brengen vanochtend het angstige verhaal van de familie De Graaf, die niets vermoedend vakantie bleek te houden vlakbij het hotel waar ook Erdogan een tripje had geboekt. Coupplegers op zoek naar de president speuren hun resort in Marmaris met de naam Club Turban vrijdagnacht af. ‘Ik dacht dat ik ontbijt op bed kreeg,’ zegt dochter Sanne er nu over. Tot de kogels opeens door de ruiten vlogen. Een foto van een doorzeefde tube zonnebrandcrème illustreert het verhaal. Het gezin bracht de nacht door op de badkamervloer.

De gebeurtenissen in Turkije zijn misschien wel het schokkendst omdat werkelijk niemand ze leek te hebben zien aankomen. Dat de verhoudingen tussen leger en staat in Turkije vanouds hachelijk zijn en Erdogan al een tijdje bezig was de rechtsstaat te ontmantelen: dat wisten we. Maar een traditionele coup, ook nog eens uitgevoerd op de meest ouderwetse manier? Je kunt de familie De Graaf hun achteloosheid niet eens verwijten. Geen expert heeft hen de afgelopen tijd kunnen waarschuwen.

De nasleep van de couppoging toont zich inmiddels al veel huiveringwekkender dan een nacht op de badkamervloer. Zaterdag zagen we al beelden van soldaten die gelyncht werden. Duizenden militairen en honderden rechters en aanklagers zijn opgepakt. 3000 lagere rechters en aanklagers werden ontslagen. En de mogelijkheid de doodstraf, die nog maar 14 jaar is afgeschaft in Turkije, weer in te voeren ligt nog altijd op tafel. Niet eens meer verholen, noemt Erdogan de mislukte coup een ‘geschenk van god.’ Zijn populariteit groeit en hij kan eindelijk nog grondiger de bezem halen door leger en juridische macht.

Maar wie hem dat cadeautje heeft gegeven? Waren het de Kemalisten, de aanhangers van de in onmin geraakte islamitische preker Fethullah Gülen of een gelegenheidssamenwerking? Of was het toch Erdogan zelf, die zich op dit goddelijke cadeautje trakteerde?

De Rijksdagbrand van Erdogan, noemt het Berlijnse raadslid Erol Özkaraca de gebeurtenissen in NRC. Ook die ‘aanslag’ kwam de pasverkozen rijkskanselier Adolf Hitler in 1933 opvallend goed uit. Maar of het hijzelf was, of toch de ervoor veroordeelde Nederlander Marinus van der Lubbe die brand aanstak: het is nog altijd onduidelijk. 83 jaar na dato doen nog altijd verschillende theorieën de ronde. Er is weinig aanleiding te hopen dat de precieze toedracht van deze coup sneller opgeklaard wordt.

Toeristen laten zich ondertussen niet afschrikken, schrijft de Volkskrant. Belangrijkste reden: in het hoogseizoen hebben vakantievierders nog nauwelijks een alternatief. Vermijd samenscholingen, adviseren de reisbureau’s hen. Bijkomend gelukje: Erdogan laat het voorlopig wel uit zijn hoofd naar de kust af te reizen voor een vakantietripje.

Ook in Nederland worden Gülen-aanhangers en Erdogan-critici inmiddels bedreigd en geboycot. Zeer beangstigend, noemt de Turks-Nederlandse Ahmet Taskan het in de Telegraaf. Niet alleen in het hoogseizoen hebben zij géén alternatief. En dichterbij kan het ook voor hen nog nauwelijks komen.