Porno? Jij bent toch een feminist?

Een verhaallijn in de Nederlandse pornoproductie Silver Shoes: Liandra, een knappe brunette met artistieke tatoeages en een neusbel, organiseert een zondagse brunch voor vriendinnen. Ze serveert voor de gelegenheid mimosa’s, een cocktail van sinaasappelsap, grand marnier en champagne, waarmee ze haar gasten in een lome roes brengt. Een van Liandra’s vriendinnen heeft een vriend meegenomen, Joost. Deze vreemdeling draagt een glimmende, superstrakke broek. Liandra’s gaydar slaat positief uit, en de rest van de lunch behandelt ze Joost als een ongevaarlijk sujet, een potentiële nieuwe gay best friend. Als alle vrouwen plotsklaps aftaaien, blijven Joost en Liandra samen achter. Liandra raadt een leuke homobar aan, waarop Joost zegt dat hij helemaal niet homo is. (Voor de mannelijke lezers: hou nog even vol, dit eindigt in seks.) Liandra bloost en put zich uit in verontschuldigingen. Het is niets voor haar om aannames te doen over iemands geaardheid of gender. Joost vergeeft Liandra, het geeft niks! Maar zijn vergevingsgezindheid komt voort uit verlangen: hij begint Liandra te zoenen.

Wat volgt, is een uitgesponnen vrijscène die op een paar belangrijke punten afwijkt van standaard porno. Ja, Liandra en Joost zijn naakt, ze zuigen en likken aan elkaar. Maar Joost is, in tegenstelling tot de vaak grimmig ogende porno-acteurs in het mainstream circuit, aantrekkelijk, zijn blakende gezicht is bovendien meer in beeld dan zijn geslacht. Dan Liandra: zij lijkt werkelijk opgewonden. Geen vlakke gilletjes of plastic glimlachen, maar rode konen en oerkreten. Joost neemt zijn tijd om Liandra tot een hoogtepunt te brengen dankzij een voor pornobegrippen eeuwigdurende cunnilingus, waarbij Liandra ook nog eens praktische aanwijzingen geeft – ‘Zou je je tong plat kunnen houden? Dank je.’ De scène eindigt niet met een ejaculatie op een vrouwelijk lichaamsdeel. Liandra zit op Joost, die verstild en ernstig klaarkomt, een bijna sacrale uitdrukking op zijn vriendelijke gezicht. Zo moet het er ongeveer uitzien als normale mensen normale seks hebben.

Ik wil de leuke seks laten zien die ik zelf ook heb, ik wil echte lichamen, echte opwinding.

Seks-positieve porno

En dat is precies wat regisseur en producent Jennifer Lyon Bell voor ogen had toen ze de scène schoot. We zitten in de woonkamer van haar smaakvol ingerichte woonkamer in hartje Amsterdam. Bell, een tengere Amerikaanse met artistiek kort kapsel, vertelt over de principes die ten grondslag liggen aan de pornografische films die ze maakt: ‘Ik wil de leuke seks laten zien die ik zelf ook heb, ik wil echte lichamen, echte opwinding. Mainstream porno windt me vaak niet op, dat heeft het nooit gedaan. De verhaallijnen zijn vaak zo ongeloofwaardig dat ik me er moeilijk mee kan verbinden. Waarom zou je als vrouw bijvoorbeeld opendoen voor een wildvreemde man, een scène die je zo vaak ziet in mainstream porno?’

Nadat ze een psychologie master haalde aan Harvard werkte Bell tien jaar voor een reclamebedrijf. ‘En al die tijd dacht ik: er zal toch wel iemand zijn die wél leuke porno maakt?’ Toen haar man een baan aangeboden kreeg in Amsterdam, gooide Bell het roer om: ze zou zich gaan toeleggen op wat zij beschrijft als seks-positieve porno met een vrouwelijke blik. Ze volgde een master filmwetenschappen aan de UvA, leerde alles over het oproepen van empathie en sympathie door film, en richtte een pornoproductiemaatschappij op: Blue Artichoke Films. Haar films werden overladen met prijzen. Geen Gouden Kalf of Palme d’Or, wel sleepte Bell de ‘Movie of the Year’ en ‘Best Direction’ binnen op het Feminist Porn Festival. De in 2014 uitgebrachte film Silver Shoes behoorde tot de officiële selectie van het CineKink Festival in New York.
Wil je haar films bekijken? Ga naar blueartichokefilms.nl. Klik op een film, dan word je doorverwezen naar een andere site, pinklabel.com, waar je lid van moet worden. Dan krijg je een bevestigingsmail en vervolgens kun je alleen met een creditcard een bestelling doen. Een omslachtige ervaring in vergelijking met de gratis porno die je binnen een minuut kunt vinden op websites als Porntube en Pornhub.

Bell: ‘Mijn nieuwe website is hopelijk snel in de lucht, die is veel gebruiksvriendelijker. Het is voor een alternatieve pornomaker ontzettend moeilijk om een makkelijke betaalsite op te zetten. Bedrijven als Paypal of Visa werken vaak niet mee aan pornosites, ook al zijn ze feministisch. Ik ga mijn films niet gratis aanbieden, want er zijn reële productiekosten aan verbonden, ik moet een cameraploeg betalen, de rechten voor de muziek kopen, acteurs betalen. Ik heb het idee dat mensen dat niet beseffen, ze vinden dat ze recht hebben op gratis porno.’

Hoer met een ranzig pakje

Bell behoort tot een nieuwe lichting filmmakers die ethisch verantwoorde porno produceren. Porno zonder siliconenborsten of opgespoten lippen. Leuke, gelijkwaardige, natuurlijke porno, gespeeld door acteurs die zich veilig en goed voelen, inspraak krijgen over de scènes, een eerlijk salaris en als het even kan een biodynamische of biologische lunch. Fairtrade porno, zoals deze tak van sport wordt genoemd, is hot.

Hoewel veel feministische pornoregisseurs worstelen om genoeg inkomen te genereren, zijn er ook succesverhalen. Zoals de Zweedse pornoregisseur Erika Lust, die naar verluidt goed is voor 2 miljoen euro per jaar. In januari dit jaar reisde Volkskrant Magazine af naar Barcelona om een kijkje te nemen op de set bij deze Scandinavische pornoregisseur. Het werd een ongemakkelijk verslag van een journaliste die zich niet senang voelde tussen de pornoacteurs. ‘Ik wil weg van het anorectische meisje dat zich drie meter verderop in een badkuip tergend langzaam naar een hoogtepunt masturbeert. Weg van de twaalf omstanders die doen alsof dat doodnormaal is. Weg van deze set waar het shot van een vagina wordt bejubeld alsof het een scène van Fellini is. Waar zowat alles wordt omschreven als sex positive en iedereen schijnt te geloven dat anaal geneukt worden voor de camera een daad van emancipatie is.’

De in Volkskrant Magazine beschreven afkeer is misschien begrijpelijk, maar bevestigt ook een oud cliché: vrouwen houden niet van porno. Wij willen emoties en gevoelens. Maar dat is niet de reactie die porno oproept bij mij en de vrouwen om mij heen. We praten er zelden over, maar als ik mijn vriendinnen vraag naar hun kijk- en klikgedrag, geeft de meerderheid toe wel eens met plezier naar expliciete seks te kijken. Een niet nader te noemen vriendin – want we zijn nog niet zover dat vrouwen met naam en toenaam over porno willen praten in VN – vertelt dat de sekstape van Kim Kardashian en Ray Jay haar favoriet is. Deze video, gratis te bekijken op Porntube, is meer dan 14 miljoen keer aangeklikt. ‘Het is een stout filmpje, want hij is helemaal de baas en zij ligt er eigenlijk totaal passief bij. Maar die dominante houding van hem, en het feit dat ze een stelletje zijn, vind ik, nou ja. Dat vind ik wel… ik weet niet. Dat vind ik wel geil,’ zoekt ze licht blozend haar woorden.

Een andere vriendin biecht op dat ze porno kijkt als ze alleen thuis is. ‘Ik weet: ik heb nu even tien minuten om dit te doen. Dan wil ik iets echt vies zien, een hoer met een ranzig pakje aan. Ik heb geen tijd voor verhaallijnen, want mijn man en kinderen komen zo thuis.’

In dit soort gesprekken moet ik wel voorzichtig doorvragen, eerst toegeven dat ik zelf ook wel eens porno kijk (op dagen dat ik eigenlijk mijn belastingaangifte moet doen) en dat De slaapkamerfilosofen van Markies de Sade op mijn nachtkastje ligt. Ik moet ze over de streep trekken.

Bij mannen verloopt een gesprek over porno anders. Ik hoef maar iets te vragen en vrienden barsten los, ze buitelen over elkaar om melige pornotitels op te dissen: Whore of the Rings, Star Whores, Foreskin Gump. Als ik een collega vertel dat ik een stuk over vrouwvriendelijke porno schrijf, wijst hij me op een nieuw fenomeen in de porno: anal blossoming. Zonder enige gêne laat hij een plaatje zien van een vrouw die in de camera glimlacht, terwijl haar hele rectum naar buiten lijkt te komen door een anale verzakking. Porno is vaak een vrolijk stemmend fenomeen voor de mannen om mij heen, een onderwerp dat verbroedert en waarover je eerder opschept dan dat je je kijkgedrag wegmoffelt.

Dat zorgt voor problemen in de wetenschap. De Universiteit van Montreal staakte in 2009 een onderzoek naar de invloed van porno op jonge mannen. Het probleem: ze konden geen controlegroep vinden: mannen die géén porno keken. Uit grootschalige onderzoeken van onder meer Pew Research blijkt dat acht op de tien adolescente jongens porno kijkt. Maar of deze cijfers ook daadwerkelijk kloppen, betwijfelen de betrokken onderzoekers: jongens overdrijven liever dan dat ze toegeven nog nooit porno te hebben gezien. Met vrouwen hebben wetenschappers het tegenovergestelde probleem. Veel onderzoekers vrezen stelselmatige onderrapportage; vrouwen die niet willen zeggen dat ze naar porno kijken uit angst voor slut-shaming, oftewel: sletvrees.

Porno-oorlogen

In feministische kringen is porno al decennia onderwerp van een verhit debat. De discussie over de effecten van porno op de (maatschappelijke) positie van de vrouw liepen begin jaren tachtig zo hoog op dat deelnemers en buitenstaanders sindsdien spreken van de porn wars. Aan de ene kant van deze porno-oorlogen staan radicale feministen die stellen dat porno gelijk staat aan verkrachting: porno is een sluwe methode om vrouwen te objectiveren, om vrouwen in dienst te stellen van het mannelijk genot. Deze standpunten waren zo populair, dat een groep Amerikaanse vrouwen in 1981 de actiegroep WAP (Women Against Pornography) opzette. Aan de andere kant van de porn wars bevinden zich de zogenoemde seks-positieve feministen. De pro-porno-feministen vinden dat vrouwen net als mannen recht hebben op seksueel plezier, en zien de strijd tegen pornografie en prostitutie juist als onderdrukkend en in lijn met conservatieve opvattingen over het vrouwelijk lichaam als een heilige plek die alleen mag worden beroerd binnen de context van een monogame relatie. Porno – gemaakt onder de juiste omstandigheden – kan juist een vehikel zijn om je eigen lust te onderzoeken en vieren. Beide kampen zijn vaak kritisch over mainstream porno. Die is doordrenkt met misogyne elementen: geweld en onderdrukking van vrouwen voeren de boventoon.

De porn wars zijn nog niet beslecht. Toch lijkt het erop alsof de pro-porno-feministen aan de winnende hand zijn. In februari dit jaar wees actrice en VN-ambassadeur voor gelijke rechten Emma Watson op het belang van feministische seksfilms. ‘We should be creating lots of awesome, great alternatives to pornography,’ zei de jonge Harry Potter-actrice in een gesprek met feminist van het eerste uur Gloria Steinem.

Wat Emma Watson misschien is ontgaan, is dat die alternatieven reeds wijdverspreid zijn. Niet alleen in Europa en Scandinavië, maar overal buiten de San Fernando Valley (thuisland van de meeste mainstream pornobedrijven) richten steeds meer kleinschalige pornobedrijven zich op geëmancipeerde vrouwen en mannen. Bedrijven als Make love not Porn, Pink Label, Pandora Blake, O actually en Madison Young.

Er hangt een zweem omheen van romantische, lieve seks. En dat willen lang niet alle vrouwen.

‘Sommige feministen doen nog steeds alsof er helemaal geen stappen zijn gemaakt in de porno-industrie, maar er is ontzettend veel aanbod van gelijkwaardige, feministische porno,’ verzucht Yvette Luhrs, feminist pornographer en woordvoerder van het sekswerkersplatform Proud. Zelf maakt Luhrs films voor Abby Winters, een mainstream website die zich laat voorstaan op natuurlijke, realistische beelden van vrouwen. Luhrs werkte ook een tijd voor het Nederlandse vrouwenpornokanaal Dusk. Dat kanaal lanceerde in het vorige decennium de term porna: vrouwvriendelijke porno. Luhrs: ‘Eigenlijk heb ik een beetje moeite met dat soort begrippen. Ik ben meer voorstander van “mensvriendelijke porno”, want vrouwen zijn nou eenmaal niet een doelgroep.’ Het pornokanaal wordt geadviseerd door een panel van 2.000 vrouwen, die aangeven wat ze leuk en lekker vinden. Luhrs: ‘Opvallend aan dat panel is dat er een aanzienlijke groep vrouwen tussen zit die gewoon van hardcore porno houdt. Het is een misverstand dat alle vrouwen van softe, vriendelijke seks houden; onze smaken lopen sterk uiteen, maar ze houden wel van porno waarin vrouwen ook uitvoerig worden bevredigd.’ Volgens Luhrs is dat ook waarom sommige porna niet in trek is: ‘Er hangt een zweem omheen van romantische, lieve seks. En dat willen lang niet alle vrouwen. Feministische porno kan zichzelf wat dat betreft wel beter positioneren op de markt.’

Niet alleen uit de panelstudie van Dusk, ook uit de grote data-analyse van de Amerikaanse neurowetenschapper Ogi Ogas en collega-onderzoeker Sai Gaddam komt naar voren dat vrouwen van hardcore houden. Voor hun boek A Billion Wicked Thoughts analyseerden de onderzoekers 500 miljoen zoekopdrachten in Dogpile, een zoekmachine die onder meer Yahoo en Google combineert. Van al deze zoekopdrachten waren er 55 miljoen seksueel van aard. De term young werd het meest gegoogled, gevolgd door breasts en cheating wives. Ogas’ en Gaddams conclusies zullen veel sekspositieve feministen teleurstellen: mannen houden meer van porno dan vrouwen, omdat ze evolutionair gemaakt zijn om vrouwen te objectiveren: ze zijn simpelweg op zoek naar een vruchtbaar lichaam. Vrouwen houden meer van romantiek dan van expliciet beeldmateriaal, omdat ze een partner zoeken die bereid is te investeren in een kind: de zogenoemde parental investment theory. Vrouwen zijn daarom narratief gedreven, hun versie van porno is de keur aan bouquetreeksromannetjes die ze lezen. Mannen houden daarentegen van close-ups van genitaliën.

We willen misschien wel opgewonden raken van beelden van gelijkwaardige, lieve seks, maar we worden het niet.

Ogas, momenteel visiting scholar aan Harvard, klinkt zelfverzekerd als ik hem spreek over porno. ‘Dat is echt meer iets voor mannen,’ zegt hij stellig. Een pornoindustrie die gericht is op vrouwen, is volgens hem totaal niet rendabel. ‘De laatste jaren zie je steeds vaker vrouwvriendelijke of feministische porno. Allemaal leuk en aardig, maar het is porno zonder publiek. Uit mijn data blijkt dat vrouwen niet voldoende geïnteresseerd zijn in porno, en al helemaal niet in gelijkwaardige seks. Zij houden vaak van dezelfde porno als mannen, en raken opgewonden van seks waarbij de man dominant is en de vrouw onderworpen. Seksuele fantasieën plooien zich nou eenmaal niet naar politieke correctheid. We willen misschien wel opgewonden raken van beelden van gelijkwaardige, lieve seks, maar we worden het niet.’ Volgens Ogas hebben vrouwen het vooral zo moeilijk met porno omdat ze een censor hebben – hij noemt het ‘de interne Miss Marple’. ‘Het is een neurologisch mechanisme dat vrouwen beschermt tegen gevaarlijke promiscuïteit.’ Vrouwen reageren misschien wel fysiek op de beelden, maar ervaren niet dezelfde ongecompliceerde opwinding als mannen, aldus Ogas.

Helemaal niet zo monogaam

De ‘biologische’ verklaringen van Ogas komen niet overeen met andere cijfers. Hoe verklaar je evolutionair dat mannen van anale porno houden, en dat vrouwen graag naar lesbische seks kijken, cijfers die steeds weer opduiken in statistieken? Als vrouwen geprogrammeerd zijn om niet zo makkelijk opgewonden te raken, waarom kijkt 1 op de 3 vrouwen dan wekelijks porno, volgens een poll onder de Engelse lezers van Marie Claire? Waarom kijken meisjes tussen de 18-24 gemiddeld één keer per maand een pornofilmpje, en 3 procent zelfs wekelijks, zoals blijkt uit ‘Generation XXX’, een wetenschappelijke studie? Bovendien blijkt vrouwelijke lust niet te reduceren tot de zoektocht naar een dominante man, die haar tijdens en na de zwangerschap kan beschermen – de parental investment theory. In de bestseller What Do Women Want deed New York Times-journalist Daniel Bergner een rondgang langs seksuologen en onderzoekers op het gebied van vrouwelijke lust. Wat blijkt: vrouwen zijn helemaal niet zo monogaam. We hebben behoefte aan extreme prikkels om opgewonden te raken. We houden van spanning, van nieuwe situaties, is de conclusie van Bergner. Als dit klopt, dan zou porno juist bij uitstek iets voor vrouwen moeten zijn.

Maar hebben wij andere porno nodig dan mannen? Is het mainstream aanbod wel zo onderdrukkend en gewelddadig als feministen beweren? Aan de Universiteit van Amsterdam doet Marleen Klaassen onderzoek naar deze vraag. Klaassen keek samen met assistenten naar meer dan honderd uur aan pornografisch materiaal: de best bekeken filmpjes van websites als Xhamster, Redtube en Pornhub. De filmpjes werden gecodeerd op gelijkwaardigheid tussen de seksen, en op geweld.

‘In ons codeboek stonden vragen als: wie neemt het initiatief, waarom hebben de mensen seks, is het vrijwillig?’ zegt Klaassen. De resultaten van honderd uur mainstream porno coderen: ja, vrouwen zijn vaker onderdanig, en als er geweld is, dan is dat vooral tegen vrouwen. ‘Wat we vooral veel tegenkwamen, is spanking en gagging – als een vrouw tijdens orale seks moet kokhalzen. Maar geweld is lastig te coderen: is een tik op de billen geweld, of een gewenst spelelement?’ Verbaal geweld werd in deze studie niet gecodeerd.

Klaassen ontdekte in haar pornostudie nog iets: ‘Het lijkt alsof de amateuristisch geschoten video’s het minst gunstig zijn voor gendergelijkheid.’ Dit beeld wordt bevestigd in de Netflix-documentaire Hot Girls Wanted (2015), waarin meisjes van amper 18 naar Miami trekken, het epicentrum van de amateurporno, om tegen bodemprijzen in lowbudgetfilms te spelen. Een van de meisjes, Tressa, heeft zoveel seks dat ze een cyste op haar rechterschaamlip ontwikkelt ter grootte van een golfbal. Andere meisjes spelen voor een paar honderd euro in een video van de site Facial Abuse: ze moeten pijpen totdat ze overgeven, dan moeten ze hun braaksel oplikken. Wie Hot Girls Wanted kijkt, wil nooit meer naar mainstream porno kijken. Toch zijn het vaak deze lowbudget-filmpjes waar mensen op klikken, op populaire sites als Redtube en Porntube.

McDonald’s van de pornoindustrie

Aan de California State University doceert professor Shira Tarrant vakken over gender en seksualiteit. Haar boek The Pornography Industry. What Everyone Needs To Know kwam vorige maand uit bij Oxford University Press. Een van de meest verontrustende ontwikkelingen die Tarrant in haar boek beschrijft, is de macht van tubesites, waardoor fairtrade pornobedrijven in de verdrukking raken. ‘De meest populaire tubesites, van Redtube, Porntube, Pornhub, zijn in handen van slechts één bedrijf, het in Luxemburg gevestigde Mindgeek. Mindgeek heeft bijna een monopoliepositie in de pornowereld.’ Tubesites maken vaak gebruik van gestolen, niet geregistreerde low-budget pornovideo’s, waarbij de arbeidsomstandigheden vaak niet in orde zijn. ‘Veel mensen denken dat ze naar amateurseks kijken, in werkelijkheid worden de pornoacteurs vaak uitgebuit.’ Voor kleine productiebedrijven is het volgens Tarrant een te zware last om de juridische strijd aan te gaan als hun materiaal gratis circuleert op een tubesite. ‘En voor de fairtrade pornobedrijven is het een duivels dilemma: meewerken met dit soort sites, in de hoop dat je wat traffic genereert? Of weggeconcurreerd worden door het overweldigende aanbod van gratis porno?’

Die dominante positie heeft nog een ander nadeel: ‘Mindgeek werkt met algoritmen en keywords, ze kauwen je voor wat je zou willen zien, en creëren hierdoor een digitale feedback-loop. Een keer per jaar brengt Pornhub, onderdeel van Mindgeek, grappige cijfers uit over waar mannen en vrouwen het liefst naar kijken. Maar deze cijfers zijn geen reflectie van wat we echt willen zien, het is wat we aanklikken omdat het op de homepage staat, of omdat Mindgeek er een keyword voor bedacht.’

De staat waarin veel mensen verkeren als ze op zoek gaan naar online seks, weerhoudt ze ervan om ethische keuzes te maken.

Zo’n monopoliepositie zou in een andere sector al veel meer zijn aangepakt, maar de content waarin de pornoindustrie handelt, vormt een moral hazard. Tarrant: ‘De staat waarin veel mensen verkeren als ze op zoek gaan naar online seks, weerhoudt ze ervan om ethische keuzes te maken. En zo eindigen veel masturberende mannen en vrouwen bij de McDonald’s van de pornoindustrie: de gratis tubesites van Mindgeek.’ Op het menu staat wel degelijk vrouwonvriendelijke seks. ‘Je moet niet alleen kijken naar geweld en onderdrukking. Als je overspoeld wordt met filmpjes van twee, drie vrouwen die een man pijpen, en de clitoris speelt nooit een rol, dan kun je rustig zeggen dat deze filmpjes op het plezier van mannen en niet op dat van vrouwen zijn gericht.’

Tarrant denkt dat vrouwen desondanks wel degelijk een groeimarkt vormen. ‘Uit cijfers van onder meer Vocativ blijkt bijvoorbeeld dat in de leeftijdsgroep 18-24 jaar vrouwen juist vaker porno kijken dan mannen. Er is zeker interesse in porno onder vrouwen, maar die interesse gaat ook uit naar hardcore seks, met veel close-up beelden en weinig verhaal. Vrouwen zijn net zo divers in hun smaak als mannen.’ Feministische pornoregisseurs doen wél meer moeite om een veilige werkplek te creëren. Tarrant: ‘Tegelijkertijd zie je dat de content van dit soort filmpjes niet altijd even feministisch is. Een voorbeeld is de site Piggy Bank Girls, waar je betaalt voor de dierenartsrekening of een nieuwe computer van een jonge vrouw in ruil voor een naaktfilmpje. De vrouwen zijn allemaal dun en voldoen aan standaard mainstream criteria.’

Opgegeten door tubesites

Niet alles is dus wat het lijkt in de pornowereld. Ondertussen klikken ook vrouwen op de gestolen lowbudgetfilmpjes. De Franse pornoregisseuse, pornofilosofe en documentairemaakster Ovidie (ze geeft nooit haar echte naam aan de media) schetst een somberder beeld van de toekomst van pornografie. Ovidie speelde onder meer in de fairtrade pornofilms van Zentropa, het productiebedrijf van de Deense cineast Lars von Trier, die geld zag in feministische porno. ‘Door de komst van tubesites staat het verdienmodel van ontzettend veel pornoproducenten onder druk. Voor de vrouwen die in de industrie werken, hebben de dalende inkomsten een negatief effect. Je ziet steeds vaker dat vrouwen bereid zijn om heel ver te gaan. Ze laten zich penetreren door één, twee of drie mannen tegelijk, alles om maar een beetje op te vallen tussen al dat gratis aanbod. De fairtrade pornosites worden ondertussen opgegeten door tubesites.’ Totdat we inzien dat de mannen en vrouwen die werken aan pornofilms ook betaald moeten worden, krijgt de fairtrade-industrie nauwelijks kans om te groeien. ‘Als het aan mij ligt, worden de tubesites verboden. Als porno niet meer gratis is, kunnen we minderjarige internetgebruikers ook beter beschermen.’

Sommige vrouwen houden van dominante mannen, anderen van lieve seks. De werkelijke aard van vrouwvriendelijke porno zit in de arbeidsvoorwaarden, de veiligheid op de set, en het verdienmodel, stelt Shira Tarrant. Controle is er niet in de pornoindustrie, een betrouwbaar keurmerk evenmin. Daardoor weet je soms niet of de fairtrade porno ook daadwerkelijk eerlijke seks is. Tarrant: ‘Maar als pornobedrijven uitgebreid op hun website beschrijven wat hun arbeidsvoorwaarden zijn, als ze hun materiaal niet gratis aanbieden, is het een goede indicatie dat deze porno op redelijke wijze tot stand is gekomen.’

Eerlijke seks kent een prijs, en ongeduldige kijkers moeten soms door een berg verhaallijnen heen scrollen voordat ze aankomen bij het begeerde moment suprême. Maar je krijgt er als kritische en betalende consument wel wat voor terug: een gebrek aan schuldgevoel, en een beetje diversiteit in een eentonig pornolandschap.