Een ontluisterend inkijkje bij de populisten van Beppe Grillo

‘Tutti a casa! Iedereen naar huis!’ Het is een van de belangrijkste slogans van de Vijfsterrenbeweging van Beppe Grillo, een partij die niet meer is weg te denken uit het Italiaanse politieke landschap. Ze staat redelijk stabiel op 25 procent in de peilingen. Haar doel is de hele politieke klasse naar huis te sturen, en de zetels te vullen met ‘gewone mensen’, of nog specifieker: eerlijke mensen. Er is geen plein in Italië waar Beppe Grillo niet ‘Onesta!!’ heeft gescandeerd. ‘Eerlijkheid’ als enige voorwaarde om het politieke ambt te kunnen uitoefenen… is dat voldoende?

De Deense documentairemaker Lise B. Pedersen vraagt het zich af in de documentaire Tutti a Casa – Power to the People? Ze volgt politici van de Vijfsterrenbeweging die na de zege in 2013 hun entree maken in de Italiaanse nationale politiek. En dat is bijzonder. De partij praat nauwelijks met journalisten, omdat die onderdeel zijn van het systeem dat ze willen afbreken.

We volgen Mario, Alberto en Paola: inderdaad doodgewone Italianen met doodgewone banen, en zonder enige politieke ervaring. Onderling is er geen enkele cohesie tussen de deputati te bespeuren. Mario is een bedachtzame anti-maffia-advocaat, Paola een alleenstaande moeder met het hart op de tong en Alberto… is eigenlijk een beetje eng.

De nieuwe parlementariërs ontmoeten elkaar voor het eerst de ochtend na de verkiezingen, in een hotel in Rome. De camera is erbij en registreert het schreeuwerige enthousiasme waarmee iedereen net te hard om elkaars grappen lacht, maar ook het platte geruzie waarmee de hardere noten worden gekraakt. Alberto dreigt al snel direct naar buiten te lopen en aan de pers te melden dat er een breuk is binnen de beweging, als iemand voorzichtig de plannen van leider Grillo in twijfel trekt.

Wat we in Nederland een coalitie noemen, is voor de Grillini een doodzonde.Iedere gekozen politicus  van de Vijfsterrenbeweging heeft een contract waarin hij/zij toezegt onder geen beding afspraken te maken met andere partijen. Als ze dit pact zouden schenden, mag de achterban via het blog van Beppe Grillo stemmen over hun toekomst. Wat we in Nederland een coalitie noemen, is voor de Grillini een doodzonde. Al bij de eerste meeting krabt een deel van kersverse politici zich achter de oren: is dat wel een goed idee nu we 25 procent van de stemmen hebben gekregen en we door een samenwerking met links eindelijk Silvio Berlusconi kunnen buitensluiten. ‘Zo heeft Beppe het niet bedoeld,’ klinkt het zodra iemand voorzichtig probeert te tornen aan de ingeslagen koers nooit met andere partijen samen te werken.

Als een godheid wordt hij door de strengst gelovigen binnen de beweging geciteerd en zo nu en dan belt hij zelf om op speaker zijn mannen en vrouwen toe te spreken. ‘Beppe!! Beppe!!’ Paola is naast parlementariër een echte Grillo-fan, en lijkt meer op een blozende puber als ze persoonlijk aan de telefoon wordt geroepen voor een compliment voor haar vurige monoloog in het parlement.

Zijn wil is wet

Maar lang niet iedereen blijft heilig in de leider geloven. Mario en een aantal andere  redelijke partijgenoten lijken tijdens een etentje de camera te vergeten als ze hun leider, maar ook zichzelf bekritiseren. ‘Grillo heeft de vreselijke gewoonte om totaal niet flexibel te zijn. Zijn wil is wet. Maar om dit werk goed te doen, heb je politieke intelligentie nodig en die heeft niemand van ons. Niemand.’ Het zijn juist deze figuren die al snel gedesillusioneerd raken, of door de partij via een internetstemming naar huis worden gestuurd. Mario zien we al snel hoofdschuddend tijdens de zondagslunch met zijn gezin terugkijken op zijn tijd als parlementariër. Hij besloot zelf op te stappen.

De fanatici houden stug aan hun (of beter: Grillo’s) idealen vast. Alberto twijfelt nooit en vindt het een schande dat anderen wel kritiek op Grillo hebben. Hij vindt het geen probleem om op een lijst met foto’s van alle partijgenoten de hoofden te omcirkelen waarvan hij denkt dat ze afvallig zijn en er stiekem andere ideeën op nahouden. Hij grinnikt er zelf bij dat het bijna een realityshow lijkt op deze manier.

Een show is het zeker, deze documentaire. Ze geeft een fascinerend beeld van wat er gebeurt wanneer ‘het volk’ de macht krijgt en zijn politieke idealen kennismaken met de politieke realiteit. Kijk de documentaire, en oordeel zelf. Bij het kijken verlangde ik in ieder geval meer dan ooit naar dat vervloekte establishment en hoopte ik dat de ‘pluche-klevers’ daar nog lang blijven plakken.